به گزارش اصفهان زیبا؛ در سالهای اخیر، تصویرگری در اصفهان جایگاه چندانی در گالریها و موزهها نداشته است؛ اغلب توجه به نقاشی، مجسمه و هنرهای نو معطوف بوده و این هنر، تنها در قالب کتاب مطرح شده است.
طی سالهای گذشته، هنر تصویرگری در گالریها و موزههای اصفهان جایگاه چندانی نداشته است. تمرکز بیشتر بر نقاشی، مجسمه و هنرهای نو بوده و تصویرگری اغلب تنها در قالب کتاب عرضه و شناخته شده است. این وضعیت باعث شد که جای خالی تصویرگری روی دیوارهای موزهها و گالریها به شدت احساس شود و ضرورت بازخوانی اهمیت این هنر بیش از پیش آشکار گردد.
نمایشگاه «خوان مصوران» با هدف پر کردن این خلا و برجسته کردن جایگاه تصویرگری در فرهنگ و هنر ایران در موزه هنرهای معاصر اصفهان برگزار شده. در این نمایشگاه، آثار ۳۲ هنرمند برجسته کشور گردآوری شده است؛ بخشی از آثار به صورت دستی و با موادی چون اکریلیک، گواش، مدادرنگی و کلاژ خلق شده و بخشی دیگر به صورت دیجیتال و پرینت. این ترکیب از کارهای دستی و دیجیتال، تنوع و تحول تصویرگری امروز ایران را به نمایش میگذارد و نشان میدهد که این هنر، حتی اگر طی سالهای گذشته کمتر دیده شده باشد، همچنان زنده و پویا است.
«خوان مصوران» فرصتی است تا مخاطبان با دنیای غنی تصویرگری ایرانی آشنا شوند و جایگاه آن بر دیوارهای شهر دوباره تثبیت گردد.
محمد سواری، منتقد و پژوهشگر حوزه هنر، درباره نمایشگاه «خوان مصوران» به اصفهانزیبا میگوید: «این نمایشگاه در سه بخش اصلی با عنوانهای دستآفرین، دیجیتال و پانوراما برپا شده است. نسخههای نخست بیشتر برای کتابها تولید میشدند، در حالی که آثار بخش پانوراما برای تبلیغات و کاربردهای غیرکتابی طراحی شدهاند. در واقع، مجموعه حاضر نگاهی تاریخی به کتابآرایی ایران دارد و نشان میدهد که چگونه بخشی از تصویرسازی در خدمت کتابها باقی مانده، در حالی که بخش دیگری با ورود نرمافزارهای جدید مسیر مستقلتری را در پیش گرفته و به حوزههایی چون تبلیغات یا طراحی بستهبندی راه یافته است.»
رویکردی مبتنی بر آثار ایرانی و درون مایه ملی
به گفته او، رویکرد موزه بر این بوده که آثار ایرانی انتخاب شوند و نمایشگاه حال و هوا و درون مایهای ملی داشته باشد. به همین دلیل، موضوع بسیاری از این آثار برگرفته از داستانهای شاهنامه، کلیله و دمنه و یا روایتهایی از نویسندگان ایرانی است. البته به جز پروژه پانوراما، سایر آثار عمدتاً برای کتابها طراحی شدهاند.
این منتقد و پژوهشگر هنر، درباره سیر تصویرگری در ایران میگوید: «با افول دوران درخشان کتابآرایی سنتی، مرحله تازهای با رواج چاپ سنگی در اواخر دوره قاجار آغاز شد. در این مقطع، هنرمندانی مانند علیقلی خویی پیشگام بودند و روایتهای ایرانی در شمارگان بالا منتشر شد. هرچند تصویرگری در این دوره حال و هوایی دیگر پیدا کرد، اما همچنان نقش روایتگرانه خود را حفظ نمود. این روند باعث شد هنر از انحصار دربار بیرون آید و به میان قشرهای وسیعتری از جامعه راه پیدا کند.
او ادامه میدهد: «پس از آن، در دوره پهلوی و سالهای بعد، “کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان” به مرکزی برای بازآفرینی و شکوفایی دوباره تصویرگری تبدیل شد؛ جایی که تصویرسازی کودک اهمیت ویژهای پیدا کرد و زمینه پرورش نسلی تازه از هنرمندان فراهم شد. این هنرمندان توانستند داستانهای کهن و معاصر ایرانی را با زبانی تازه و نگاهی خلاقانه روایت کنند.»
تلاشی برای نشان دادن تصویرگری امروز ایران
سواری درباره پیوند گذشته و امروز در نمایشگاه «خوان مصوران» توضیح میدهد: «این نمایشگاه با گرد هم آوردن تصویرگران معاصر، میکوشد چهرهای از تصویرگری امروز ایران را نشان دهد و در عین حال نسبت آن را با سنتهای کهن بررسی کند. در گذشته، زیباییشناسی در چهارچوبی جمعی و بر پایه اصولی ثابت شکل میگرفت و هنرمند در دل یک سنت واحد تعریف میشد. اما در دوره معاصر، رویکرد فردیتر شده است؛ هر تصویرگر دنیای شخصی خود را بنا میکند و معیارهای زیباشناختی را به شیوهای متکثر و سیال بازتولید مینماید.»
