به گزارش اصفهان زیبا؛ محققان در یک مطالعه جدید، راهکارهای مدیریتی و کشاورزی برای کاهش ورود آرسنیک به دانه برنج را بررسی کردند؛ فلزی سمی که میتواند از طریق آب و خاک آلوده وارد زنجیره غذایی شود و سلامت انسان را تهدید کند.
آرسنیک؛ تهدیدی پنهان در محیط زیست
آرسنیک یک شبهفلز بسیار سمی است که به طور طبیعی در پوسته زمین وجود دارد، اما افزایش غلظت آن در آب و خاک به تهدیدی جدی برای محیط زیست و سلامت انسان تبدیل میشود. این عنصر از طریق فرآیندهای طبیعی مانند هوازدگی سنگها و فعالیتهای آتشفشانی و همچنین فعالیتهای انسانی مانند کشاورزی، معدنکاری، ذوب فلزات و سوزاندن سوختهای فسیلی وارد محیط میشود.
ماندگاری بالای آرسنیک در خاک باعث میشود به راحتی تجزیه نشود و در صورت افزایش غلظت، رشد گیاهان و عملکرد محصولات کشاورزی را کاهش دهد.
چرا برنج آرسنیک بیشتری جذب میکند؟
نگرانی اصلی زمانی افزایش مییابد که آرسنیک وارد زنجیره غذایی شود. مصرف آب و مواد غذایی آلوده یکی از مهمترین راههای ورود این عنصر به بدن انسان است و میتواند خطر بیماریهایی مانند سرطان، دیابت، فشار خون بالا و بیماریهای قلبی را افزایش دهد.
برنج با نام علمی Oryza sativa L غذای اصلی بیش از نیمی از جمعیت جهان است. شرایط کشت غرقابی این محصول باعث میشود نسبت به بسیاری از غلات دیگر، تمایل بیشتری به جذب و تجمع آرسنیک داشته باشد.
روش انجام مطالعه پژوهشی
پژوهشگران با بررسی ۹۲ مقاله علمی معتبر، یک مرور نظاممند انجام دادند تا مؤثرترین راهکارهای کاهش آرسنیک در برنج را شناسایی کنند. این روش به محققان کمک میکند نتایج را بر اساس شواهد متعدد و قابل اعتماد جمعبندی کنند.
مدیریت آب؛ مهمترین عامل کاهش آرسنیک
نتایج نشان داد شیوه آبیاری نقش کلیدی در میزان جذب آرسنیک دارد. در روش آبیاری تناوبی، زمین به طور دائم غرقاب نمیماند و دورههایی از خشک شدن را تجربه میکند. این تغییر شرایط شیمیایی خاک، قابلیت جذب آرسنیک توسط گیاه را کاهش میدهد و به تولید محصول سالمتر کمک میکند.
نقش کودها و اصلاحکنندههای خاک
استفاده از مواد اصلاحکننده نیز میتواند میزان سمیت آرسنیک را کاهش دهد، از جمله:
-
کودهای آلی و بیوچار
-
عناصر آهن، سیلیکون و گوگرد
-
اصلاحکنندههای غیرارگانیک خاک
این مواد با تغییر شرایط خاک، جذب آرسنیک توسط گیاه را محدود میکنند.
فناوری نانو و راهکارهای نوین
محققان فناوری نانو را نیز به عنوان روشی نوین معرفی کردند. استفاده از نانوذراتی مانند اکسید روی، اکسید مس، اکسید منگنز و سیلیکا میتواند غلظت آرسنیک در دانه برنج را کاهش دهد.
انتخاب ارقام مناسب و میکروارگانیسمها
انتخاب ارقام برنج با تمایل کمتر به انباشت آرسنیک و استفاده از میکروارگانیسمهای مفید خاک نیز از دیگر راهکارهای مؤثر محسوب میشود. ترکیب این روشها با مدیریت صحیح آب و خاک، نتایج مطلوبتری ایجاد میکند.
اهمیت مدیریت خاک برای تولید برنج سالم
میزان جذب آرسنیک به عواملی مانند بافت خاک، مقدار ماده آلی، اسیدیته (pH) و وضعیت اکسایش و کاهش خاک بستگی دارد. مدیریت درست این عوامل، فراهمی زیستی آرسنیک را کاهش میدهد؛ یعنی مقدار آرسنیکی که گیاه میتواند جذب کند کمتر میشود و در نتیجه محصول سالمتری تولید خواهد شد.
محققان در یک مطالعه علمی، راهکارهای مؤثر برای کاهش آلودگی آرسنیک در برنج را معرفی کردند؛ از آبیاری تناوبی و مدیریت خاک تا استفاده از کودهای آلی و فناوری نانو برای تولید برنج سالمتر.