به گزارش اصفهان زیبا؛ فرونشست در اصفهان به بحران رسیده و حالا ردپای آن را در برخی از آثار تاریخی و زیرساختهای شهری و سازههای مسکونی میتوان به وضوح دید؛ موضوعی که در چند سال اخیر، کارشناسان حوزه زمینشناسی نسبت به آن هشدار دادند و گفتند بیآبی بلای جان اصفهان شده و نرخ فرونشست در این استان را بالابرده است.
گزارشها حاکی از این است که نرخ فرونشست در برخی از مناطق این استان به ۱۵ تا ۱۸ سانتیمتر در سال میرسد. آنطور که چندی پیش، مهدی جمالینژاد، استاندار اصفهان در گفتوگو با رسانهها عنوان کرد: «پهنههای فرونشست که پهنههای معمولاند، حدوداً صدهزار هکتار هستند. پهنههایی با نرخ بالای فرونشست ۲۰۶ هزار هکتار هستند و جاهایی با بالاترین نرخ فرونشست، حدود 3 هزار و ۵۰۰ هکتار. برخی نقاط مثل دولتآباد، حبیبآباد، شرق دستگرد، دشت برخوار و مناطق ۱۵، ۱۴، ۷، ۸، ۱۲، ۲، ۹ و ۱۱، یعنی تماماً این نوار شمالی اصفهان درگیر این پدیده هستند.»
به گفته او، از فرونشست به عنوان یک زلزله خاموش در اصفهان تعبیر نمیکنیم. قبلاً میگفتند زلزله خاموش اصفهان؛ همین فرونشست است، ولی در حال حاضر دیگر خاموش نیست، بلکه مثل آتشفشانی است که فوران کرده؛ مانند زلزلهای که حادث شده است. این غول خفته در اصفهان بیدار شده و در حال بلعیدن یک تمدن چندهزار ساله است. در استان اصفهان حدوداً ۲۲ تا ۲۳ هزار جاذبه تاریخی وجود دارد. حدود 2 هزار و ۳۰۰ اثر ثبت ملی است. حدود ۱۷ اثر نیز ثبت جهانی است که بسیاری از اینها داخل محدوده شهر قرار دارد. اصفهان از نظر پهنه فرونشست جزو استانهای با درجه بالاست.
فرونشست حالا در اصفهان روز به روز پیشروی میکند و اتفاقات ناگوار رقم میزند. چندی پیش بود که فروریزش در خیابان نشاط و هشت بهشت تنها به فاصله چند روز خبرساز شد؛ موضوعی که البته مسبوق به سابقه است و در سالهای گذشته نیز مشابه آن را در نقاط مختلف شهر شاهد بودهایم. نرخ بالای این پدیده در اصفهان باعث شده تا حالا برخی از زمینشناسان وضعیت این استان را بحرانی بدانند و از تخلیه آن در سالهای آینده سخن بگویند. همین چند روز پیش بود که سخنان علی بیتاللهی، رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در فضای مجازی در رابطه با تخلیه اصفهان جنجالبرانگیز شد و کاربران را به واکنش واداشت.
اینگونه که او در گفتوگو با رسانهها میگوید: دولت باید اقدامات لازم برای کنترل پدیده فرونشست زمین در اصفهان را انجام دهد، زیرا اگر این کار انجام نشود، روزی میرسد که لازم است جمعیتی بین ۲.۵ تا ۳ میلیون نفر را در اصفهان و اطراف آن تخلیه کنیم و قطعاً اگر چنین اتفاقی در این منطقه بیفتد، نوعی بحران ملی رخ خواهد داد. بررسیها نشان میدهد که ساختمانها، محدثات و تاسیسات زیادی در اصفهان تحت تأثیر پدیده فرونشست زمین قرار گرفتهاند.
