به گزارش اصفهان زیبا؛ ۱۲ تا ۱۶ مهرماه، زمان برگزاری سیوهفتمین جشنواره بینالمللی فیلم کودکان و نوجوانان در اصفهان است. جشنوارهای که بار دیگر در اصفهان برگزار شد و ما و نیز بار دیگر به دنبال مطالبهگری از دستاوردهای آن برای اصفهان، کودکان و نوجوانانش هستیم. همواره روند ما این بوده که به دنبال بیان پیامدهای جنبی جشنواره باشیم و به طور نمونه گردهمایی کانونهای فرهنگی شهر را به عنوان نقطه اوج جشنواره سیوپنجم بیان کردیم. گردهمایی که سال گذشته به دلایلی ناموجه برگزار نشد و امسال با ماهیتی متفاوت به میدان آمده است.
سال گذشته همزمان با برگزاری سیوششمین جشنواره بینالمللی فیلم کودکان و نوجوان در گزارش «جشنواره باید مردمیتر شود!» به سراغ کانونهای فرهنگی شهر رفتیم و از آنها پرسیدیم که آیا در ایام برگزاری جشنواره، شرکت در سینما و مشاهده فیلمها جزو برنامههایشان بوده یا نه؟ خروجی این گزارش که اتفاقا بسیار هم مورد بحث قرار گرفت، به این صورت بود که دستکم برای 90 درصد کانونهای فرهنگی شهر، جشنواره فیلم کودکونوجوان هیچ موضوعیتی ندارد! برخیشان عدم اطلاعرسانی درست، نبود بنهای تخفیفی، مشغلههای فرهنگی و یا نامناسببودن فیلمها را بهعنوان دلیلی برای این امر دانستند؛ اما اصل موضوع تغییر نکرد: درحالیکه اصفهان شهری فرهنگی است و بیشترین تعداد کانونهای فرهنگی را دارد، جشنواره فرهنگی و هنری فیلم کودک و نوجوان با دستکم ۲۰ساله سابقه برگزاری در اصفهان، جایی در میان جریانهای فرهنگی شهر ندارد.
با در نظرگرفتن چنین واقعیت تلخی، در جشنواره سیوپنجمان دلمان به این خوش بود که متولیان امر فکری تازه کردهاند و با استفاده از ظرفیتهای جنبی جشنواره به فکر گردهمایی کانونهای فرهنگی شهر افتادهاند؛ گردهمایی که در حداقلیترین حالت همچون سایر نمایشگاهها امکان آشنایی جریانسازان فرهنگی شهر با یکدیگر و شناختهشدن توسط مردم را فراهم میکرد. با اینحال در جشنواره سیوششم علیرغم برنامهریزیهای صورتگرفته، این رویداد برگزار نشد.
دیدگاه متولیان امر این بود که به دلیل همدردی با اتفاقات رخداده در محور مقاومت بهخصوص با توجه به انفجار پیجرها در لبنان و شهادت فرماندهان، گردهمایی کانونهای فرهنگی که همراه با برنامههای شادیبخش بود، برگزار نشود. البته در مقابل ما هم بیان کردیم که بهجای فرصتسوزی، چنین گردهمایی را محفلی برای تبیین اندیشههای مقاومت بکنید، اما به هر حال این برنامه برگزار نشد و کانونهایی که یک سال برای این حضور در جشنواره برنامهریزی کرده بودند، با نارضایتی از تغییر برنامه ناگهانی بیان کردند: «برای هر حضوری برنامهریزی لازم است و اینطور نیست که یک روز بگویید بیاییم و ماهم دستخالی حاضر شویم، تا زمانی که برنامه مشخصی تعریف نشود، چنین گردهماییهایی بیفایده است.»
گردهمایی کانونهای هنری، جایگزین کانونهای فرهنگی
اکنون که به جشنواره سیوهفتم رسیدهایم، مجددا پیگیر چگونگی برگزاری این گردهمایی شدیم. آن طور که صفیه سادات موسویان، مسئول کنترل پروژه برنامههای جنبی جشنواره میگوید قرار است در این دوره، گردهمایی از کانونهای هنری شهر داشته
باشیم.
