بوم گم‌شده!

به گزارش اصفهان زیبا؛ وقتی پای اطلاع‌رسانی رویدادها و برنامه‌ها به میان می‌آید، پوستر حرف اول را می‌زند.

پوستر تصویری است با هدف اطلاع‌رسانی و دعوت به یک رویداد با ذکر جزئیات مربوط به آن برنامه که در قالب‌ها و طرح‌های مختلف طراحی و اجرا و منتشر می‌شوند.

پوستری موفق‌تر است که بتواند مخاطب را در نگاه نخست به سمت خود جلب کرده و به‌سرعت اطلاعات و محتوای اصلی آن رویداد را به او منتقل کند.

تا کنون سی‌وشش دوره از جشنواره بین‌المللی فیلم کودک و نوجوان در کشور برگزار شده و امروز نیز سی‌وهفتمین دوره در اصفهان کارش را آغاز کرد.

به همین تعداد، برای این رویداد مهم و ویژه پوستر طراحی شده که با یک جست‌وجوی ساده در گوگل می‌توان به همه آن‌ها دسترسی پیدا کرد.

پوستر امسال اما در فضایی متفاوت‌تر از سال‌های گذشته طراحی شده و انتقادات و توجهات زیادی را از سوی افراد متخصص و مخاطبان عام به دنبال داشته است.

در این ویژه‌نامه، ‌نظر چهار نفر از گرافیست‌های مطرح اصفهانی جویا شدیم تا آن‌ها دیدگاه تخصصی‌شان را درباره این پوستر از لحاظ فنی و تکنیکی و محتوایی برای ما بگویند.

در کنار آن، به سراغ دو دانش‌آموز نیز به عنوان مخاطبان عام اما اصلی این پوستر رفته‌ایم تا ببینیم این پوستر چقدر در رسیدن به هدف اصلی‌اش موفق بوده است.

رنگ‌ها به خوبی انتخاب شده‌اند

سید هادی عسکری‌فر – گرافیستتصویرسازی و گرافیک این پوستر اولویت را به مخاطب کودک خود داده و سپس به مخاطب نوجوان؛ زیرا نقطه کانونی پوستر اشاره دست به پروانه است و نوجوان به وسیله فرم‌هایی که به‌صورت آیکونیک مطرح شده، در پس‌زمینه قرار گرفته است.

آیکون‌ها نماد کودکانه دارند و نوجوانی در میانشان کمتر دیده می‌شود.در پوستر از دو گروه رنگ‌های متضاد استفاده و همین حالت باعث جذابیت بصری شده است. کودک و نوجوان با توجه به شرایط سنی‌شان همیشه دنبال تضادها و هیجان هستند و سنین بالاتر به دنبال هارمونی و یکنواختی و سادگی. طراح با این تضاد و کنتراست در انتخاب رنگش موفق بوده و رنگ‌های تقریبا خوبی را انتخاب کرده است.در پوستر نه یک شخصیت کارتونی دیده می‌شود و نه یک نماد سینمایی یا نمادی که مرتبط با فیلم باشد.

فقط دو عنصر کودکانه و کلیشه‌ای، یعنی دست و پروانه، دیده می‌شود. شاید اگر نوشته را از روی این پوستر حذف کنیم و به مخاطب نشان دهیم، کمتر کسی ارتباطش را با جشنواره فیلم کودک و نوجوان اصفهان متوجه بشود. از منظر تصویر انتخاب‌شده شاید مخاطب را تحت‌تأثیر قرار دهد؛ اما قطعا نخواهد فهمید این پوستر مربوط به جشنواره فیلم است.

شاید اگر مربوط به جشنواره کارتون کودک و نوجوان بود، این مفهوم را متوجه می‌شد. پوستر باید به گونه‌ای طراحی شود که مفاهیم را به‌روشنی به مخاطب انتقال دهد؛ به‌ویژه مخاطب کودک و نوجوان که همیشه بی‌پیرایه بوده و دنبال یک مدل مینی‌مال و ساده از مفهوم می‌گردد. من نمی‌گویم یک پوستر باید لپمن و صددرصد واضح طراحی شود؛ اما به هر حال این پوستر به‌طور دقیق محتوا را انتقال نمی‌دهد.این پوستر پیامی را برای انتقال ندارد و نه کودک و نوجوان را به تماشای فیلم در این جشنواره دعوت می‌کند، نه مخاطب را به دنیای جادویی سینما می‌کشاند و چیز خاصی درباره فیلم و کودک و نوجوان و ترغیبشان به حضور اعلام نمی‌کند. همچنین، پیامی در خصوص بین‌المللی بودنش القا نمی‌کند.