بازدیدهای میدانی از مناطق مختلف شهر اصفهان حاکی از آن است که بسیاری از محلههای این کلانشهر همین حالا بر اثر تشدید فرونشست در حال آسیب دیدن هستند. به طور مثال، در محله شهرک کاوه در شمال شرق اصفهان شاهد آن بودیم که دیوار حیاطها و کف زمین دچار ترکخوردگی شده است و داخل منازل نیز شکافهایی به اندازه پهنای دست انسان روی دیوارها ایجاد شده بود که طرف دیگر اتاقها از پشت دیوار دیده میشد. همچنین نسبت بین سقف اتاقها و دیوارها به هم خورده و ساختمانها دچار چرخش و آسیبدیدگی زیادی شده بودند.
او همچنین خاطرنشان میکند: در شمال غرب اصفهان نیز محلهای به نام «خانه اصفهان» قرار دارد که حتی بیشتر از شهرک کاوه دچار آثار مخرب ناشی از فرونشست زمین شده است؛ به نحوی که شهرک نیروی هوایی که در حاشیه این محله قرار گرفته، چند سالی است که به طور کامل تخلیه شده است. بررسیها همچنین نشان میدهد ۲۸۸ مسجد در سطح شهر اصفهان دچار آسیبهای ناشی از فرونشست زمین شدهاند که برخی از آنها جزو آثار تاریخی این شهر محسوب میشوند.
همچنین نزدیک ۳۰۰ مدرسه و موسسه آموزشی در سطح شهر اصفهان در پهنه فرونشستی قرار گرفتهاند و براساس اعلام سازمان نوسازی مدارس، در چند سال گذشته حدود ۴۰ مدرسه از این تعداد، تخلیه شدهاند. بیتاللهی با بیان این که فروریزشهای ناگهانی سطح خیابانها در مناطق مختلف شهر اصفهان از جمله آثار مخرب ناشی از فرونشست زمین در این منطقه است، عنوان میکند: در فروریزش ناگهانی خیابان هشت بهشت که هفته گذشته شاهد آن بودیم، یک تیر چراغ برق ۹ متری به طور کامل داخل گودال ایجادشده بر اثر این حادثه رفته بود.
این نشان میدهد که این فروریزشها چقدر میتواند خطرناک باشد و اگر زیر برجهای مسکونی و خطوط اصلی انتقال آب یا گاز رخ دهد، میتواند فجایع بزرگی را به همراه داشته باشد. نرخ فرونشست زمین در کلانشهر اصفهان به تدریج از جنوب به شمال افزایش مییابد، ولی ریسک ناشی از آسیبدیدگی بر اثر فرونشست زمین با توجه به در معرض قرار گرفتن بافتهای فرسوده و ساختمانهای قدیمی فاقد اسکلت، متفاوت است؛ یعنی حتی اگر میزان خطر یکسان باشد، با توجه به نوع محدثات، تأثیرپذیری آنها از فرونشست بیشتر میشود؛ به نحوی که ممکن است یک ساختمان کممقاوم با میزان کمی از نشست زمین آسیب ببیند، ولی یک ساختمان مقاومتر با میزان بالاتری از نشست زمین، کمتر دچار آسیبدیدگی شود. بنابراین مقدار آسیبپذیری ساختمانها و تاسیسات بر اثر فرونشست زمین، به میزان مقاومت آنها نیز بستگی دارد.
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی درباره افزایش فرونشست زمین در مناطق مختلف کشور و اثرات آن به دیده بان ایران میگوید: پدیده فرونشست زمین، یک مخاطره طبیعی نیست، بلکه یک مخاطره انسانساخت است.
البته تجربیات موفقی در دنیا وجود دارد که براساس آنها، میتوان با عزم مدیریتی، نه صرف هزینه زیاد، نه فناوری پیچیده و نه دانش آنچنانی، این پدیده را کنترل کرد. فرونشست زمین در محدوده شهری اصفهان و نوع خاک بهویژه در بخشهای شمالی شهر، پتانسیل تشکیل فیشرهای واگرا را بیشتر و زمینه را برای توسعه فرسایش تونلی و فروریزشهای متعاقب آن آماده مفیکند. متاسفانه قطع جریان زایندهرود بیشترین اثر منفی را در شکلگیری و توسعه فرونشست زمین در گستره شهری اصفهان داشته که امید میرود اقدام جدی در این زمینه انجام شود.
