به گزارش اصفهان زیبا؛ حوالی ظهر روز دوشنبه، سومین روز سیوهفتمین جشنواره بینالمللی فیلمهای کودک و نوجوان اصفهان، میخواهم به برنامههای جنبی جشنواره بپردازم.
در ابتدا راهی بیمارستان امام حسین(ع) میشوم؛ جایی که قرار است جشنواره برای ساعتی از فضای رسمی سالنهای سینما فاصله بگیرد و مهمان کودکانی شود که این روزها بیش از هر کسی به امید و شادی نیاز دارند. هنوز به بخش اطفال نرسیدهام که صدای همهمه و رفتوآمد خادمان رضوی خبر از شروع برنامه میدهد. پرچم سبز و متبرکشان، همراه بستههای کوچک هدیه، یکبهیک به تختهای کودکان نزدیک میشود و برق نگاه بچهها، روشنتر از هر چراغی در آن راهرو دیده میشود.
کمی بعد آمفیتئاتر بیمارستان پر میشود. صندلیها این بار نه فقط میزبان خانوادهها و پرستاران، بلکه پذیرای بازیگران و کارگردانان فیلمهای جشنواره است. حضورشان در کنار بچهها حال و هوای سالن را صمیمیتر میکند. مراسم با اجرای برنامههای شاد آغاز میشود؛ بچهها دست میزنند، شعر میخوانند و با انرژی کودکانه خود فضای بیمارستان را از حالت همیشگیاش بیرون میکشند.
اجرای شعبدهبازی هیجان سالن را به اوج میرساند؛ هر بار که کارت یا سکهای در دست شعبدهباز ناپدید میشود، صدای خنده و تعجب کودکان در فضا میپیچد.
اما اوج برنامه زمانی است که چراغها خاموش میشود و پرده روشن. فیلمی کودکانه روی پرده نقش میبندد و سالن کوچک بیمارستان، برای چند دقیقه تبدیل به سینما میشود. نگاه خیره بچهها به پرده، نشان میدهد که این تغییر فضا تا چه اندازه برایشان ارزشمند است.
پایان برنامه هم با لبخندهای کودکانه گره میخورد.
پدر و مادرها میگویند که برای دقایقی توانستهاند بیماری و دغدغهها را فراموش کنند. امروز، جشنواره در دل بیمارستان امام حسین(ع) معنایی تازه یافت؛ جایی که سینما فقط یک سرگرمی و درمعنای حداقلیاش نبود، بلکه مرهمی شد برای روح کودکانی که به شادی محتاجاند.
جشنواره میزبانی بخشی از معلولان است
بعد از آن حال خوب کودکان مجددا به سینما برمیگردم تا این بار شاهد حضور معلولان در در سالنها باشم و ببینم که آیا مشکل سال گذشته همچنان باقی است؟
با این حال به نظر میرسد هنوز هم با گذشت سیوهفت دوره از برگزاری جشنواره بینالمللی فیلمهای کودک و نوجوان در اصفهان، یک پرسش اساسی پابرجاست: آیا این جشنواره واقعا برای همه کودکان است یا تنها برای بخشی از آنها؟ چند سالی است که بخش ویژهای برای افراد دارای معلولیت در این رویداد تعریف شده، اما تجربههای پیاپی نشان میدهد این بخش به توجه و برنامهریزی بیشتری نیاز دارد.
سال گذشته، در همان نخستین روز حضور کودکان دارای معلولیت حرکتی، مشکلات اساسی خود را نشان داد.
مادر یکی از کودکان با گلایه میگفت که فرزندش دوست دارد فیلم ببیند، اما حتی از سه پله ابتدایی سالن هم نمیتواند بالا برود. در حالی که جشنواره باید فرصتی برای شادی و تجربهای برابر برای همه کودکان باشد، واقعیت این است که در عمل، برخی کودکان از همان در ورودی سینما حذف میشوند.
انتظار میرفت امسال با توجه به تجربه تلخ گذشته، تدبیری جدی اندیشیده شود؛ اما مرور جدول اکران نشان داد که از مجموع چهار روز جشنواره و دهها سانس فیلم، تنها دو روز و دو سانس برای این گروه در نظر گرفته شده است؛ آنهم صرفا شامل دو فیلم کودک و دو فیلم نوجوان.
همین تخصیص محدود، بهخودیخود نشان میدهد که نگاه مسئولان بیشتر به «رفع تکلیف» شباهت دارد تا فراهمکردن دسترسی برابر.
وقتی از مسئولان سالن پرسیده شد که مشکل تردد معلولان چگونه قرار است حل شود، پاسخی که دریافت شد بیشتر شبیه به شانه خالیکردن بود: «خود آنها هم همین سؤال را از مسئولان جشنواره داشتند!» به گفته آنها، سالنی که برای این بخش اختصاص داده شده نه تنها سه پله ابتدایی، بلکه حدود ۳۰ پله دارد و عملا امکان دسترسی برای افراد دارای معلولیت حرکتی وجود ندارد.
بااینحال، صبر کردیم تا نخستین روز حضور معلولان به سینما برسد و ببینیم این ماجرا به کجا ختم میشود: آنطور که دیدیم، مسئولان تصمیم گرفتهاند تا تنها ناشنوایان را به سینما دعوت کنند و فیلمها را با زیرنویس نمایش دهند.
به این ترتیب، مشکل دسترسی با یک انتخاب گزینشی و حذف معلولان حرکتی «حل» شد. این تصمیم شاید در ظاهر سادهترین راه بود، اما در حقیقت نشان میدهد نگاه مدیران جشنواره به موضوع معلولیت، ابزاری و سطحی است.
سؤال اساسی اینجاست: آیا جشنوارهای که مدعی «بینالمللی» بودن است، نباید حداقل استانداردهای دسترسپذیری را رعایت کند؟ در بسیاری از کشورها، پیش از آنکه برنامهای فرهنگی برای کودکان دارای معلولیت برگزار شود، سازوکارهای فیزیکی و زیرساختی سالنها بررسی و مناسبسازی میشود.
اما در اصفهان، همچنان شاهدیم که شعار «حضور همه کودکان» تنها در سطح خبر و پوستر باقی میماند.
این نگاه گزینشی، نه تنها حق طبیعی کودکان معلول برای بهرهمندی از هنر و فرهنگ را نادیده میگیرد، بلکه به خانوادههایشان نیز پیامی تلخ میدهد: شما در اولویت نیستید.
مادری که سال گذشته با حسرت گفت فرزندش نمیتواند از پلهها بالا برود، امسال هم شاید همان حس را تجربه کرده باشد؛ با این تفاوت که حالا دیگر حتی دعوتی هم برای حضور در سالن دریافت نکرده است. جشنواره فیلم کودک و نوجوان، اگر میخواهد واقعا «فرهنگی» باشد، باید همه کودکان را ببیند. فرهنگ یعنی برابری، یعنی فراهم کردن فرصتهای مشترک، نه اینکه سادهترین راهحل را انتخاب کنیم و گروهی از شهروندان را کنار بگذاریم.
زمان آن رسیده که مسئولان بهجای تکرار شعارها، عمل کنند. وگرنه «بخش معلولان جشنواره» بیش از آنکه فرصتی برای دیدهشدن باشد، تنها یک ویترین تبلیغاتی خواهد بود.