از المان‌های جهانی مناسب کودکان در زمینه و نیز خطوط فانتزی استفاده شده است؛ مثل اسباب‌بازی و حیوانات و خورشید و… . نمادهایی از سینما نیز مثل دوربین و نوار فیلم نیز استفاده شده؛ اما وضوح ندارند و مخاطب با تماشای بسیار می‌تواند متوجه این‌ها شود. شاید می‌شد به جای این همه تصویرسازی، کارهای ساده‌تری انجام داد تا در کمترین زمان، پیامش را برساند و مخاطب را جذب کند.به‌طور کلی، در ایده پوستر خلاقیتی مشهود نیست و ترکیب‌بندی قوی ندارد. طراحی رنگ‌های جذاب و مقداری کارهای فرمالیستی برای کودکان دارد که با توجه به تراکم زیادش، برای مخاطب چندان جذاب نیست؛ زیرا مخاطب به‌دنبال داستان‌های ساده‌تری از لحاظ بصری می‌گردد.

در کل، این پوستر شاید تصویرسازی زیبایی داشته باشد؛ اما برای جشنواره بین‌المللی فیلم کودکان و نوجوانان اصفهان جای کار بیشتری دارد و پوسترهای خوبی برای این جشنواره کمتر تولید شده است.

پوسترهای این برنامه بیشتر خودنمایی‌های یک طراح گرافیک است که کمتر خودش را در جایگاه مخاطب قرار داده و هدفش صرفا تبلیغ خودش و جشنواره بوده است. با توجه به شرایطی که در اجرای جشنواره می‌بینیم، از این لحاظ که اصفهان فقط هزینه‌ها را تأمین و تهران جشنواره را اجرا می‌کند و در اغلب مواقع، به نیروهای شهر بی‌توجهی می‌شود، این پوستر متناسب با همین نوع تفکر است.

پروانه بار فرهنگی بومی ندارد

پوستر یک اثر گرافیکی و تصویری است که برای جلب توجه سریع و انتقال پیام در چند ثانیه طراحی می‌شود.پوستر معمولاً روی دیوار، ویترین یا محیط شهری نصب می‌شود و مخاطب معمولاً فرصت نگاه طولانی ندارد. محتوای پوستر شامل تصویر غالب، عنوان اصلی، اطلاعات تکمیلی و جزئیات مکمل با بافت یا نقش‌های ریز است.این پوستر مزایای چشمگیری دارد. رنگ‌های جذاب و کودکانه، فرم دست و پروانه پیام رشد و تخیل را منتقل می‌کند و پیوند با فرهنگ ایرانی و هویت شهری اصفهان برقرار است.بااین‌حال، چند ضعف مهم وجود دارد که می‌تواند اثرگذاری آن را کاهش دهد: جزئیات ریز بیش از حد شلوغ و گیج‌کننده است؛ لوگو و تیترها کم‌رنگ و کوچک‌اند؛ برخی عناصر فانتزی ارتباط فرهنگی ایرانی ضعیفی داشته و خطوط خیلی نازک یا شلوغی زیاد
دارند.
پروانه بار فرهنگی بومی ندارد و بهتر است عناصر بومی جایگزین پروانه شود، لوگو و تیتر در نواحی خلوت و با کنتراست کافی قرار گیرند و تصاویر غربی فانتزی (سوپر هیرو، شخصیت‌های کارتونی غربی، روبات یا UFO) حذف یا ایرانی‌سازی شوند.
بسیاری از عناصر تصویری ایرانی نیستند و کارکردن عناصر فانتزی با خطوط ریز در پوستر اشتباه است؛ از طرفی، کودکان با این عناصر کاملا ارتباط برقرار می‌کنند؛ چراکه وضعیت فرهنگی کشور طوری است که چشمشان با این عناصر آشناست.رنگ بنفش اصلا کودکانه نیست و در غرب مفهومی جنسیتی دارد؛ درحالی‌که برای کودکان صورتی و آبی آسمانی به کار می‌رود، نه رنگی که از آبی و قرمز مطلق ساخته شده. این ترکیب رنگ بسیار بالغانه است.