چوب مدیریت ناصحیح بر تن اصفهان
اصفهان این روزها چوب بیآبی و عدم مدیریت درست منابع آبی در سالهای گذشته را میخورد؛ موضوعی که باعث شده زایندهرود در ماههای مختلف سال رنگ آب را نبیند و به وضعیتی برسد که کارشناسان هشدار تخلیه برخی از مناطق آن را بدهند. صحبت از تخلیه اصفهان، البته موضوع جدیدی نیست و پیش از این نیز برخی دیگر از فعالان محیط زیست در رابطه با آن هشدار داده بودند.
یکی دو سال پیش بود که محمد درویش، فعال محیط زیست در گفتوگو با «همشهری آنلاین» گفت: «اصفهان دو سناریو دارد؛ یک سناریو بدبینانه این است که در سال ۱۴۰۹ با توجه به اینکه مخازن سفرههای زیرزمینی تمام میشود مردم مجبور به مهاجرت خواهند شد.
سناریو خوشبیانه هم ۱۴۱۸ است که آن وقت در صورت عدم اصلاح مبلمان شهری و رفتار صنایع ناچار به مهاجرت میشوند. اگر موضوع آلودگی هوا را هم به آن اضافه کنیم و با توجه به اینکه اصفهان بیشتر از اهواز و تهران روزهای ناسالم دارد، حتی قبل از تمام شدن آب، هوای اصفهان تمام شود و مردم قبل از فرار از تشنگی، از فقدان اکسیژن مجبور به رفتن شوند.» در این میان، اما سؤال این است که آیا تخلیه اصفهان در سالهای آینده، موضوعی اجتناب ناپذیر است یا اینکه با وجود همه مشکلاتی که این کلانشهر با آن دست و پنجه نرم میکند، برخی از کارشناسان بیپروا و اغراق آمیز درباره آن سخن میگویند؟
علی زنگیآبادی، رئیس پژوهشکده علوم جغرافیایی و برنامهریزی دانشگاه اصفهان، دانشیار برنامهریزی شهری دانشگاه اصفهان و مدیر طرح خاتمهیافته مدیریت ریسک لرزهای و مخاطرات زلزله شهر اصفهان، رضا شهبازی، معاون زمینشناسی سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور و بهرام نادی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد و پژوهشگر حوزه فرونشست در گفتوگو با «اصفهان زیبا» این سؤال را پاسخ میدهند؛ پاسخی که مخرج مشترک آن نشان میدهد، اگرچه نرخ فرونشست در اصفهان به مرحله بحران رسیده است و باید هر چه سریعتر چارهای برای آن اندیشید، اما تخلیه اصفهان امری غیرواقعی و اغراق آمیز است.
علی زنگیآبادی، رئیس پژوهشکده علوم جغرافیایی و برنامهریزی دانشگاه اصفهان، دانشیار برنامهریزی شهری دانشگاه اصفهان و مدیر طرح خاتمهیافته مدیریت ریسک لرزهای و مخاطرات زلزله شهر اصفهان:
ممکن است در آیندهای نزدیک ۳۰ درصد از وسعت شهر اصفهان نیازمند تخلیه شود؛ البته این به معنای بلعیده شدن مردم توسط زمین نیست
به گفته زنگیآبادی، موضوع فرونشست در اصفهان به یک ابربحران تبدیل شده و خطر جدی برخی پهنههای شهر را تهدید میکند. البته اصفهان در حال حاضر از آلودگی هوا، سرطان، اماس و تصادفات و… بیشتر رنج میبرد و تلفات انسانی زیادی به همراه دارد. متأسفانه، برخی از مسئولان نسبت به این مسائل مهم بیتوجه یا کمتوجه هستند و اقدامات لازم را انجام نمیدهند. به عنوان مثال، در خصوص آب زایندهرود هیچ اقدام مؤثری برای جاریسازی آن صورت نمیگیرد تا آبخوانهای پهنه اصفهان آبگیری کنند و از شدت فرونشست کاسته شود. هرچند این فرآیند زمانبر است، اما نمیتوان دست روی دست گذاشت.
