به گزارش اصفهان زیبا؛ تصویرگری کتاب کودک از شاخههای مرتبط با رشته هنرهای تجسمی است که در جهان جایگاه ویژهای دارد؛ چراکه عامل اصلی جذب کودکان به کتابخوانی است. ازآنجاکه کودکان با فلسفه مطالعه و کتاب آشنایی ندارند و متن کتاب بهخودیخود توانایی جذب این طیف را ندارد، تصویرگر است که با هنرش میتواند قصه را به تصویر بکشد و با تصاویر جذاب و رنگارنگ و با تکنیکهای متنوع، کودک را وارد دنیای داستان کند. بهطور کلی، تصویرگری و استفاده از تکنیکهای بهروز و جذاب در کتابدوست کردن کودکان نقشی بسزا دارد و تصویرگر میتواند آن قصه را با تصاویرش تا سالها در ذهن کودک ماندگار کند.
ناشران ایران نیز سالهاست به اهمیت تصویرگری حرفهای پی برده و در بازار کتاب، در کنار تصویرگریهای ضعیف و دمدستی که بسیاری از ناشران همچنان بر آن پافشاری میکنند، کتابهای حوزه کودک و نوجوان با تصویرسازیهای درجهیک و در سطح جهانی دیده میشود و این نوید را به ما میدهد که این هنر و جایگاهش در عرصه کتاب روزبهروز قویتر خواهد شد.
ناشران تخصصی کودک و نوجوان در اصفهان پرشمار نیستند؛ اما اگر به مشخصات عوامل تولید کتاب این ناشران نگاه کنیم، نام یک تصویرگر را بارها میبینیم: نگین نقیه، تصویرگر اصفهانی متولد سال 1367 که در کشور نیز شناختهشده است.او دانشآموخته رشته گرافیک است و بهجرئت میشود او را از تصویرگران مطرح استان و کشور در حوزه کتابهای کودک و نوجوان دانست.
او علاوهبر همکاری با ناشران استانی و کشوری، موفق به کسب جوایز کشوری و جهانی در عرصه کاریکاتور و کارتون شده است. او سال 94 بعد از دریافت مدرک دانشگاهی، کارش را در عرصه تصویرگری کتاب کودک با انتشارات نقش نگین با کتاب «کیف من» آغاز کرد و اکنون نیز با ناشران پرکار اصفهانی همچون نشر نوشته و نشر مهرستان در حال تعامل و همکاری است و در مجلات معتبری همچون «رشد» و «دانشآموز» هنرش را عرضه کرده است. با او درباره تصویرگری کتاب کودک گفتوگو کردهایم تا از تجربیات این هنرمند اصفهانی باخبر شویم.
از تصویرگری کتاب کودک و ویژگیهایش بگویید.
یکی از ویژگیهای مهم این حرفه این است که باید دنیای کودک را در کتاب به تصویر کشید و در عین حال، پیامی را بهشکل جذاب منتقل کرد. تصویرگری باید در خدمت متن بوده و برای کودک قابل فهم باشد. در کتابهای کودک، تصاویر باید در عین سادگی، زیبا و جذاب باشند و خستهکننده نباشند. برخی از کتابها متن ندارند یا متون کوتاهی دارند؛ اما تصویر باید بهنحوی باشد که بتواند مفهوم داستان را به کودک برساند.بهتازگی، کتابهایی به بازار آمدهاند که تصاویر بدون متن چاپ میشوند و متنی جدا در کتابی دیگر برای والدین منتشر میشود. تصویرگران باید به مباحث روانشناختی نیز مسلط بوده و با مربیان و مادران در تعامل باشند و خلق اثر کنند. تصویرگری این کتابها میتواند از طریق تکنولوژیهای جدید باشد، یا طراحیهای دستی با شیوههای دیجیتال تلفیق شوند تا در چاپ خروجی بهتری داشته باشد.
