به گزارش اصفهان زیبا؛ بنیاد ملی علم ایران، با هدف پاسداری از اخلاق علمی و ساماندهی استفاده از فناوریهای نو، دستورالعملی جامع برای بهکارگیری ابزارهای هوش مصنوعی در پژوهشهای علمی تدوین کرد و آن را به تصویب شورای علمی رساند.
بازنگری دورهای برای همگامی با پیشرفتها
طبق تصمیم بنیاد، این دستورالعمل هر شش ماه یکبار بازبینی میشود تا با تحولات فناوری و علم هماهنگ باقی بماند.
مراحل پژوهش و نقش ابزارهای هوش مصنوعی
دستورالعمل جدید به پژوهشگران اجازه میدهد که در کلیه مراحل پژوهش — از طراحی پروپوزال، اجرا، تحلیل دادهها، نگارش گزارش تا فرآیند داوری — از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده کنند، مشروط بر اینکه ضوابط اخلاقی و شفافیت کاملاً رعایت شود.
اعلام شفاف استفاده از هوش مصنوعی
پژوهشگران باید بهطور کامل نوع، میزان و نقش ابزارهای هوش مصنوعی را در پروپوزال و گزارش نهایی اعلام کنند. این اعلام شامل موارد زیر است:
-
نام ابزار و نسخه نرمافزار
-
تاریخ استفاده
-
توضیح دقیق نقش ابزار
-
ذکر منبع در صورتی که هوش مصنوعی متن تولید کرده باشد
-
روش بازنگری و نحوه اعتبارسنجی
مسئولیت علمی با پژوهشگر است
دستورالعمل تأکید میکند پژوهشگر نمیتواند مسئولیت صحت علمی یا نتایج کار را به ابزار هوش مصنوعی واگذار کند. هوش مصنوعی فقط ابزاری کمکی است و نمیتواند جای قضاوت علمی انسان را بگیرد.
نقش داوران و ناظران در اعمال دستورالعمل
داوران و ناظران موظفاند هنگام بررسی پروپوزالها و گزارشها، اطمینان یابند که استفاده از هوش مصنوعی بهدرستی اعلام شده و اصول اخلاق پژوهش نقض نشده است. در صورت ابهام، داوران میتوانند از پژوهشگر درخواست توضیح یا منبع کنند. آنها باید بدون تعصب نسبت به استفاده یا عدم استفاده از هوش مصنوعی، اثرها را بر اساس معیارهای علمی و اخلاقی داوری کنند.
تأثیر بینالمللی و بومیسازی دستورالعمل
تدوین این دستورالعمل بر مبنای تجربیات بینالمللی و اسناد اخلاقی معتبر مانند چارچوبهای اتحادیه اروپا و کمیته جهانی پژوهش (GRC) صورت گرفته است. در عین حال، بنیاد ملی علم ایران آن را بر اساس شرایط بومی کشور بازبینی و تطبیق داده است.
چشمانداز و اهمیت اجرای دستورالعمل
بنیاد ملی علم ایران هدف از تصویب این سند را استفاده مسئولانه از ظرفیتهای هوش مصنوعی در ارتقای کیفیت پژوهش عنوان کرده است. اجرای دقیق این دستورالعمل میتواند جلوی مشکلاتی چون سرقت علمی، نقض حریم خصوصی و انتشار دادههای نادرست را بگیرد.