از سوی دیگر، برخلاف اخبار منتشر شده در شبکههای اجتماعی مبنی بر ضرورت تخلیه کامل اصفهان، چنین چیزی صحت ندارد. فرونشست در برخی از پهنههای اصفهان شدید، در برخی دیگر متوسط و در بعضی نقاط نیز خفیف است. برای مثال، محدوده دانشگاه اصفهان و میدان آزادی با تهدید جدی و آنچنانی مواجه نیستند، هرچند درجاتی از فرونشست در این مناطق نیز مشاهده میشود، اما نه به صورت حاد. رئیس پژوهشکده علوم جغرافیایی و برنامهریزی دانشگاه اصفهان میگوید: حال با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته نظیر GPR (رادار نفوذ زمینی) و با اختصاص زمان و هزینه کافی، میتوان با همکاری دانشگاهها نقشههای جامعی تهیه کرد که مناطق مشکلساز و کانونهای فرونشست را قبل از وقوع فروریزشها و حوادث خطرناک شناسایی کرد. این اقدامات پیشگیرانه میتوانند از بروز فجایع جلوگیری کنند.
اما متأسفانه، برخی مسئولان به دلایل غیرعلمی و بعضاً نامشخص، نظیر عدم آگاهی از توانمندیهای علمی مرتبط یا پرهزینه بودن، کمتر به متخصصان در اصفهان مراجعه میکنند. ضروری است که شهرداری، نهادهای مرتبط، استانداری، سازمان مدیریت بحران استانداری، سازمان برنامه و بودجه و میراث فرهنگی وارد عمل شوند و اقدامات لازم را آغاز کنند. این رویکرد، هزینههایی به مراتب کمتر نسبت به جبران خسارات ناشی از حوادث احتمالی در پی خواهد داشت. در حال حاضر، فروریزشها که نتیجه فرونشستها هستند، در کل دشت اصفهان رخ میدهند و شدت آنها از بسیاری از نقاط و سایر استانها بیشتر است.
مدیر طرح خاتمهیافته مدیریت ریسک لرزهای و مخاطرات زلزله شهر اصفهان معتقد است: در اصفهان، نرخ فرونشست در بعضی مناطق به ۱۷ و حتی ۱۹ سانتیمتر هم میرسد. تصاویر ماهوارهای سنتینل نشان میدهند که شهرکهایی در سطح شهر دچار فرونشست شدید هستند، اما این وضعیت زمانی خود را به شکل بحرانی و فروریزش نشان میدهد که دیگر دیر شده باشد. اگر به سرعت اقدام نکنیم، ممکن است در آیندهای نزدیک (سالهای ۱۴۲۰ تا ۱۴۳۰)، ۳۰ درصد از وسعت شهر اصفهان نیازمند تخلیه شود.
این به معنای بلعیده شدن مردم توسط زمین نیست، بلکه به دلیل ریسک بالای سکونت در این مناطق، ساختمانها ممکن است تخریب شده و فرو بریزند. ساختمانهای دارای ترک نیز با ریسک جدی مواجه هستند و باید به این موضوع رسیدگی شود. در حال حاضر حدود 35 درصد ساختمانهای شهر اصفهان غیر استاندارد، قدیمی، فرسوده و با مصالحی هستند که باید مقاومسازی شوند.