او خاطرنشان میکند: «به همین دلیل، مخاطب امروز در مواجهه با آثار، مستقیما با جهان درونی هر اثر روبهرو میشود. ممکن است با برخی از این جهانها ارتباطی عمیق برقرار کند و با برخی دیگر نه؛ این همان ویژگی زیباشناسی معاصر است که تفسیر و لذت اثر را به خود مخاطب میسپارد. تصویرگری امروز، بیش از آنکه پاسخی آماده عرضه کند، پرسشی وجودی در ذهن بیننده پدید میآورد.»
او یادآور میشود: «خوان مصوران این دگرگونی بنیادین را از خلال سه بخش «دستآفرین»، «دیجیتال» و «پانوراما» به نمایش میگذارد. چنین تقسیمبندی تنها تفاوت در شیوههای اجرا را نشان نمیدهد، بلکه حکایت از تحولی عمیق در تعریف نقش، کارکرد و مصرف تصویر در روزگار ما دارد.»
اما توجه و عکسالعمل مسئولین شهر به این نمایشگاه چگونه بود؟
محمد سواری در بیان نظر خود نسبت به نقش و توجه مسئولان به این گالری میگوید: «برای برگزاری این نمایشگاه همان اندازه زمان و انرژی صرف شد که معمولا برای یک جشنواره کودک در شهر انرژی صرف میشود؛ از مرحله طراحی تا دعوت از هنرمندان. با این حال، توجهی که به آن شد بسیار کمتر بود. مردم استقبال کردند و نمایشگاه را دوست داشتند، اما از سوی مسئولان آنطور که شایسته بود دیده نشد. ما تلاشی همسنگ یک جشنواره انجام دادیم، در حالی که هزینههای این پروژه در مقایسه با یک جشنواره، بسیار کمتر هم بود.»
خوان مصوران؛ روایتی تصویری از فرهنگ و ادبیات ایرانی
همچنین، حمیده خسرویان، نمایشگاهگردان «خوان مصوران»، درباره ساختار این رویداد به اصفهانزیبا چنین توضیح میدهد: «این نمایشگاه در حقیقت روایتی تصویری از ادبیات و فرهنگ ایرانی است. بخش اصلی آن شامل تصویرسازیهایی از داستانها، حکایتها و روایتهای فارسی است که برخی از آنها به صورت کتاب نیز منتشر شدهاند. این آثار در دو گالری یک و سه موزه هنرهای معاصر اصفهان به نمایش گذاشته شدهاند. علاوه بر این، بخشی با عنوان پانوراما نیز به نمایشگاه افزوده شده است.»
او ادامه میدهد: «در گالری یک، آثار هنرمندانی به نمایش درآمده که با دست و با استفاده از متریالهایی چون اکریلیک، چاپ دستی، مدادرنگی، گواش و حتی تکنیکهایی مانند کلاژ و میکسمدیا کار کردهاند. در مقابل، گالری سه به نمایش آثاری اختصاص یافته که بهصورت پرینت ارائه شدهاند. دلیل این انتخاب آن است که برخی هنرمندان خارج از ایران حضور داشتند و امکان دریافت نسخههای اصلی آثار وجود نداشت. همچنین تعدادی از هنرمندان با روشهای دیجیتال کار کردهاند که آثار آنها نیز به همین شکل ارائه شده است. ما تلاش کردیم تا کارهای دستی و پرینتشده را از یکدیگر جدا کنیم و هر یک را در فضایی مجزا به نمایش بگذاریم. کتابهایی که بر اساس این آثار منتشر شدهاند نیز در گالری سه در معرض دید مخاطبان قرار گرفتهاند.»
کیوریتور نمایشگاه «خوان مصوران»، درباره بخش دوم این نمایشگاه یاد آور میشود: «در گالری دو، بخشی با عنوان پانوراما را در نظر گرفتهایم که به تصویرگران حوزه رسانه و بازارهای نو اختصاص دارد.»
داستانها و افسانههای ایرانی، محور اصلی نمایشگاه
او در خصوص محوریت اصلی نمایشگاه میگوید: «از ابتدا دغدغه ما این بود که آثاری که به نمایش گذاشته میشوند، موضوعیت مشترکی داشته باشند. به همین دلیل، محور اصلی را بر داستانها، افسانهها و روایتهای ایرانی قرار دادیم. بسیاری از تصویرگران برجسته کشور در حوزه کتاب کودک و نوجوان نیز بر همین اساس دست به خلق آثار زدهاند.»
خسرویان خاطرنشان میکند: «داستانها و افسانههای ایرانی همواره برای تصویرگران جذابیت و در عین حال چالشهای خاص خود را داشتهاند؛ از روایتهایی برگرفته از شاهنامه و کلیله و دمنه گرفته تا مثلها و قصههایی که از گذشتههای دور نقل شده است. این متون کهن الهامبخش ذهن تصویرگران هستند تا بتوانند روایت بصری ویژهای از آنها ارائه دهند.»
جای خالی تصویرگری در اصفهان!
فاطمه خسرویان، یکی دیگر از نمایشگاه گردانهای خوان مصوران، درباره هدف اصلی این رویداد میگوید: «برپایی این نمایشگاه با محوریت تصویرسازی از آن جهت اهمیت دارد که طی سالهای اخیر در اصفهان نمایشگاههای این حوزه بسیار کمرنگ بوده است. اغلب موزهها و گالریهای شهر بیشتر به نقاشی، مجسمه و هنرهای نو پرداختهاند و تصویرسازی تنها در قالب کتاب مطرح بوده است. در حالیکه جایگاه این هنر بر دیوار گالریها و موزهها خالی بود و ما تلاش کردیم با این نمایشگاه، این خلا را پر کنیم.»