صفیه سادات موسویان در توضیح روند امسال میگوید: «تمرکز اصلی بر کانونهای پرورش فکری کودکونوجوان است و حدود ۱۰ تا ۱۵ غرفه به۱۶ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شهرداری اختصاص دادهایم. البته در کنار آنها، چند مرکز فرهنگی سطح شهر هم حضور دارند و مجموعا ۲۵ عنوان غرفه در سالن اجلاس و چهارباغ فعال خواهد بود که اگر کانونهای شهرستانی هم اضافه شوند، این عدد به ۴۰ میرسد.»
به گفته او، این غرفهها ذیل شعار «هر خانه؛ یک فرزند هنرمند» فعالیت میکنند؛ شعاری که قرار است نخستین جشنواره هنری نوجوان و کودک اصفهان را کلید بزند. موسویان تاکید میکند که هدف اصلی این است که هنرهای اصفهان بهعنوان مهد فرهنگ و هنر، از کاشیکاری گرفته تا هنرهای نمایشی و سنتی در میان کودکان و نوجوانان زنده نگه داشته شود. «میخواهیم فارغ از برگزاری یا عدم برگزاری جشنواره فیلم کودک در اصفهان، ذیل این جشنواره، هنرهای اصفهانی دیده شود و تصمیم شهرداری این بوده که مستقل از جشنواره فیلم، چنین جریان هنری را ایجاد کنیم.»
این سخنان نشان میدهد که سیاستگذاری امسال در مقایسه با سالهای گذشته تغییر معناداری داشته است. اگر در سیوپنجمین دوره، گردهمایی ۸۰ کانون فرهنگی و خیریه بهعنوان یک رویداد کمسابقه رقم خورد و همه چشمها را به خود جلب کرد، حالا در سیوهفتمین دوره، تمرکز از «کانونهای فرهنگی» به «کانونهای هنری» تغییریافته است. در واقع، بهجای طیف گستردهای از نهادهای فرهنگی، حالا بخشی از ظرفیت شهر به هنرهای بومی اختصاصیافته است.
به گفته موسویان امسال گردهمایی این مراکز در دو بخش اصلی برگزار میشود: «سالن اجلاس و چهارباغ عباسی. در سالن اجلاس از ۱۲ تا ۱۵ مهرماه، غرفهها از ساعت ۱۶ تا ۲۱ میزبان مردم هستند. علاوهبرآن، هر شب یک استیج شادی برگزار میشود که مجریهای محبوب کودکان، برنامههایی ویژه برای کودکان اجرا میکنند. در گذر چهارباغ نیز برپایی غرفهها تا ۱۷ مهرماه ادامه خواهد داشت؛ صبحها دانشآموزان مدارس حاضر میشوند و بعدازظهرها از ساعت ۴ تا ۹ شب غرفهها میزبان خانوادهها خواهند بود.»
برگزاری جشنواره زیر چتر خاموشی
باوجوداینکه برگزاری جشنواره در اصفهان از سال گذشته مشخص شده بود، اما همچون سال قبل تا روزهای پایانی و حتی زمان برگزاری جشنواره، خبری از اطلاعرسانی درباره اصل جشنواره نبود، چه رسد به برنامههای جنبی آن از جمله حضور کانونهای هنری.
هرچند که مسئول کنترل پروژه برنامههای جنبی جشنواره مدعی است در فضای مجازی سازمان فرهنگی، سامانه ۱۳۷ و همچنین آموزشوپرورش، تبلیغات انجام شده و پوسترهایی چاپ و توزیع شده است، اما پرسوجو در سطح شهر نشان میدهد که هنوز بسیاری از شهروندان حتی نمیدانند که جشنوارهای در حال برگزاری است، چه برسد به جزئیات برنامههای جانبی آن. ضعف مزمن اطلاعرسانی، همچنان همان زخمی است که از سالهای قبل بر پیکره جشنواره باقیمانده است.