دانشیار برنامهریزی شهری دانشگاه اصفهان در ادامه گفتوگو میافزاید: به صورت ویژه، آب باید به زایندهرود بازگردانده شود تا افت آب سفرههای زیرزمینی جبران شود؛ در غیر این صورت فرونشستها ادامه خواهند داشت. مطالعات دقیق میتواند مؤثرترین گام باشد. با شناسایی مناطق در معرض خطر و انجام اقدامات پیشگیرانه قبل از اینکه شبکههای آب، برق و گاز زیرسطحی تخریب شوند، میتوان از بسیاری از خسارات جلوگیری کرد. اما اینها همه مسکن هستند. اصل قضیه، بازگشت آب به زایندهرود است. وزارت نیرو در این زمینه بسیار کوتاهی و غیر اصولی عمل کرده است. باید چهار سال پیش که قرارداد انتقال آب به یزد تمام شده بود، آب یزد قطع میشد و آب آن از خلیج فارس تأمین میشد. یزد باید آب خود را از منابع جایگزین تأمین کند.
آب زایندهرود در یزد و شهرهای میبد و اردکان صرف پرورش ماهی خاویاری، صنایع آببر و توسعه لجامگسیخته شهری و صنعتی میشود؛ در حالی که اصفهان تشنه در حال از دست رفتن است. ساختمانها آسیب میبینند و خسارات جدی در راه است و نباید نسبت به این موضوع بیتفاوت بود. همچنین، باید تخصیص آب به واحدهای صنعتی قطع شود و صنایع بزرگ و آببر اصفهان به مناطق دیگر، همچون سواحل دریای عمان منتقل شوند تا بهتر بتوانند صادرات کنند.
به گفته این عضو هیئتعلمی دانشگاه اصفهان، انتقال آب از خلیج فارس برای صنایع سنگین اصفهان و سپس انتقال تولیدات به بنادر جنوب، هزینه تولید و صادرات را به شدت افزایش میدهد. با این اقدام، یعنی انتقال صنایع، هم آلودگی اصفهان به شدت کاهش مییابد، هم ناترازی برق، آب و گاز مرتفع میشود، هم بیماریهای خطرناکی همچون سرطان کاهش پیدا میکنند، هم آبی که باید صرف مصارف مردمی و شهری و کاهش ریسک فرونشست شود، به محصولات صنعتی اختصاص نخواهد یافت. برخی مناطق شهری نزدیک گسلها و ساختارهای زمینشناسی ناپایدار قرار دارند که ۱۰ تا ۱۵ درصد شهر را شامل میشوند و جابجایی به مناطق با ریسک کمتر ضروری است. اما این تصور که کل اصفهان باید در کوتاه مدت تخلیه شود، اغراقآمیز، غیرعلمی و بعضاً بهرهبرداری سیاسی است.
سه چهارم آثار تاریخی اصفهان، بهویژه در بخش مرکزی شهر، از فرونشست آسیب دیدهاند و تداوم این روند اشتباهی بزرگ و گناهی نابخشودنی است؛ چون اصفهان موزه شهر جهانی است و این آثار بیبدیل را نباید به حال خود رها کرد. سازمان میراث فرهنگی نباید تا این حد کوتاه بیاید و باید به طور جدی مطالبهگر باشد و مقابل این صدمات بایستد.
مدیر طرح خاتمهیافته مدیریت ریسک لرزهای و مخاطرات زلزله شهر اصفهان ادامه میدهد: اگر ما نتوانستیم در چهارصد سال گذشته آثاری همچون میدان نقش جهان و پل خواجو بسازیم، دیگر هم نمیتوانیم. بسیار ناخوشایند است که اجداد ما چهارصد سال قبل با آن تکنولوژی چهار قرن قبل این آثار را بسازند و ما با این همه ادعا و تکنولوژی از عهده حفظ و نگهداری این آثار برنیاییم. پژوهشکده جغرافیای دانشگاه اصفهان با هشت گروه پژوهشی تخصصی مرتبط با مخاطرات فرونشست، قادر است به اتاق فکر و مرکز مدیریت و پایش ریسک مخاطرات طبیعی و فرونشستی و چندمخاطرهای شهر اصفهان تبدیل شود و از دانش همکاران و متخصصان این دانشگاه برای برونرفت از این ابربحران و کاهش پیامدهای ناشی از آن با جدیدترین تکنولوژیها و دانش روز جهان، با تمام توان و ظرفیت به حل این مشکل کمک کند.
