به گزارش اصفهان زیبا؛ با گذشتن یک ماه و چند روز از جنگ رمضان و حضور مداوم و حماسی هممیهنان در خیابانها برای دفاع از حریم شهرها، آنچه جایگاه پررنگی در این خیابانگردیهای مقدس دارد، مداحیهای حماسی است.
در تجمعی نیست که نوای حماسی مداحان را از بلندگوها نشنویم و شور و حرارت را در میان پرچمداران نبینیم؛ بااینحال، آنچه در این میان کمی مغفول مانده، نقش شاعرانی است که این مدحها را سرودهاند. اغلب، این دست از مداحیها را به نام مداح آن اثر میشناسیم و سراینده شعر مدنظر مخاطبان نیست. در واقع، شاعر است که جرقه این شعله گیرا را میزند. یکی از نماهنگهایی که این روزها دارد در میان مخاطبان دست به دست میشود، اثری به نام «لا تخف» است که علیاصغر شاهسنایی، شاعر اصفهانی، آن را سروده و با نوای مداحان مختلفی در کشور به گوش شنوندگان و در قالب نماهنگ به دید بینندگان رسیده و اخیراً نیز در رسانه ملی پخش شده است. در این شعر مصرع «لا تخف، لا تخف، خدا با ماست» تکرار شده و بر همراهی خدا با ملت ایران تأکید میشود. علیاصغر شاهسنایی درباره ویژگیهای شعر حماسی و شعر «لا تخف» به خبرنگار «اصفهانزیبا» گفته است.
یک شعر باید دارای چه شاخصههایی باشد تا حماسی محسوب شود؟
ویژگی اصلی در شعر حماسی، ایجاد حس غرور و غیرت و همذاتپنداری با مفاهیم حماسی شعر است. در واقع مخاطب پس از خواندن یا شنیدن یک شعر حماسی، باید برانگیخته شود و به وجد آید.این برانگیختگی در ادامه باعث ایجاد جوانههای امید در او شده و احساس توانمندی و غرور میکند و بیشتر از همه امید و توکل به خدا در او شکل میگیرد. پس حد اعلای شعر حماسی این است که در کنار این غرور و عزت، امید به خدا و توانمندی براساس اتصال به یک منبع قدرت الهی در مخاطب افزایش یابد. اگر شعر حماسی این حسها را در مخاطب ایجاد کند، رسالتش را انجام داده است.
از دفاع مقدس هشتساله تا جنگ دوازدهروزه و جنگ رمضان، شاهد اقبال مردم به اشعار و مداحیهای حماسی هستیم. دلیلش را چه میدانید؟
جامعه در شرایط بحرانی به آرامش نیاز دارد و بهترین راه برای انتقال این احساسات، سرودها و مداحیهای حماسی است که در کنار آرامشبخش بودن، در افراد ایجاد حس امید میکند. افزون بر این، چون مداحی آمیخته با اعتقادات و مذهب ماست، بهطور مضاعف یک منبع انرژی و آرامش برای مخاطب تلقی میشود.
کمی از سابقه خلق این اشعار با هدف تولید این مداحیها در کشور بگویید. این نوع از مداحی از کجا شروع شد و سردمدارانش در ایران چه کسانی بودهاند؟
در دوران دفاع مقدس، مداحان بسیاری در این خصوص فعال بودهاند که شاخصترینشان حاج صادق آهنگران بوده است. ما توفیق درک آن زمان را نداشتهایم؛ ولی بسیاری از قدیمیهای دوران جنگ میگویند همین حسی که اکنون ما با مداحیهایی نظیر آثار حاج مهدی رسولی و امثالهم پیدا میکنیم، در دوران دفاع مقدس نیز جوانان و رزمندگان با شنیدن مداحیهای حاج صادق آهنگران پیدا میکردند و برای اعزام به جبهه و نبرد با دشمن ترغیب میشدند. بسیاری از رزمندگان قدیم معترفاند که این دست از مداحیها در آن زمان، نیروی محرکهای بسیار قوی برای نبرد بود. اکنون نیز در کف خیابان، تأثیرگذاری مداحیهای حماسی و ایجاد شور و غرور و انگیزه را در مردم میبینیم. در واقع شاید بشود مداحی حماسی را یکی از لوازم شکلگیری جهاد و حرکت دستهجمعی میان مردم دانست.
