به گزارش اصفهان زیبا؛ پزشک خانواده؛ طرحی بلندپروازانه و حیاتی در نظام سلامت ایران، با وجود سابقه نزدیک به دو دهه و تأکید برنامههای توسعه کشور، همچنان در پیچوخم چالشهای بنیادین دستوپنجه نرم میکند.
درحالیکه علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، صراحتا از عدم پایداری منابع و سازوکارهای نامشخص گلهمند است و اجرای طرح را بدون پشتوانهای محکم، غیرممکن و آسیبزا میداند، مصطفی رضایی، معاون فنی مرکز بهداشت استان اصفهان، با نگاهی جامعتر به ابعاد این طرح ملی میپردازد.
او در گفتوگو با «اصفهان زیبا» با تأکید بر اهمیت پزشک خانواده در ساماندهی خدمات سلامت و تشریح مدل محلهمحور و خانوادهمحور آن، به چالشهای تاریخی و موانع کنونی از جمله ضعف هماهنگی نهادها، نظام پرداخت نامناسب و عدم فرهنگسازی صحیح اشاره میکند.
این دو دیدگاه، تصویری روشن از وضعیت فعلی پزشک خانواده ارائه میدهند؛ طرحی که با وجود پوشش جمعیتی قابلتوجه در روستاها و شهرهای کوچک، برای رسیدن به اهداف کلان خود در شهرهای بزرگ، نیازمند بازنگری جدی در زیرساختها، تأمین منابع پایدار و همکاری بینبخشی است تا بهجای یک شکست قطعی، به سرانجامی موفقیتآمیز و تأثیرگذار در حوزه سلامت کشور برسد.
هدایت و ساماندهی خدمات حوزه سلامت
معاون فنی مرکز بهداشت استان اصفهان با تأکید بر اهمیت این برنامه در هدایت و ساماندهی خدمات حوزه سلامت، به چالشها، دستاوردها و برنامه دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در اجرای آن اشاره میکند و توضیح میدهد: مدل طرح پزشک خانواده بر ارائه خدمات در سطح یک توسط یک تیم سلامت با محوریت پزشک خانواده استوار است.او میافزاید: این تیم خدمات بهداشتی و درمانی محلهمحور و خانوادهمحور را با تأکید بر مداخلات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت به مردم ارائه میدهد و در صورت نیاز به خدمات تخصصی، بیمار را به سطوح تخصصی بالاتر ارجاع میدهد. نکته حائز اهمیت، دریافت و تحویل بازخورد یا «پسخوراند» از سطوح تخصصی به تیم پزشک خانواده و پیگیری آن توسط پزشک خانواده است تا زنجیره ارائه خدمات کامل شود.
تاریخچه و چالشهای یک طرح ۱۹ ساله
معاون فنی مرکز بهداشت استان اصفهان به سابقه طولانی این طرح اشاره میکند و میگوید: طرح پزشک خانواده از حدود ۱۹ سال پیش در روستاها آغاز شد و سپس به شهرهای با جمعیت زیر ۲۰ هزار نفر گسترش یافت. توسعه این طرح همواره در برنامههای توسعه کشور، از جمله برنامه هفتم و برنامههای پیشین، مورد تأکید بوده و سیاستهای دولت نیز بر پیگیری اجرای آن در شهرهای بالای ۲۰ هزار نفر متمرکز شده است.
او اما به چالشهای پیشروی طرح در یک دهه گذشته اشاره میکند: متأسفانه، اجرای این طرح بهصورت پایلوت در استانهای فارس و مازندران پس از گذشت حدود ۱۰ سال همچنان با چالشهای کلیدی نظیر ضعف همراهی و هماهنگی قانونگذار و دستگاههای اجرایی، از قوه مقننه گرفته تا سایر نهادها، مواجه است. نظام پرداخت نامناسب و نابسامانی منابع اجرایی، فرهنگسازی نامطلوب اجرای طرح از دیگر موانع جدی بر سر راه توسعه و اجرای مؤثر طرح محسوب میشد.