رضا شهبازی، معاون زمینشناسی سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور:
صحبت از تخلیه شهر میتواند اثر منفی بر افکار عمومی بگذارد
معاون زمینشناسی سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به سابقه طولانی این پدیده اظهار میکند: فرونشست در اصفهان مسئلهای تازه نیست؛ بلکه بحرانی است که دستکم در ده سال گذشته بارها درباره آن هشدار داده شده است. این موضوع به اندازهای جدی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت، اما بزرگنماییهایی مانند صحبت از تخلیه شهر میتواند اثر منفی بر افکار عمومی بگذارد و حتی تمرکز را از راهحلهای اصلی دور کند.
او میافزاید: نشست زمین در اصفهان سالهاست که به مرحله هشدار رسیده است. سازمان زمینشناسی کشور از سال ۱۳۹۸ و حتی پیشتر مطالعات گستردهای در این زمینه انجام داده و نتایج آن را به مقامات استانی و ملی ارائه کرده است. استان اصفهان تقریباً در تمام دشتهای خود مورد پایش قرار گرفته و شهر اصفهان بهعنوان مهمترین کلانشهر کشور نخستین شهری بود که با چنین شدت و گسترهای از فرونشست مواجه شد.
معاون زمینشناسی سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور با بیان اینکه نرخ فرونشست در اصفهان طی پنج تا شش سال گذشته تغییر محسوسی نکرده است، توضیح میدهد: این نرخ همچنان در حدود ۱۷ تا ۱۹ سانتیمتر در سال باقی مانده است. با این حال، آنچه امروز اصفهان را در وضعیت حساسی قرار داده، نشست نامتقارن زمین است.
این نشستها عمدتاً در شمال زایندهرود رخ میدهد و مرز میان زمینهایی است که نشست میکنند و زمینهایی که ثابت میمانند. این ناپیوستگی باعث وارد شدن فشار مضاعف به سازههای تاریخی مهمی مانند میدان نقش جهان و مسجد سید میشود.
شهبازی ادامه میدهد: در مناطقی با نرخ فرونشست بالا ولی یکنواخت، سازهها کمتر آسیب میبینند، اما نشست نامتقارن حتی با تغییرات دو یا سه سانتیمتری میتواند خسارت سنگینی به بار آورد. همین ویژگی باعث شده این نوع فرونشست از نظر مهندسی خطرناکتر تلقی شود.»
او درباره علل این پدیده توضیح میدهد: «مسئله اصفهان نهتنها ناشی از برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی است، بلکه به نبود تغذیه طبیعی آبخوانها نیز مربوط میشود. زایندهرود که زمانی مهمترین منبع تغذیه آبخوانها بود، سالهاست بهطور مستمر جریان ندارد و تنها در مقاطعی کوتاه برای توزیع آب باز میشود. این شرایط باعث شده سطح آب زیرزمینی افت کند و خاک رطوبت خود را از دست بدهد. در نتیجه، احتمال نشستهای نامتقارن و آسیب به سازهها بیشتر میشود.
معاون زمینشناسی سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور راهکارهای پیش رو را دشوار اما ضروری میداند و میگوید: برای مهار این بحران راهکارهای سادهای وجود ندارد. کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی در حوزه شهری ضروری است و باید بهطور جدی در دستور کار قرار گیرد تا دستکم بتوان نرخ فرونشست را متوقف یا کنترل کرد. بدون چنین اقداماتی، خطر تخریب زیرساختها و آثار تاریخی اصفهان در سالهای آینده افزایش خواهد یافت.
