به گزارش اصفهان زیبا؛ تقاضا برای خرید مواد غذایی در هفتههای گذشته افزایش یافته است؛ اتفاقی که البته این بار با تغییراتی همراه است! بررسیها نشان میدهد برخی از شهروندان در این روزها و حین مراجعه به فروشگاههای مختلف، اقدام به خرید تکی محصولات نمیکنند ، بلکه ترجیح میدهند کالای مورد نیاز خود را حداقل برای یک ماه تامین کنند.
این موضوعی است که جمشید سلطانی، رئیس انجمن شرکتهای صنعت پخش استان اصفهان نیز به تازگی در گفت و گو با «اصفهان زیبا» به آن اشاره میکند؛ آنجا که میگوید: «اخبار سیاسی و بحثهایی که ممکن است، تنشها را افزایش یا کاهش دهد در سطح جامعه بازتاب یافته است و به صورت ناخودآگاه باعث ایجاد نگرانی و احساس ناامنی در ذهن بخشی از مصرفکنندگان شده است. این نگرانی در بسیاری از موارد به شکل خریدهای مازاد بر نیاز واقعی و ذخیرهسازی بروز میکند.»
پشت سر گذاشتن روزهای تلخ در دی گذشته و انتشار اخبار منفی و احتمال حمله خارجی و همچنین گرانیهای سرسام آور باعث نگرانی و بیم شهروندان شده است؛ همین شده که خیلی از آنها این روزها اقلام مورد نیاز خود را برای مصرف ماهانه یا بیشتر تامین می کنند.
مهدی یکی از همین افراد است؛ مردی 43 ساله که میگوید افزایش روزانه قیمتها باعث شده تا مجبور شود برخی از کالاها را چند برابر از مصرف هفتگی خود بخرد: « دختر یک ساله دارم و مجبور هستم مدام برای آن پوشک تهیه کنم. قبلا هر دو هفته یکبار خرید می کردم. اما هفته پیش از ترس اینکه قیمتها مدام در نوسان هستند، مجبور به خرید 10 بسته شدم؛ هرچند تهیه یکجای آن نیز برایم سخت بود، ولی چارهای نداشتم.»
زهرا ، زن 51 سالهای که این روزها نسبت به گذشته بیشتر خرید می کند، می گوید: «قبلا هفتهای یک روغن میخریدم؛ ولی الان از ترس اینکه این کالا کمیاب یا گران تر شود، حدود 12 قوطی روغن خریدهام.»
سارا هم نظری مشابه دارد و می گوید در روزهای گذشته به اندازه مصرف شش ماه، حبوبات و ماکارانی خریده است تا حداقل برای مدت کوتاهی از افزایش قیمت ها در امان باشد: «سرعت بالا رفتن قیمت اقلام خوراکی آنقدر زیاد است که دیگر نمی توانیم به آن برسیم. برای همین هم مجبور هستیم برخی از کالاها را ذخیره کنیم. قبلا وقتی قیمت ها بالا میرفت آن کالا را تحریم یا از سبد خانوار حذف میکردیم؛ اما حالا افزایش قیمت ها تنها به یک کالای خاص مربوط نمیشود و همه اقلام را در برگرفته است.»
شهروندان دچار هراس اجتماعی شده اند
نوسانات مدام و ترس از آینده و همچنین کاهش قدرت خرید و کوچک شدن سفره مردم باعث شده است تا برخی از شهروندان این روزها الگوی خرید خود را تغییر دهند و رفتارهای دیگری از نشان دهند؛ موضوعی که مرتضی پدریان، آسیبشناس و مدرس دانشگاه در گفت و گو با «اصفهان زیبا» دلیل آن را «هراس اجتماعی» می داند و می گوید: «این هراس زمانی متجلی میشود که متغیرهای اجتماعی نتوانستهاند در جامعه، حس امید و خوشبینی نسبت به آینده را برای شهروندان فراهم سازند. در چنین وضعیتی، رفتارهای افراد بر مبنای جلوگیری از فروپاشی ساختار زندگیشان شکل میگیرد؛ فروپاشیای که میتواند در حوزههای مختلف، از جمله تأمین نیازهای مادی، ظهور کند.»
به گفته او، اکنون، پس از اتفاقات اخیر، چند ویژگی مشخص به شکلگیری این هراس اجتماعی و متعاقبا هجوم به خرید مایحتاج دامن زده است. اولین عامل، بحث افزایش روزانه قیمتهاست؛ یعنی فرد هر روز شاهد تغییرات قیمتی بیرویه و سرسامآور است. هراس اجتماعی ناشی از این افزایش افسارگسیخته، اولین نمود این وضعیت است. دومین بحث احساس ناامنی است. هنگامی که فرد احساس ناامنی میکند و گمان میبرد هر لحظه ممکن است فروشگاهها بسته شوند، برای تأمین معاش خود به سمت ذخیرهسازی مایحتاج یک یا دو ماهه حرکت میکند. این هراس دوم، ناشی از احساس نبود امنیت در ساختارهای اجتماعی است. مورد سوم، بحث احتمال جنگ خارجی یا حمله نظامی است که باعث میشود مردم احساس کنند در تأمین معیشت خود دچار مشکل خواهند شد. بنابراین در این مواقع ذخیره کردن اقلام مختلف امری طبیعی است و خرد جمعی جامعه را به این کنشها وامیدارد.»
پیامدهای تغییر الگوی خرید
خرید کالا و ذخیره کردن آن اما در درازمدت می تواند پیامدهای مختلفی را به همراه داشته باشد. این آسیبشناس در ادامه بیانمیکند: « از تبعاتی که این وضعیت در صورت نبود کنترل اجتماعی به همراه خواهد داشت، میتوان به بروز قحطی و رفتارهای پرخاشگرانه اشاره کرد؛ چرا که دسترسی افراد به منابع نابرابر است. با بالا رفتن قیمت اقلام خوراکی، تقاضا برای کالا به طور خودکار افزایش مییابد. این افزایش قیمتها مدام ادامه یافته و میزان تقاضا برای خرید کالا را بالا میبرد. وقتی تقاضا افزایش یابد، قیمتها مجددا بالا رفته و میزان عرضه کاهش مییابد؛ این کاهش عرضه سبب میشود مردم احساس کنند با کمبود مواد خوراکی روبه رو شدهاند و برای تأمین نیازهای خود به سمت آشوب، پرخاشگری و رفتارهای نابهنجار روی میآورند و احساس ناامنی به وجود میآید.»
از نظر این مدرس دانشگاه ، اصلاح این پدیده زمانی رخ می دهد که سیاست گذاران پای کار بیایند و نیازهای مردم را شناسایی کنند: « این پدیده، رفتار خرد نیست که بتوان آن را کنترل کرد؛ بلکه اصلاح باید در سطح کلان صورت پذیرد. باید توجه داشت که این اصلاحات به طور خودبهخود اتفاق نمیافتد و باید خواستههای مردم دیده شود و رفتاری انجام پذیرد که اعتماد آنها را جلب کرده و این بدبینی را از بین ببرد.»