جمعیت تحت پوشش و دغدغه کیفیت خدمات
رضایی آماری از جمعیت تحت پوشش اجرای این طرح در روستاها و شهرهای زیر 20 هزار نفر تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ارائه میدهد: در حال حاضر حدود ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر از جمعیت استان اصفهان تحت پوشش طرح پزشک خانواده قرار دارند. او همچنین به یافتن پاسخ برای سؤال کلیدی در مورد کیفیت خدمات، نظام ارجاع بین سطوح ۱ تا ۳ و ارائه خدمات با استانداردهای مناسب تأکید میکند.
او با اشاره به تصمیم دولت و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، خاطرنشان میکند: اولویت فعلی، بهبود کمیت و کیفیت خدمات در روستاها و شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر است و پس از آن، گسترش طرح به شهرهای بالای ۲۰ هزار نفر در دستور کار قرار خواهد گرفت.
معاون فنی مرکز بهداشت اصفهان به اجلاس اخیر رؤسای دانشگاههای علوم پزشکی کشور با حضور رئیسجمهور اشاره میکند و میگوید: در این اجلاس، ابلاغ طرح پزشک خانواده برای توسعه به شهرهای بالای ۲۰ هزار نفر مطرح شد. قرار است این طرح ابتدا از دانشگاههای علوم پزشکی با جمعیت زیر یک میلیون نفر آغاز شود و سپس به دانشگاههای با جمعیت بالای یک میلیون نفر توسعه یابد.
او میگوید: در همین راستا کمیت و کیفیت اجرا در روستاها و شهرهای زیر 20 هزار نفر از طریق رصد شاخصهای عملکردی بهواسطه سامانه پرونده الکترونیک (سیب) دنبال شده تا نظام ارجاع الکترونیک در مسیر صحیح شکل بگیرد.
نظام ارجاع الکترونیک در سامانه سیب و چالشهای آتی
رضایی به جزئیات پیادهسازی نظام ارجاع الکترونیک اشاره میکند: نقشه ارجاع برای جمعیت ۱.۳ میلیون نفری تحت پوشش استان در «سامانه سیب» پیادهسازی شده است. در قالب نقشه ارجاع، اولویتبندی مراکز درمانی برای ارجاع به تفکیک ۲۷ شهرستان تحت پوشش دانشگاه مشخص و در بستر الکترونیک تبیین شده و ارجاع الکترونیک با ارائه کد ارجاع و اخذ نوبت با تعیین زمان و مکان ویزیت تخصصی، توسط تیم سلامت فراهم شده است. همچنین، تیم سلامت بازخورد ارجاع را بهصورت الکترونیک از سطوح دو و یک دریافت میکند.
پایداری مالی و نقش رسانه در موفقیت طرح
رضایی، چالشهای منابع پایدار و تخصیص بهموقع بودجه از طرف سازمان برنامه و بودجه و سازمانهای بیمهگر را از الزامات کلیدی اجرای طرح میداند و تأکید میکند: طرح پزشک خانواده بهعنوان یک راهبرد کلان برای کاهش هزینههای سلامت کشور و خانوار و دولت مطرح شده است.
او شرط موفقیت این طرح را توانمند بودن تیم پزشک خانواده در ارائه خدمات و پاسخگویی مؤثر به نیازهای درمانی سرپایی بیماریهای شایع میداند و همکاری تمام ارگانها و دستگاهها با محوریت بالاترین مقامات اجرایی کشور، استان و شهرستان را از ضروریات انکارناپذیر اجرا میداند.
رضایی همچنین به نقش حیاتی رسانه در فرهنگسازی اجرای طرح پزشک خانواده اشاره میکند و میگوید: در دو استان فارس و مازندران اطلاعرسانی کافی صورت نگرفته بود؛ بنابراین نقش رسانه در این زمینه از اهمیت بالایی برخوردار است.