چرا دیگر خبری از ۸۰ کانون فرهنگی نیست؟
طبق صحبت موسویان حضور کانونهای هنری با هدف زنده نگهداشتن هنر اصفهان، امر قابل تقدیری است، اما همچنان این پرسش باقی است که چرا تصمیمی برای حضور کانونهای فرهنگی در این جشنواره نیست؟
موسویان در پاسخ میگوید: «در آن سال، اداره مشارکتهای اجتماعی پایکار آمد و شخصا با کانونها هماهنگ شد. اما امسال، بهخاطر ابلاغ ناگهانی اینکه قرار است برنامههای جنبی برگزار شود و همچنین مشکلات مالی، ترجیح دادند وارد کار نشوند. ما صرفا ۱۰ کانون معرفیشده از سمت اداره مشارکتها داشتیم که از آنها دعوت کردیم. برخی از کانونهای خیریه هم خودشان درخواست کردند و حضور یافتند.»
او درباره سازوکار برگزاری اضافه میکند که کانونها هیچ هزینهای پرداخت نمیکنند. غرفه، بنر، فضاسازی و تبلیغات موردنیازشان به عهده شهرداری است و تنها وظیفه آنها ارائه خدمات در چارچوب سرفصلهای اعلامشده است.
سیوپنجمین جشنواره؛ نقطه اوج فراموشنشدنی
برایآنکه اهمیت این تفاوت رویکرد روشن شود، کافی است دوباره به روایت سیوپنجم بازگردیم. در آن سال، از نقاشی و خوشنویسی گرفته تا رباتیک و فعالیتهای خیریه، همه در کنار هم جمع شدند. فضای جشنواره نهتنها پر از رنگ و صدا و هیجان بود، بلکه فرصتی برای پیوندخوردن جریانهای فرهنگی شهر فراهم شده بود. بسیاری از کانونها در گفتوگو با «اصفهانزیبا» تاکید داشتند که نخستینبار است چنین فرصتی برای معرفی خود پیدا میکنند.
از منظر اجتماعی، گردهمایی سیوپنجم توانست دو دستاورد اصلی داشته باشد:
• شناخت متقابل میان کانونها: مراکز فرهنگی و خیریهای که سالها هرکدام در گوشهای مشغول فعالیت بودند، توانستند یکدیگر را ببینند و تعامل تازهای شکل دهند.
• آشنایی مردم با ظرفیتهای فرهنگی شهر: خانوادههایی که برای حضور در برنامههای شاد کودکانه آمده بودند، با طیفی از استفاده از کانونها و فعالیتهای فرهنگی مواجه شدند که پیشتر از آن بیخبر بودند.
حالا که در سیوهفتمین جشنواره، گردهمایی کانونها با هویتی تازه و تمرکز بر جنبه هنری اصفهان، برگشته است، پرسشی جدی باقی میماند: آیا چنین تغییر رویکردی به معنای کنارگذاشتن ظرفیت عظیم کانونهای فرهنگی شهر است؟ در شهری که صدها کانون فرهنگی فعال وجود دارد، محدودکردن عرصه به مراکز هنری هرچند ارزشمند است، نمیتواند جایگزین همه ظرفیتها باشد.
چشمانداز سالهای بعد چه خواهد بود؟
سه سال اخیر جشنواره نشان میدهد که ما با سه تجربه کاملا متفاوت روبهرو هستیم:
• سیوپنجم: گردهمایی پرشور ۸۰ کانون فرهنگی؛ نقطه اوج مشارکت مردمی.
• سیوششم: لغو ناگهانی برنامهها؛ فرصتی که از دست رفت.
• سیوهفتم: تمرکز بر هنرهای بومی و پرورش فکری؛ تلاشی برای هویتی تازه.
این تنوع تجربیات نشان میدهد که جشنواره هنوز در حال آزمون و خطاست. اگر هدف واقعی آن، پیونددادن کودکان و نوجوانان با جریانهای فرهنگی شهر است، باید برنامهریزی بلندمدت، ثبات در تصمیمگیری و اطلاعرسانی گستردهتری در دستور کار قرار گیرد. تنها در این صورت است که جشنواره میتواند هم ظرفیت کانونهای فرهنگی را احیا کند، هم هنرهای اصیل اصفهان را زنده نگه دارد و هم به یک رخداد مردمی و ماندگار بدل شود.