به گزارش اصفهان زیبا؛ با توجه به تغییر الگوی رشد شهری و جمعیت، بازنگری در حرائم بافت تاریخی اصفهان اقدامی جدی و ضروری برای آینده میراث، زیست شهری و هویت تاریخی شهر اصفهان محسوب میشود.
حرائم بافت تاریخی اصفهان عمدتا بر اساس مطالعاتی تعریف شده است که به دههها پیش بازمیگردد؛ در صورتیکه در حال حاضر الگوی رشد شهری تغییر کرده، جمعیت افزایش یافته، شبکه معابر، زیرساختها و نیازهای خدماتی دگرگون شده و ارزش اقتصادی زمین در پیرامون بافت تاریخی چند برابر شده است.
در چنین شرایطی، اگر بازنگری در حرائم بافت تاریخی صورت نگیرد، ممکن است بهدرستی از این حرائم حفاظت نشود و با تغییر کاربریهایی که صورت میگیرد، هویت تاریخی شهر اصفهان مورد تهدید قرار گیرد.
علاوهبراین، نارضایتی مالکان و ساکنان در محدودههای تاریخی، یکی دیگر از عواقب بلاتکلیفی در بازنگری این محدودههای تاریخی است.
به همین دلیل، عدمشفافیت در ارتفاع، تراکم و نوع کاربری و تفسیرهای سلیقهای باعث شده بافت تاریخی بهجای فضای زنده، به بافتی فرسوده و بلاتکلیف تبدیل شود.
اهمیت مطالعات باستانشناسی برای تعیین حرائم باید به این نکته نیز توجه داشت که کارشناسی برای تعیین حرائم باید بر اساس مطالعات باستانشناسی صورت بگیرد؛ چراکه اگر کارشناسی بر اساس سلیقههای شخصی یا دستور و مصلحت ارگان و نهاد خاصی انجام شود، نه تنها مشکلی را حل نمیکند، بلکه خود مشکل ساز میشود.
در صورت بروز چنین مشکلی، نوسازی اصولی انجام نمیشود و تخلیه تدریجی ساکنان بومی صورت میگیرد.
در نهایت، خالیشدن بافت باعث ورود کاربریهای ناپایدار و فرسایش تدریجی هویت تاریخی میشود. ازاینرو، اگر بازنگری در حرائم، مبتنی بر مطالعات باستانشناسی، منظر تاریخی و ظرفیتسنجی صورت بگیرد، میتواند نوعی حفاظت فعال ایجاد کند و بافت را از حالت فرسوده یا ایستا خارج کند.
خطاها و غفلتهایی که در این سالها در اصفهان صورت گرفت
در این سالها، برخی از پروژهها مانند «برج جهاننما» در اطراف میدان امامحسین(ع) احداث شد که با تخریب کاروانسرای تاریخی «تحدید» همراه بود.
این کاروانسرا بخشی از مجموعه چهارباغ اصفهان بود که در سال ۱۳۱۰ به شماره ۱۰۹ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده بود. از همان ابتدا، احداث این برج با نگرانیهایی از سوی بازرسان یونسکو مواجه شد.
آنها اعلام کردند خط آسمانی و منظر تاریخی و فرهنگی میدان نقشجهان مخدوش شده است. در نهایت، توافق شد که دو طبقه از این برج تخریب شود تا تاثیر منفی بر منظر تاریخی کمتر شود.
همچنین، در شرق میدان نقشجهان، پروژههایی مانند «گذر آقا نجفی» با هدف بهبود دسترسی و تردد در این منطقه تاریخی آغاز شد که منجر به تخریب تعدادی از خانههای تاریخی شد.
این تخریبها با مخالفت کارشناسان و شهروندانی مواجه شد که بر لزوم حفظ پیوستگی تاریخی و جلوگیری از گسست در شاکله بافت تأکید میکردند.
