به گزارش اصفهان زیبا؛ بیخوابی شبانه مشکلی است که بسیاری از افراد با آن روبهرو میشوند. اگر این مشکل تکرار شود، زندگی فرد مختل میشود و کیفیت روزانه کاهش مییابد. به همین دلیل بررسی علل بیخوابی و راهکارهای درمان آن از نگاه طب سنتی اسلامی اهمیت دارد. جواد کاردانپور، نویسنده، محقق طب سنتی و بنیانگذار موسسه ایوان، دیدگاههای خود را در این زمینه بیان کرده است.
اهمیت خواب در سلامت
خواب کافی، سلامت جسم و روان را تقویت میکند، شادابی پوست را افزایش میدهد و خلقوخو را بهتر میکند.
همچنین خواب تعادل مزاج را حفظ میکند و حرارت بدن را کاهش میدهد.
اما، کمخوابی حرارت بدن را بالا میبرد و خون و خلقوخو را تغییر میدهد. حرارت زیاد هم عضلات را ضعیف میکند. در ضمن خواب مناسب بدن را آرام میکند و انرژی را به سمت معده هدایت میکند تا هضم غذا بهتر انجام شود.
علل بیخوابی در طب سنتی
نقش مغز در بیخوابی: بیخوابی زمانی رخ میدهد که مغز برای کاهش خطر سکته حرارت بیشتری تولید کند و فرد را بیدار نگه دارد. مصرف خوراکیهای سرد مانند آب، ماست، دوغ، مرغ و ماهی پیش از خواب این واکنش طبیعی را مختل میکند. در این حالت مغز کرخت میشود و توانایی تشخیص رطوبت و بخار اضافی را از دست میدهد. تجمع این مواد میتواند سکته، فلج و بیماریهای مغزی ایجاد کند.
مشغولیت ذهن: اندوه و غم خواب را از چشم انسان میگیرد.
گرسنگی یا غذای نامناسب: گرسنگی، بهویژه در میانسالی، بیخوابی ایجاد میکند. خوردن شام سبک و قابلهضم تقریبا نزدیک زمان خواب کمککننده است.
ناهماهنگی جسم و ذهن: اگر ذهن خسته باشد اما بدن انرژی داشته باشد یا برعکس، فرد دچار بیخوابی میشود. مطالعه کوتاه قبل از خواب برای کسانی که فعالیت بدنی زیاد دارند مفید است.
خشکی مغز: در تابستان بیشتر به غلبه صفرا و در پاییز به غلبه سودا مربوط میشود. مصرف سرکهانگبین و کاهو برای صفرا و بابونه، بادرنجبویه و افتیمون برای سودا توصیه میشود.
غلبه صفرا: این حالت کمخونی و بیخوابی ایجاد میکند. مصرف آلو، تخم خرفه، کدو و کاهو مفید است. مصرف زیاد مایعات صفرا را افزایش میدهد و کاهش آن مشکل را کم میکند.
فعالیت زیاد و خستگی شدید: فعالیت زیاد انرژی بدن را تحلیل میبرد و بیخوابی ایجاد میکند. ماساژ آرام، روغنمالی با روغن بنفشه یا زیتون، راه رفتن روی ریگ و حرکات کششی بدن را آرام میکند.
درمان بیخوابی
فعالیت ذهنی: اگر بیخوابی از فعالیت زیاد ذهنی ایجاد شود، جویدن بادام، استفاده از عطرهای ملایم مانند نرگس و یاس، گلابپاشی روی دست و صورت و مصرف دمنوشهایی مانند بهارنارنج و بیدمشک آرامش مفید است.
دعا: دعای حضرت زهرا(س) که پیامبر(ص) به ایشان آموختند برای آرامش و خواب بهتر توصیه شده است. «ای سیرکننده شکمهای گرسنه، ای پوشاننده تنهای برهنه، ای تسکیندهنده رگهای زننده، ای خوابکننده چشمان بیخواب، رگهای زنندهام را تسکین بده و به چشمانم اجازه بده زود بخوابد.» البته اعتقاد به دعادرمانی برای اثرگذاری این روش بسیار لازم است. البته اعتقاد و ممارست در دعا مهم است.
آرامشبخشها: سرکه، مویز، کدو، بادرنجبویه، سویق عدس، گل سرخ، گلگاوزبان، بابونه، سنبلالطیب و استشمام گلاب خواب راحتتر ایجاد میکنند.
کاهش رطوبت مغز: روغن بنفشه و انفیه برای ایجاد عطسه، روغنمالی همراه بادکش، مصرف سرکهانگبین یا سرکه با عسل پس از شام، خوردن سیب و به، مطالعه کوتاه و شانهکردن مو با شانه چوبی رطوبت سر را کاهش میدهد. فصد یا حجامت عام نیز مفید است.
اقدامات غذایی: استفاده از مواد غذایی نظیر آبجو سنتی، شربت نیلوفر، سبزیجات تازه، پیاز، کاهو، پنیر، دارچین، زعفران، رب انار، سیب قرمز، سویق سیب، آویشن، دمنوش گل شقایق، مربای پوست نارنج با عسل، گل نسترن، برگ زیتون، گلابی، بابونه خشک با عسل، بیدمشک، دمکرده پونه، اکلیل کوهی، تخم شنبلیله، خرفه، کدو یا شربت کدو با شکر نیشکر، برگ چغندر، مخلوط روغن کنجد و عسل(قبل از خواب)، آش غوره یا آش آبغوره همراه جو.
اقدامات فیزیکی: انجام اموری نظیر استحمام با آب نیمگرم یا ولرم، راه رفتن کوتاه بعد از شام، کاهش غذای شب، حجامت سر، استفاده از حنا، دود اسفند و کندر، چکاندن روغن گل یا بنفشه در بینی، سرمه شبانه، اسپری گلاب روی بالش و گذاشتن گل محمدی داخل بالش.
درمان کودکان: پرهیز از خوراکیهای صنعتی و ادویههای گرم، سیر و پیاز. مصرف شربت کدو با نیشکر یا شکر سرخ پیشنهاد میشود.