کارکرد اصلی این پوستر به حاشیه رفته است

آنچه در نگاه نخست توجه مخاطب را جلب می‌کند، حضور دو عنصر «دست» و «پروانه» است. پروانه به‌عنوان نمادی از جشنواره فیلم کودک و نوجوان معرفی شده و دست، تلاشی برای رسیدن به آن را بازنمایی می‌کند؛ بااین‌حال، پس از مواجهه اولیه با این دو عنصر، چشم با نشانه یا تصویر دیگری که مستقیماً به «فیلم» یا «ماهیت جشنواره» ارجاع دهد، روبه‌رو نمی‌شود و این، مهم‌ترین ضعف یک پوستر برای رویدادی جهانی با محوریت سینما و کودک است.
اگر مخاطب اصلی را کودک و نوجوان در نظر بگیریم، پوستر فاقد عنصری است که بتواند به‌طور جدی توجه این گروه سنی را به خود جلب کند. رنگ‌های به‌کاررفته نیز فاقد شادابی و جذابیت متناسب با دنیای کودکانه‌اند. استفاده از رنگ لاجوردی در پس‌زمینه، سنگینی اثر را دوچندان کرده و از سرزندگی مورد انتظار کاسته است.

علاوه بر این، لوگوی جشنواره در میان بافت کاراکترهای کارتونی پنهان شده و وضوح و تأکید لازم را از دست داده است.به طور کلی می‌توان گفت اگر پوسترهای جشنواره را طی سال‌های اخیر مرور کنیم درمی‌یابیم که کیفیت بصری آن‌ها به‌تدریج کاهش یافته و هر سال، از جهان کودکی و سینمای کودک فاصله بیشتری گرفته است. در این پوستر هم همینگونه است و به نظر می‌رسد نه‌تنها فاقد ایده و جذابیت لازم است، بلکه نشان می‌دهد طراحی آن بیشتر یک اجرای سطحی گرافیکی بوده تا یک فرایند حرفه‌ای دیزاین.
همین سبب شده است که کارکرد اصلی پوستر، یعنی انتقال هویت «فیلم» و «کودک»، به حاشیه رانده شود.

این پوستر در رسیدن به رسالتش موفق بوده است

اصفهانی نبودن طراح پوستر و غیبت نمادهای اصفهان، مشکل تمام جشنواره‌های فیلم کودک و نوجوان اصفهان بوده است که این به سیاست‌های جشنواره بازمی‌گردد. این جشنواره ربطی به اصفهان ندارد و می‌تواند در هر شهر دیگری برگزار شود، بدون تغییر سیاست‌ها و محتوایش.

اصفهان صرفا به این جشنواره خدمات می‌دهد و میزبانش است و آن‌ها در مقابل، هیچ خدماتی به اصفهان ارائه نمی‌کنند؛ بنابراین، به‌جای اینکه در پوستر به دنبال این نکته و ایراد باشیم، بهتر است در اصل ماجرا به آن اشکال بگیریم.

سیاست‌گذاران و برگزارکنندگان جشنواره هیچ ربطی به اصفهان ندارند و ما نباید از پوستر توقع داشته باشیم طراحش اصفهانی باشد یا ربطی به آن داشته باشد.وقتی یک نشانه را در پوستر به‌صورت پترن اجرا می‌کنیم، آن را یک نشان واحد می‌بینیم.

در واقع اگر این پوستر را آنالیز کنیم،‌ یک نوشتار دارد و یک دست و یک پروانه و یک پترن. در اصل، پوستر شلوغی نیست و این پترن‌ها را یک نشان محسوب می‌کنیم و که یک پیام به مخاطب می‌دهد که فقط دال بر یک معناست.

با بحث مقاومت و فلسطین نیز مثل اصفهان برخورد شده است. وقتی سیاست‌گذاران و سیاست‌هایشان و محتوای جشنواره هیچ ربطی به مقاومت و غزه ندارند، نباید توقعی از پوستر داشت که به این سمت و فضا برود. قرار دادن یک حنظله یا یک پل خواجوی کوچک در میان پوستر و در میان طرح‌هایی که همه، آن را به چشم یک تصویر و نشان می‌نگرند و دال بر یک معناست، قادر به پیام‌رسانی نیست و در واقع به این صورت در انتقال دو پیام مهم در جشنواره مهمی در اصفهان که در زمان مهمی از تاریخ و هم‌زمان با اتفاقات فلسطین صورت گرفته، ناموفق بوده است.