تصویرگری کتب مذهبی با چالشهای متفاوتتری مواجهند. دراینباره نظرتان چیست؟
با توجه به اینکه کتابهای مذهبی، تاریخی از گذشتههای دور را ارائه میکنند، باید اطلاعات درستی از آن واقعه داشته باشیم تا تصویرسازی نیز براساس اطلاعات صحیح انجام شود. محدودیتهایی نیز در خصوص تصویرسازی چهره ائمه و پیامبران وجود دارد. همچنین، باید به سنوسال مخاطب نیز توجه ویژهای کرد.
تصویرگر کتاب چقدر باید بر محتوای کتاب مسلط باشد؟
تصویرگری کتاب کاملا وابسته به متن است. در کتابهای کودک، متن نقش کمتری دارد؛ ولی در کتب نوجوان متن اثرگذارتر و بیشتر است و بهطور کلی، محوریت بر متن است. در هر صورت، باید بتوانیم حسوحال نویسنده را بهطور کامل در تصاویر نشان دهیم.
پس اینجا به یک تعامل جدی میان نویسنده و تصویرگر نیاز است.
بله. باید به دیدِ فکری مشترکی با نویسنده رسید و این نیاز به تعامل دارد؛ اما این تعامل نباید در حدی باشد که نویسنده دستوبال تصویرگر را ببندد و نیاز به آزادی عمل هم برای تصویرگر وجود دارد.
طبق تجربهتان، چالشهای این زمینه چه بوده است؟
حدود پانزده سال است در این حیطه مشغول به کارم و با ناشران مختلفی همکاری کردهام و تجربیات بسیاری در این زمینه دارم. پررنگترین چالش، مربوط به پرداخت هزینهها بوده و مبلغ مدنظر ناشران مطابق با ارزش کار نبوده است. برخی ناشران نیز کارهای بازاری تولید میکنند و خیال میکنند تصویرگر کارهایش را کیلویی تحویل میدهد و مبلغ نامربوطی در نظر میگیرند. با برخی نویسندگان نیز درباره درج اسم تصویرگر روی کتاب مشکل داشتهام. به علاوه، گاهی برخوردهای خوبی ندارند و در کار تصویرگر دخالتهای بیجا میکنند.
چالش دیگری نیز بهتازگی ایجاد شده است. بهدلیل مشکلات پیشآمده در خصوص واردات کاغذ، چاپ کتاب بسیار کمتر شده و این مشکل باعث ایجاد محدودیت شده است. کتابهای با ورقهای ضخیم کمتر چاپ میشوند و ناشران بیشتر به سمت تولید کتابهای سیاه و سفید نوجوان رفتهاند و تولید کتابهای کودک که نیاز به صفحات گلاسه دارند، کمتر شده است؛ بنابراین، چالش کاغذ به تصویرگری نیز آسیب زده است.
از لحاظ فنی و تکنیکی با ناشر به زبان مشترک میرسید؟
ناشران فهمیده دست طراح را باز میگذارند یا در خصوص طرح پیشنهاد میدهند و در این خصوص مشکلی وجود ندارد؛ اما ناشرانی نیز هستند که در خصوص فضا و تکنیک محدودیت ایجاد میکنند.
درباره تفاوت تصویرگری کتاب کودک و نوجوان بگویید.
فضا و تصویرگری کتاب کودک ساده، اما پیامرسان است. در کتاب نوجوان کاراکتر میتواند رئال یا تخیلی باشد و دارای پیچیدگیها و رمز و رازهایی هستند. حجم کتابهای کودک بین 12 تا 16 صفحه و در قطع بزرگتر است؛ اما کتاب نوجوان متن بیشتری دارد و تصاویر بین متون قرار میگیرد و کار میتواند دورنگ یا تکرنگ چاپ شود؛ درحالیکه در کتاب کودک رنگها کامل است. کتابهای کودک بستهبندیهای متفاوت و فانتزی، مثل دکمهای، زیپدار، عروسکی یا پارچهای دارند؛ ولی کتب نوجوان بستهبندی سادهتری دارند و در قطعات کوچکتر تولید میشوند. مهمترین تفاوت نیز به متن بازمیگردد.
