به گزارش اصفهان زیبا؛ جنگ شناختی، جنگی است که به جای تسخیر خاک بر تسخیر ذهنها و باورها استوار میباشد. در این جنگ، ابزارهایی مانند شبکههای اجتماعی، بازیهای رایانهای، الگوریتمهای جذب توجه، سکوهای استریم ویدئو، اعلانهای وسوسهانگیز و محتوای کوتاه و سریع (مانند ریلز، استوری و …) بهعنوان «سلاحهای راهبردی» عمل میکنند.
این ابزارها با دقتی محاسبهشده و با بهرهگیری از پیشرفتهترین یافتههای علوم اعصاب و روانشناسی شناختی طراحی شدهاند تا بیشترین میزان وابستگی را در کاربران ایجاد کنند. طراحان این سکوها که در پشتپردهای از شعارهای بیضرر مانند «ارتباط» و «سرگرمی» پنهان شدهاند، به خوبی میدانند که هر چه کاربر زمان بیشتری را در فضای مجازی صرف کند، دادههای بیشتری تولید میکند، سود بیشتری عاید آنها میشود و مهمتر از آن، نفوذ شناختی عمیقتری بر ذهن او پیدا میکنند.
غرق شدن در دنیای پرهیاهوی مجازی، انسان را از دروننگری و توجه به نیازهای عمیق روحی و معنوی خود بازمیدارد. وقتی تمام لحظات بیداری ما با صداها، تصاویر و اطلاعات بیپایان پر میشود، دیگر جایی برای «سکوت» و «خلوت با خود» باقی نمیماند؛ همان سکوتی که لازمه خودشناسی، خداشناسی و تعالی معنوی است.در چنین فضایی، ماه رمضان و روزهداری یک «تمرین رهاییبخش» و یک «کارگاه عملیاتی تمامعیار» برای خروج از این قفس نامرئی است.
در حقیقت، ماه رمضان نوعی «بهروزرسانی نرمافزاری» و حتی گاهی «بازنشانی سختافزاری» مغز و روح انسان است؛ فرصتی طلایی برای شکستن میلههای نامرئی قفس شناختی و بازیابی حاکمیت بر ذهن خویش. این دوره یکماهه، دوره بازتوانی شناختی و معنوی است که میتواند مسیر زندگی یک انسان را برای کل سال تغییر دهد. اما روزه چگونه موجب چنین تحولی میشود؟
تمرین پرهیز آگاهانه
روزهدار نه فقط از غذا و آب، که باید از بسیاری عادات ناخودآگاه نیز بپرهیزد. او در طول ساعات روزهداری، مدام در حال تمرین این است که از چه چیزهایی باید دوری کند. این پرهیز آگاهانه، اراده را تقویت کرده و انسان را از بند عادات روزمره رها میکند. او یاد میگیرد که میتواند در برابر یک محرک خارجی (مثل میل به غذا یا میل به چک کردن گوشی) بایستد و بر اساس خواست و آگاهی خود تصمیم بگیرد؛ نه بر اساس عادت.
تقویت متابولیسم شناختی
کمشدن ورودیهای حسی و دیجیتال در ماه رمضان (بهویژه اگر با تصمیم آگاهانه برای کاهش مصرف رسانه همراه شود)، ذهن را سبکتر کرده، از آشفتگی اطلاعاتی میکاهد و به آن فرصت میدهد تا نفس بکشد. این «روزه دیجیتال» ضمنی، فضای ذهنی لازم را برای تفکر عمیق، تدبر در آیات قرآن، خودارزیابی و بازسازی شناختی فراهم میکند.
احیای قدرت انتخاب
زندگی مدرن و دیجیتال، ما را به مصرفکنندگانی منفعل تبدیل کرده که دائما در معرض انتخابهای کوچک و بیارزش (کدام ویدیو را ببینم؟ کدام پست را لایک کنم؟) قرار داریم، اما توانایی انتخابهای بزرگ و بنیادین را از دست دادهایم. در روزهداری، فرد مدام در حال یک انتخاب بزرگ و آگاهانه است: «آیا این کار را انجام دهم یا نه؟». همین تمرین مکرر در طول یک ماه، «مهارت انتخاب» را قوی کرده و او را از یک مصرفکننده صرف، به یک کنشگر آگاه و حاکم بر سرنوشت خود تبدیل میکند.
بازتعریف لذتها
وقتی انسان برای مدتی از لذتهای زودگذر و سطحی دیجیتال فاصله گرفت، سیستم پاداشدهی مغز او بازتنظیم میشود. به تدریج، لذتهای عمیقتر و پایدارتری را که فراموش کرده بود، دوباره کشف میکند: لذت یک گفتگوی رودررو و صمیمانه با اعضای خانواده در لحظه افطار، لذت خواندن یک صفحه کتاب با تمرکز کامل، لذت قدم زدن در یک فضای آرام بدون نیاز به همراه داشتن گوشی، لذت ارتباط با خدا در ساعات خلوت سحر و لذت احساس سبکی و آرامش روحی ناشی از پرهیز و خودداری.اگر بخواهیم در برابر جنگ شناختی دشمن بایستیم، بهترین راه، بازگشت به خودآگاهی، مراقبه (تفکر) و پرهیز آگاهانه است و رمضان، یک کارگاه عملیاتی تمامعیار برای همین هدف است. اما چگونه از ظرفیت ماه مبارک رمضان در برابر جنگ شناختی استفاده کنیم؟
الف) پرهیز دیجیتال در ساعات روزهداری (به جز ضرورت کاری): تعهد کنیم که در تمام ساعات روز، جز برای کار ضروری، به هیچ شبکه اجتماعی، سایت خبری یا سکوی سرگرمی وارد نشویم. این یک «تمرین استقامت شناختی» روزانه است.
ب) جایگزینی عادات دیجیتال با عادات معنوی و شناختی (مثل مطالعه قرآن، کتاب، یا تفکر): هر بار که میل به چک کردن گوشی پیدا کردیم، آگاهانه آن را با یک فعالیت جایگزین مانند خواندن چند آیه از قرآن با تدبر، مطالعه چند صفحه از یک کتاب مفید یا چند دقیقه تفکر و خودگویی مثبت پر کنیم.
ج) ثبت روزانه تجربهها و تغییرات ذهنی (خودارزیابی شناختی): هر شب، چند دقیقه را به ثبت احساسات، افکار و تغییراتی که در طول روز تجربه کردهایم، اختصاص دهیم. تفاوت احساس دوری از فضای مجازی را با حس در کنار خانواده بودن مقایسه کنیم، خلوتی ذهن و آرامش را به غرق شدن در دادههای وسیع رسانهها بسنجیم و واقعبینانه دلیل نیاز به دنیای دیجیتال را بررسی و مقایسه کنیم حالا که از این فضا دوری میکنیم، چه چیزی را از دست دادهایم و چه چیزی را بدست آوردهایم.
یادمان بماند دشمن با تمام توان به زدودن معنویات و دوری از تعالیم دینی همت گماشته است، زیرا میداند در باطن تکتک تعالیم معنوی و دستورات دینی، گنجینهای از تسلیحات دفاعی در برابر اهداف استعماریشان نهفته که اگر فردی به این گنجها دستیابد و به آن تسلیحات مجهز شود، هرگز نخواهند توانست به ذهن و روح و روانش نفوذ کنند و وی را به بردگی خود در آورند. بنابراین هیچ پدافندی در برابر جنگ شناختی قدرتمندتر از پرداختن به معنویات و درک حکمتهای نهان در دستورات خداوند متعال و اعتقاد و یقین قلبی به آنها نیست.