به گزارش اصفهان زیبا؛ سه سال از تصمیم تبدیل کارخانه ریسباف به بزرگترین موزه منطقهای ایران میگذرد. اکنون این سوال مطرح است که آیا این پروژه هنوز در مسیر خود قرار دارد یا زمان برای اجرای آن رو به پایان است؟
کارخانه تاریخی ریسباف، یکی از مهمترین میراث صنعتی اصفهان، سالهاست که میان وعدهها، طرحها و بلاتکلیفیها معلق مانده است. در گزارشهای پیشین «اصفهانزیبا» بارها به طرح تبدیل این مجموعه به بزرگترین موزه منطقهای کشور پرداخته شده است؛ طرحی که به نظر میرسد هنوز به سرانجام مشخصی نرسیده است. این گزارش در ادامه همان پیگیریها، به بررسی آخرین وضعیت کارخانه ریسباف و میزان تحقق وعدههای دادهشده میپردازد.
ریسباف که در سال ۱۳۱۱ هجری شمسی تاسیس شد، از شاخصترین نمادهای صنعت نساجی ایران در دوران پهلوی اول بهشمار میآید. این کارخانه در دوره اوج فعالیت خود، با وسعتی نزدیک به ۷۰ هزار مترمربع و برخورداری از تجهیزات پیشرفته آن زمان، یکی از قطبهای اصلی تولید پارچه در کشور بود و بیش از هزار کارگر را در خود جای میداد.
معماری صنعتی مجموعه، شامل سولههای وسیع و سازههای کارکردی، بازتابی از تاریخ صنعت ایران و بخشی از هویت شهری اصفهان است که امروز در معرض فرسودگی و فراموشی قرار دارد. امروز این کارخانه بهعنوان یک اثر تاریخی ارزشمند، از کارکرد صنعتی فاصله گرفته و ضرورت بازآفرینی آن بیش از هر زمان دیگری احساس میشود.
طرح تبدیل ریسباف به موزهای منطقهای، فراتر از حفظ یک بنای تاریخی، فرصتی برای بازخوانی تاریخ صنعت، فرهنگ کار، تحولات اجتماعی و هویت شهری اصفهان را فراهم میکند؛ ظرفیتی که میتواند به تقویت پژوهشهای تاریخی و توسعه گردشگری فرهنگی نیز بینجامد. ریسباف در هشتم مردادماه ۱۳۸۱ با شماره ثبت ۶۰۱۸ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است و همین جایگاه حقوقی، اهمیت تعیین تکلیف و آینده این مجموعه را دوچندان میکند.
فرسایشیشدن روند تبدیل ریسباف به موزه
در خردادماه سال جاری، یعنی 20 خرداد، «اصفهانزیبا» در گزارشی مفصل با عنوان «در کمین ریسباف» به بررسی آخرین وضعیت این کارخانه پرداخت. در این گزارش که با مهدی طغیانی، نماینده اصفهان در مجلس و از پیگیران وضعیت کارخانه ریسباف هم گفتوگو شده، او نسبت به فرسایشیشدن روند بهرهبرداری از این بنای تاریخی هشدار داده بود.
در آن زمان او تأکید کرد: «مالکیت کارخانه از بانک ملی به وزارت میراث فرهنگی منتقل شده است، اما این انتقال مشروط بر آن است که ظرف چهار سال، این مجموعه به موزه تبدیل و مورد بهرهبرداری قرار گیرد.» طغیانی در همان مقطع با اشاره به سپریشدن بخش قابلتوجهی از این بازه زمانی گفته بود: «فکر میکنم حداقل دو سال از این چهار سال گذشته و تاکنون اتفاقی نیفتاده است.» این نماینده مجلس نهایتا هشدار داد در صورت عدم اقدامی در این راستا، «مالکیت کارخانه دوباره به بانک ملی بازمیگردد.»
