به گزارش اصفهان زیبا؛ مساجد که در دهههای گذشته خاستگاه فعالیتهای انقلابی و جهادی بودند، امروزه بنا بر آنچه دیده میشود، دیگر محلی برای حضور پررونق نوجوانان و جوانان در ایام معمول سال نیستند.
از سوی دیگر، مراسم معنوی اعتکاف بنا بر ماهیتش در ارتباط تنگاتنگ با مسجد است و ازآنجاکه سالبهسال آمار برگزاری مراسم اعتکاف بیشتر میشود و متقاضیان کمسنوسالتری پا به میدان میگذارند، نوعی فرصت جدید ایجاد میشود، فرصت شکلگیری ارتباط و تعامل نوجوانان با مسجد و مسجد با نوجوانان.
بر این اساس، به سراغ گروههای فرهنگی شاخص شهر رفتیم تا تجربهشان را در خصوص برگزاری مراسم اعتکاف مخصوص نوجوانان بیان کنند. به گفته این متولیان فرهنگی، فقدان نگرش فرهنگی به حضور نوجوانان در مسجد، نهتنها مانع تعامل سازنده میشود، بلکه برگزاری مراسم را هم با اماواگر مواجه میکند. در ادامه، گفتوگو با مسئولان مجموعههای فرهنگی شهید بهشتی، عاشورائیان، باران و یادگاران امام(ره) را میخوانید.
مجموعه فرهنگی شهید بهشتی؛ چالشِ جایِ مُهر و پروژکتور؛ روایتی از تقابل با مدیریت سنتی
هادی الهینژاد، قائممقام مدیرعامل مرکز فرهنگی شهیدبهشتی: مجموعه فرهنگی شهیدبهشتی ابتدا در مسجد «جامع» اعتکاف برگزار میکرد؛ اما اکنون دو سال است که یک گروه سنی از بچهها در مسجد «لنبان» برای برگزاری مراسم مستقر شدهاند.
درباره چالش برگزاری اعتکاف در مساجد بهطورکلی میتوان اینطور گفت که بهرغم برکات فراوانش، گاه با هیئتامنایی مواجه هستیم که در فعالیتهای جاری مراسم اعتکاف و در باب هزینههای مالی، همراهی لازم را با گروههای فرهنگی نوجوان ندارند.
دغدغه اصلی ما پیشبرد کار متناسب با اقتضاهای سن نوجوانی است؛ اما عدم درک درست از این نیازها باعث شده است گاهی حتی برای جانمایی یک جایِ مُهر با مشکل مواجه شویم؛ چه رسد به نصب تجهیزاتی نظیر پروژکتور برای برنامههای آموزشی و تربیتی. اگرچه در مسجد لنبان به دلیل آنکه مسجدِ خودمان محسوب میشود ممانعت خاصی وجود ندارد، همچنان در ساحت اجرا با چالشهایی دستوپنجه نرم میکنیم.
در باب تعامل ما با مساجد برگزارکننده اعتکاف بعد از پایان این ایام نیز، با مسجد لنبان از آنجا که مسجد خودمان است، در ارتباط مستمر هستیم و بچهها برای اقامه نماز به مسجد میروند؛ اما ارتباط تشکیلاتی ما با مسجدجامع عملا قطع میشود.
مجموعه عاشورائیان؛ قصه تکراریِ شروع از صفر
علی عشوری، مدیر مرکز فرهنگی عاشورائیان: مجموعه عاشورائیان پنج سال است که سابقه برگزاری مراسم اعتکاف دارد. ما در این سالها در مساجد مختلفی ازجمله فاطمیه، شیخعلیخان، مسجد الحبیب و مسجد خان مستقر بودهایم.
دلیل تغییر هرساله مکان اعتکاف ما این است که پیش از حضور ما، این مساجد مراسم اعتکاف برگزار نمیکردند؛ اما پس از آنکه گروه ما اعتکاف را با موفقیت برگزار کرد، هیئتامنا با مشاهده برکات کار، تصمیم گرفتند در سالهای بعد خودشان متولی برنامه شوند؛ به همین خاطر تقریبا هرسال، تغییر مکان داشتهایم و امسال برای دومین سال پیاپی در همان مسجد الحبیب با جمعیتی نزدیک به ۱۲۰ نفر مراسممان را برگزار میکنیم.
درباره چالش با مساجد، نکته اساسی اینجاست که اعتکاف ما کاملا دانشآموزی است و بالطبع شرایط اداره آن با اعتکاف بزرگسالان تفاوت دارد.
هرچند متولیان مساجد اشخاص فرهنگی هستند، اما چون تجربه کار اختصاصی با نوجوان را ندارند، چنین چالشهایی بهوجود میآید؛ مثلا متصدیان همین مسجد فعلی گاهی اصرار دارند که برخی از اهالی قدیمی و سنبالای مسجد هم در کنار دانشآموزان معتکف شوند؛ اما بهدلیل ضرورت حفظ فضای اختصاصی نوجوانان، مخالفت میکنیم و این موضوع را نمیپذیریم.