این اتفاقات نشان میدهند که نوسازی و توسعه در مناطق تاریخی اصفهان، اگر بدون در نظر گرفتن ارزشهای تاریخی و فرهنگی انجام گیرد و بافتی را فرسوده بنامیم و با مجوز چنین نام و نامگذاری آن را تخریب کنیم، میتواند تأثیرات منفی و جبرانناپذیری را بر هویت شهری و منظر تاریخی شهر به جای بگذارد.
در صورتی که اگر یک بازنگری بهروز و اصولی برای تعیین حرائم تاریخی صورت گرفته بود و قوانین و دستورالعملهایی در این زمینه وجود داشت، شاید هرگز شاهد چنین غفلتها، خطاها و ساختوسازهای بیاصول و ناقوارهای در شهر اصفهان نبودیم.
کارزار و درخواستی که بلاتکلیف ماند!
از چند سال قبل موضوع بازنگری در حرائم بافتهای تاریخی در وزارت میاث فرهنگی و گردشگری مطرح شده بود.
در سال گذشته نیز مجددا این موضوع از سوی مسئولان میراثفرهنگی کشور مطرح و قرار بر این شد که وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی این اقدام را انجام دهد.
در این حین، برخی از کارشناسان و دوستداران میراث فرهنگی نگران کوچککردن حرائم بافت تاریخی بودند.
به همین دلیل، کارزاری با عنوان «درخواست جلوگیری از تخریب و تعرض به میراث فرهنگی ایران» راه افتاد که در متن آن خطاب به رئیسجمهور آمد: «بیتردید میراث فرهنگی ایران، آیینه تمامنمای نبوغ، خلاقیت، صلح و دوستی مردم این سرزمین است که در ادوار مختلف و در مواجهه با سهمگینترین حوادث روزگار از یک سو قلب تپنده تمدن ما و از سوی دیگر بیانگر هنرپروری و تابآوری مردم این مرز و بوم بوده است. شوربختانه در بزنگاه فعلی، این سرمایه بیمانند ایران در معرض دستدرازی و تعرض منفعتطلبان و سودجویانی قرار گرفته که نه عِرقی به این خاک و نام پاکش دارند و نه دغدغهای برای پاسداشت هویت کهن این سرزمین در سر میپرورانند».
نویسندگان این کارزار و افرادی که دغدغه میراث فرهنگی ایران را دارند مدعی شدند که سکوت متولیان میراث فرهنگی و طبیعی ایران، تعرض آشکار به بافتشهرهای تاریخی مانند اصفهان، شیراز، تهران، گرگان، اردبیل، تبریز، کاشان و باغ ۳۳ هکتاری رامسر مازندران، بافتهای تاریخی گیلان و بسیاری دیگر از شهرها است که در نهایت ممکن است به کوچک کردن حریم بافت تاریخی و واگذاری برخی بناهای تاریخی شهر اصفهان، منجر شود.
اما برنامه کنونی برای بازنگری حرائم بافت تاریخی اصفهان چیست؟
در این خصوص و برای پیگیری از آخرین وضعیت بازنگری در حرائم بافت تاریخی اصفهان با روحالله سیدالعسگری، معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان تماس گرفتیم که در طی این تماس او به خبرنگار «اصفهانزیبا» گفت: «ما برای بازنگری در حرائم بافت تاریخی برنامهای نداریم. حرائم اصفهان مصوب است و ما بحث تغییر در حرائم را نداریم و در دستور کار ما چنین چیزی وجود ندارد.»
به گزارش «اصفهانزیبا»، اصفهان فقط آن چیزی نیست که روی زمین دیده میشود. بسیاری از محدودههای تاریخی، مانند تپهها، مسیرهای قدیمی یا لایههای مدفون، در حرائم فعلی یا بهدرستی دیده نشدهاند یا به صورت کلی تعریف شدهاند.
از اینرو، یک بازنگری حرفهای و به روز میتواند حرائم را از حالت خطکشیهای کلی خارج کند و از طریق کاوش، ژئوفیزیک و اسناد تاریخی، دادههای واقعی را بازتعریف کند تا در نهایت بتوان این امید را داشت که از تخریب ناخواسته لایههای ارزشمند شهر اصفهان جلوگیری شود.