معاون سازمان زمینشناسی کشور اظهار میکند: فرونشست در اصفهان پدیدهای قدیمی است که امروز نه به دلیل افزایش نرخ آن، بلکه به دلیل پیامدهای سنگینترش به موضوعی ملی تبدیل شده است. حالا بیش از هر زمان دیگر، نیاز به مدیریت هوشمندانه منابع آب، حفاظت از خاک و توجه به مهندسی سازههای شهری احساس میشود.
بهرام نادی، عضو هیئتعلمی دانشگاه آزاد و پژوهشگر حوزه فرونشست:
بخشهایی از محدوده شهری اصفهان با فرونشست جدی مواجه هستند اما برخلاف برخی گزارشها، تخلیه کامل این مناطق انجام نشده است
او در گفتوگو با اصفهان زیبا با اشاره به گسترش فرونشست در نقاط مختلف کشور اظهار میکند و میگوید: پدیده فرونشست دیگر محدود به چند نقطه خاص نیست و در بیشتر مناطق کشور از جمله اصفهان خود را نشان داده است. بخشهایی از محدوده شهری اصفهان با فرونشست جدی مواجه هستند اما برخلاف برخی گزارشها، تخلیه کامل این مناطق انجام نشده و حتی مجوز ساختوساز در آنها صادر میشود.
نادی با بیان اینکه مسئله اصلی کمآبی است، میافزاید: بحران آب نهتنها اصفهان بلکه تهران، همدان و بسیاری از شهرهای دیگر را درگیر کرده است. تجربه همدان نشان داد که بحران آب میتواند حتی به تخلیه موقت شهر منجر شود. در صورت وقوع تخلیه گسترده در اصفهان، علت اصلی آن ناتوانی در تأمین آب شرب خواهد بود نه صرفاً فرونشست.
این پژوهشگر محیطزیست درباره تمایز فرونشست و فروچاله توضیح میدهد: نیمی از شبکه فاضلاب اصفهان عمری بالای ۵۰ سال دارد و پوسیدگی لولهها باعث میشود کوچکترین تغییر زمین به شکست لولهها و نشست بیانجامد. درواقع فرونشست میتواند عامل اولیه باشد اما فرسودگی شبکه فاضلاب عامل اصلی شکست لولههاست و حادثه خیابان نشاط نیز بیشتر با حفاری خط دو مترو مرتبط بوده است تا فرونشست زمین.
نادی با اشاره به سابقه طولانی برداشت بیرویه آب در اصفهان میگوید: از سال ۱۳۴۶ برداشت آب از سفرههای زیرزمینی ممنوع اعلام شد اما کسری مخزن آب از سال ۱۳۶۱ به بعد شدت گرفت و موجب فرونشست شد.
او همچنین درباره تهران اظهار میکند: برخی کارشناسان معتقدند وضعیت فرونشست در تهران حتی از اصفهان هم جدیتر است اما اطلاعرسانی درباره آن در مقاطعی محرمانه نگه داشته شد تا از پیامدهای روانی و اقتصادی مانند فرار سرمایه جلوگیری شود. با این حال شفافیت در اطلاعرسانی میتواند به مطالبهگری مردم و تصمیمگیری بهتر کمک کند.
این پژوهشگر تأکید میکند: فرونشست پدیدهای خاموش است که پیامدهای آن تدریجی اما سنگین است. مدیریت منابع آب، نوسازی شبکههای فرسوده و تصمیمگیری شفاف سه محور اساسی برای جلوگیری از خسارتهای بیشتر هستند.
اگر امروز اقدامی نشود، فردا هزینهها بسیار بیشتر و جبرانناپذیر خواهد بود. درست است که اصفهان با این پدیده درگیر است؛ اما تخلیه این شهر مطابق با آنچه برخی میگویند، امکانپذیر نخواهد بود.