در حوزه مالی نیز عموما مساجد درخواستهایی دارند که برای مجموعه ما زیاد است و بهناچار مجبور میشویم هزینه ثبتنام اعتکاف را بالا ببریم؛ درحالیکه اگر مسجدی متعلق به خودمان داشتیم، اندوختههای مسجد کمکحال ما میشد؛ نه اینکه بار مالی بر دوشمان بگذارد. درباره تعامل گروه با مسجد برگزارکننده اعتکاف در طول ایام سال باید بگویم بهطورمثال، تعامل ما با مسجد الحبیب در قالب شرکت در برنامههای مذهبی و هیئات ادامه یافته است؛ هرچند کار مشترک جدیدی تعریف نشده است.
مجموعه فرهنگی باران؛ وقتی مسجد تابِ نوجوان را ندارد
عبدالرسول اسماعیلی، مدیر اجرایی مرکز فرهنگی باران: چند سالی است که مجموعه «باران» در مسجد تاریخی و کوچک «صفا» در خیابان ابنسینا اعتکاف دارد؛ مکانی با ظرفیت ۱۰۰ نفر که مخصوص پایه هشتم به بالاست. بچههای رده چهارم تا هفتم مجموعه هم قبلا در مسجدجامع بودند که امسال بهدنبال مکان جدیدی برایشان هستیم. علت اینکه میخواهیم از مسجدجامع برویم، این است که بچهها در این سن شلوغ میکنند و باید به خاطر سروصدا در یک مسجد جدا باشند؛ خصوصا که حدود ۲۰۰ نفر هستند.
درباره چالش مجموعههای فرهنگی در برگزاری مراسم اعتکاف، هرچند قاعده این است که مجموعه فرهنگی باید در دل مسجد باشد، همانطور که دهه ۶۰ بود، اینطور بگوییم که متأسفانه هیئتامنای مسن مساجد، زیر بار این مراسم نمیروند. یا زیرساخت ندارند، یا نمیخواهند مسجد کثیف شود یا حوصله شلوغی ندارند.
خیلیها دنبال دردسر نیستند؛ چون نوجوانان با بزرگترها که صبح تا شب فقط عبارت میکنند، فرق دارند؛ مثلا با اینکه مسجد کاملا در اختیار ماست، همین که موقع نماز سنبالاها میآیند، کار پیچیده میشود؛ چون آنها در طول سال ۱۰ نوجوان هم در مسجد ندیدهاند، چه برسد به ۲۰۰ نفر. در ادامه شاید مسائل مالی بهنظر برسد که مجموعه ما تا کنون با چنین مشکلی مواجه نشده و مساجد درخواستی نداشتهاند.
درباره ارتباط مجموعه با مسجد برگزارکننده اعتکاف در طول ایام سال، چون سیستم مسجدجامع نسبتی با نوجوان ندارد، تعاملی نداشتهایم؛ هرچند درمقابل، مسجدی همچون مسجد صفا بسیار همراه است و بعد از اعتکاف هم به دلیل نزدیکی به محل جلسههایمان، برنامههای مشترکی مثل جشن حضرتزهرا(س) را با هم داشتهایم.
مجموعه فرهنگی یادگاران امام (ره)؛ الگوی موفق تعامل بر مدار همراهی
فاطمهزهرا روحانی، مربی مرکز فرهنگی یادگاران امام(ره): مجموعه یادگاران امام(ره) اکنون حدود ۱۰ سال است بهطور مستمر اعتکاف برگزار میکند. بهجز دو سال که این مراسم در مصلای دانشگاه اصفهان برپا شد، در سایر سالها در مسجد امامحسین(ع) پل چمران مستقر بودهایم.
در تمام این سالها به دلیل آنکه امامجماعت و همسرشان افرادی فرهنگی و دغدغهمند هستند، با مشکل خاصی روبهرو نشدهایم. هرچند یکی از دلایل جلب اعتماد مسجد این است که ما نظافت کامل مسجد را در ابتدا و انتهای مراسم شخصا برعهده میگیریم و همین باعث شده چالشهای معمول نظافتی پیش نیاید.
شیوه برگزاری مراسم هم اینطور بوده که در این چند سال، مدیریت مسجد در ایام اعتکاف کاملا در اختیار مجموعه بوده است. اگرچه برخی از اهالی بومی محله تمایل داشتند در این مراسم شرکت کنند، خودِ امامجماعت با درایت اجازه ندادند و آنها را به مساجد دیگر هدایت کردند تا فضای اختصاصی نوجوانان حفظ شود.
البته هنگام اقامه نماز که درب مسجد به روی همگان باز است، گاهی چالشهای کوچکی بروز میکند که با مدیریت خود امامجماعت کنترل میشود. در خصوص تعاملهای پس از ایام اعتکاف نیز، اگرچه ارتباط تشکیلاتی مستمری با خودِ مسجد نداریم، پیوند ما با امامجماعت و همسرشان برقرار است و ایشان در برنامههای مختلف فرهنگی مجموعه شرکت میکنند.