کلیت پوستر از لحاظ گرافیکی قابل قبول است. طراح مینی‌مال است و با کمترین نشانه‌ها مخاطب را به جشنواره دعوت می‌کند. چون پوستری برای اطلاع‌رسانی است و قرار است نشانه جشنواره شود که در رسیدن به این هدف موفق بوده است. پروانه نمادی از این جشنواره شده و این پوستر توانسته رسالتش را به‌خوبی ادا کند و ترکیب‌بندی خوبی نیز دارد.
در دنیایی زندگی می‌کنیم پر از تصاویر رئال‌زده و تولید هوش مصنوعی. در چنین فضای منزجرکننده‌ای، استفاده جشنواره از یک فضا و طرح کاملا مینی‌مال و گرافیکی کاری متمایز است و برد بهتری خواهد داشت تا استفاده از پوسترهای رئال و واقع‌گرا. مثلا این ایده که یک کودک اصفهانی در کنار سی‌وسه‌پل مشغول تماشای فیلم باشد، به ذهن همه می‌رسد و یک کودک نیز می‌تواند با هوش مصنوعی آن را تولید کند.

به‌صورت کلی پوستر قابل قبول است؛ گرچه انتقاداتی به آن وارد است. پوسترهایی که مربوط به جشنواره‌های مهم و بین‌المللی هستند، اصولا تایپش را با حال‌وهوای خود تصویر طراحی می‌کنند. اینکه به یک تایپ بازاری معمول بسنده کنیم و پوستر را غیررسمی لی‌آوت کنیم و تایپ را قرار دهیم، ضعف محسوب می‌شود.

مشخص نیست که پوستر مربوط به یک جشنواره سینمایی است

در نگاه اول من را یاد نقاشی‌های بچگی انداخت که هیچوقت نمی‌توانستیم دست انسان را دقیق و درست بکشیم و همیشه یک انگشت کم یا اضافه داشت و طول و فاصله‌های بین انگشتان رعایت نمی‌شد. پروانه هم جزو طرح‌های ابتدایی و ساده است که همه در بچگی آن را یاد می‌گیرند. پس در این طرح به‌صورت کلی به کودکی اشاره شده است.

این تصویر می‌تواند نشان‌دهنده بچگی و رویای نگه داشتن یک پروانه روی دست را نشان بدهد؛ اما مشخص نیست که این پوستر مربوط به یک جشنواره سینمایی است. از لحاظ رنگی به نظرم زیباست؛ چون از زرد و بنفش که در تضاد هستند، استفاده شده است. رنگ‌های دست که از رنگ بنفش تیره به زرد رسیده، یک ویژگی مثبت است.

می‌شود در این طیف از رنگ‌های بیشتری استفاده کرد تا دقت طیفی رنگ‌ها بیشتر بشود. پوستر بیش از حد شلوغ شده و نباید هم در داخل دست و هم در پس‌زمینه پوستر با یک مدل طراحی تا این حد شلوغ باشد. می‌شود به‌جای طرح‌هایی که داخل دست کشیده شده، دست را جوری طراحی کرد که به یک گل تشبیه شده باشد؛ اما هم‌زمان مشخص باشد که طرحی از یک دست است؛ چون اصولا پروانه‌ها روی گل‌ها می‌نشینند.

به نظرم دست نماد کودک درون و دوران کودکی و نوجوانی آدم‌هاست و پروانه رویاها و آرزو‌های آنان است که می‌خواهند به آن‌ها دست یابند؛ چه شدنی باشد و چه نباشد.

در نگاه اول متوجه ارتباط پوستر با جشنواره نشدم

 

با دیدن این پوستر به یاد کودکان وروجکی افتادم که به دنبال پروانه‌ها می‌دویدند. در همان نگاه اول متوجه نشدم که این پوستر مربوط به جشنواره است و کمی زمان برد تا متوجه شوم؛ چون از قبل می‌دانستم پروانه نماد این جشنواره است.

این پوستر از لحاظ معنایی زیباست؛ ولی اگر طرح دست را کمی زیباتر طراحی می‌کردند، دلنشین‌تر می‌شد. با اینکه عکس فقط دو جسم و جزء اصلی و بزرگ دارد، معنا را می‌رساند.

به خاطر علامت‌ها و شکلک‌های داخل عکس و طیف رنگی که از پایین دست تا پروانه طی می‌شود، می‌توان منظور اصلی پوستر را دریافت کرد.

به نظرم دست نماد کودکان و کسانی است که دوست دارند به رویاهایشان نزدیک‌تر شوند و پروانه نمادی از رویاست.