سه سال از مهلت چهار ساله میگذرد
اکنون با گذشت حدود سه سال از زمان این تصمیم و در حالی که ریسباف به آستانه سال چهارم مهلت تعیینشده نزدیک میشود، این انتظار وجود دارد که دستکم نشانههایی روشن از آغاز عملیات اجرایی، تعیین تکلیف سرمایهگذار یا شروع فرآیند بازآفرینی در این مجموعه دیده شود؛ انتظاری که تا این لحظه، پاسخ مشخص و عملی به آن داده نشده است.
تصمیم به مرمت و تبدیل کارخانه ریسباف به موزه منطقهای اصفهان، اگرچه در ابتدا گام مثبتی بهنظر میرسید، اما با گذشت تقریبا سه سال از مهلت چهارساله تعیینشده برای اجرای این پروژه، ممکن است با خطرات فرسایشی و تاخیرهای جدی مواجه شود.
این تاخیرها علاوه بر اینکه روند احیای این میراث فرهنگی ارزشمند را مختل میکند، بلکه میتواند منجر به آسیبهای جبرانناپذیر به ساختمان و تاسیسات کارخانه شود. در شرایطی که مرمتهای ضروری در تابستان و پاییز سال گذشته بهطور محدود انجام شده، نبود اقدامات مستمر و تصمیمگیریهای سریع، باعث میشود که این بنا بهطور تدریجی بیشتر دچار آسیبهای ساختاری و معماری شود.
افزون بر این، اگر روند اجرایی پروژه به تعویق بیفتد، احتمال میرود که فشارها و محدودیتهای اقتصادی نیز به وجود بیاید که خود میتواند بر اولویتهای شهرداری و نهادهای اجرایی تاثیر منفی بگذارد و این کارخانه و بنای میراثی ارزشمند آن از رده اولویتهای شهرداری پایین بیاید. فرسایش تصمیمات مدیریتی در این زمینه، اعتماد عمومی به توانایی نهادهای مسئول را کاهش داده و ممکن است سایر پروژههای مشابه را نیز به تعویق بیندازد و در نهایت، این فرصت برای احیای یکی از آثار مهم صنعتی اصفهان ممکن است از دست برود.
واگذاری مالکیت ریسباف به بانک ملی صحت دارد؟
با این حال ما این مطلب را از یکی از دستاندرکاران این پروژه در حوزه مدیریت شهری پیگیری کردیم. در این راستا، محمدعلی ایزدخواستی، مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان، در گفتوگو با «اصفهانزیبا»، میگوید: «شهرداری اصفهان آمادگی کامل دارد تا برای مرمت و تبدیل کارخانه ریسباف به موزه منطقهای اصفهان وارد عمل شود.»
او در خصوص مرمتهای انجامشده در این کارخانه تاریخی، خاطرنشان میکند: «در اواخر تابستان و ابتدای پاییز امسال، برخی از مرمتهای ضروری توسط سازمان نوسازی و بهسازی در کارخانه ریسباف انجام شد.»
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان با تأکید بر واگذاری مالکیت این کارخانه به شهرداری، یادآور میشود: «توافقنامهای در دفتر استاندار اصفهان، با حضور قائممقام وزیر میراث فرهنگی و گردشگری کشور، برای واگذاری کارخانه ریسباف به شهرداری به امضاء رسیده است. در حال حاضر این توافق برای مرمت و تبدیل آن به موزه منطقهای در حال پیگیری مراحل قانونی خود است.»
همچنین، او در پاسخ به شبهه واگذاری مالکیت کارخانه ریسباف به بانک ملی که گاهی به گوش میرسد، میگوید: «خیر، چنین خبری صحت ندارد.» با این حال باید منتظر ماند و دید در این مدت باقیمانده از مهلت چهارساله، اقدامی جدی در تبدیل این کارخانه به موزه اصفهان انجام میشود یا احتمالا باید منتظر ارجاع مجدد این بنای تاریخی به بانک ملی باشیم. البته فعلا مسئولان شهرداری و در راس آن مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی که مسئولیت این پروژه را برعهده دارد، وقوع چنین اتفاقی را رد کردهاند که این خود جای امیدواری دارد.