چطور به ایده خلق و طراحی شخصیت اصلی داستان میرسید؟
کسی که تصویرگری میکند، این استعداد را دارد. ابتدا کل داستان را میخوانیم و از یک کاراکتر، طرحهای اولیهای میکشیم. در این مرحله، شخصیت کاراکتر و ویژگیها و رفتارهایش را برای خودم جدا میکنم و در تخیلم شخصیتی خلق میکنم و آن را با نویسنده در میان میگذارم. نویسنده در این مرحله باید ببیند آنچه من خلق کردهام، چقدر به ذهنیتش نزدیک است و آیا آن طرح را میپسندد یا نه. تأیید ناشر را نیز میگیریم و شخصیت را وارد فضا میکنیم.
هوش مصنوعی چقدر این حرفه را در معرض تهدید قرار داده؟
با هوش مصنوعی بهخصوص در زمینه تصویرگری ارتباط خوبی ندارم؛ زیرا خلاقیت انسان را تحتالشعاع قرار داده و یک طرح آماده تحویل میدهد. حسوحالی که یک تصویرگر با دست ایجاد میکند، در طرحهای هوش مصنوعی دیده نمیشود. خروجیهای هوش مصنوعی بیشتر با یک تکنیک ثابت و مشخص انجام میشود و فاقد خلاقیت و روح انسانی است. خطا نیز در آن پیش میآید. در خصوص مباحث اقتصادی هم تهدیدی حساب میشود.
در اصفهان، ناشران چقدر بر اهمیت تصویرگری حرفهای واقفاند؟ زمینه این کار در اصفهان بهتر است یا در تهران؟
چند ناشر اصفهانی به تصویرگری حرفهای اهمیت میدهند و آثار خوبی چاپ کردهاند که به سراسر کشور ارسال میشود. اصفهان بهتازگی در این خصوص پیشرفتهای خوبی کرده است؛ بااینحال، ناشران تهرانی معروفتر و بیشترند و تصویرگران شناختهشده کشور در تهراناند. از لحاظ اقتصادی، همکاری با تهران بهصرفهتر است. انجمن تصویرگران ایران نیز در تهران مستقر است.نکتهای که وجود دارد این است که ناشران اصفهان حاضرند با تصویرگران تهران کار کنند و قراردادهای گرانتری با آنها میبندند و با تصویرگران اصفهان کار نمیکنند؛ فقط به این دلیل که آن تصویرگر در تهران فعالیت میکند. آنها حاضر نیستند همان مبلغ را به تصویرگر اصفهانی، حتی با کیفیت کار یکسان، بپردازند. این باعث نادیده گرفته شدن تصویرگران اصفهانی میشود. برعکسش هم هست. برخی مجلات تهرانی بهدلیل دریافت مبلغ کمتر به سراغ تصویرگران غیرتهرانی میروند. به هر حال، تصویرگران اصفهان در کیفیت و هنر با تصویرگران تهران رقابت میکنند.
به طور کلی، وضعیت اصفهان را در تصویرگری کتابهای کودک و نوجوان چطور میبینید؟
برخی ناشران فقط کار بازاری تولید میکنند که صرفا به فروش بروند؛ اما چند نشر خوب نیز در اصفهان کارهای حرفهای تولید میکنند. تصویرگری در اصفهان فقط مربوط به کتاب نمیشود و در فضای شهری نیز کارهای زیادی انجام میشود. شهرداریها و مؤسسات فرهنگی غیردولتی نیز ورکشاپهایی برگزار میکنند. با این حال، بیشتر خود مردم این حرفه را در آموزشگاههای خصوصی رشد دادهاند و این پیشرفت چندان حاصل کار دولت نبوده است.