تا کنون از مردم بازخوردی گرفتهاید یا درباره اشعار حماسی با مردم همصحبت شدهاید؟
این شبها در نقاط مختلف سطح شهر، شعرخوانی کردهایم و پس از آن، مردم ابراز لطف میکنند و همینهاست که ما را به سرودن اشعار حماسی دیگر ترغیب میکند. این اشعار برای مردم بسیار شورانگیز است و همگی هنگام شنیدن آن دچار برانگیختگی احساس میشوند. به جرئت میشود گفت یکی از دلایل جمع شدن مردم در این شبها، با وجود بمباران و شرایط آبوهوایی، همین مداحیهای حماسی است. مردم ایران شعر خوب را میفهمند و به آن واکنش نشان میدهند.
در این ایام، مداحی «تو رستم تهمتنی» در میان مردم و حتی خارج از کشور بسیار شنیده و پسندیده شده است. کمی این مداحی را کالبدشکافی کنید تا به چرایی این موضوع پی ببریم.
یکی از شاخصههای این شعر و مداحی، سادگی و روان بودن آن است. همه مردم میتوانند بهراحتی با آن ارتباط برقرار کرده و آن را بازگو کنند. شاخصه دیگر آن، به کار گرفتن مردم و درگیر شدن با شعر بوده که همین باعث ماندگاری آن شده است. در متن شعر نیز اسطورههای ایران با رزمندگان امروز پیوند داده شدهاند و نغمه شعر نیز بسیار دلنشین و همهپسند است. بهطور کلی، از عوامل ماندگاری شعر و ثبت آن در ذهن، تکرار مؤثر است که این ویژگی در این شعر رعایت شده است. به اضافه همه اینها، این شعر سر بزنگاه تولید شده و به همین دلیل آن را خاص و مؤثر کرده و از مرزهای ایران نیز فراتر رفته و بینالمللی شده است.
کمی درباره شعر «لا تخف» صحبت کنیم. به مفاهیم و محورهای این شعر چگونه رسیدید؟
دوست داشتم شعرم را با مفاهیم قرآنی پیوند بزنم تا کلام خدا باعث تأثیرگذاری بیشتر آن شود. آیات و مفاهیمی همچون «لا تخف و لا تحزن» و «ان الله مَعَنا» در مواقع حساس بر پیامبران الهی نازل میشده و با توجه به این مفاهیم، ابتدا مصرع «لا تخف، لا تخف، خدا با ماست» در ذهنم نقش بست و در ادامه به لطف خدا توانستم آن را تکمیل کنم. همچنین، به این اندیشیدم که شعر را با شرایط امروز پیوند بزنم و به همین دلیل، در آن از اسامی موشکهایی که امروز استفاده میشود، برای ایجاد حس همراهی بیشتر مخاطب در شعر بهره بردم.
اصل حرف در این شعر چیست؟
در عبارت «لا تخف، لا تخف، خدا با ماست»، در کنار مفهوم امید به آینده و تواناییهای جبهه حق، منظور اصلی و نهایی این است که در این نبردی که بین حق و باطل است، ما در لشکر خدا هستیم و به این منبع قدرت متصلیم و این مفهوم به انسانها آرامش میدهد. براساس آموزههای دینی، کشته شدن ما شهادت محسوب شده و این یک افتخار و یکی از آرزوهای ماست و در هر صورت ما برندهایم؛ چه پیروز شویم و چه کشته. این ایدئولوژی را فقط ما داریم و طرف مقابل فاقد آن است.
شعرای اصفهان چقدر در زمینه خلق سرودهای حماسی برای تبدیل به این دست از آثار در کشور تأثیرگذارند؟
اصفهان از نعمت داشتن شعرای آیینی در حد کمال بهرهمند است و اولین شعرایی که در بزنگاهها به سرودن اشعار متناسب با وقایع و اتفاقات اقدام میکنند، شعرای اصفهانی هستند. در جنگ رمضان نیز نیم ساعت بعد از انتشار خبر شهادت رهبر معظم انقلاب، شعرای شهر دستبهقلم شدند و تا کنون اشعار درخشان بسیاری سرودهاند و در سطح کشور استفاده میشود. بنابراین، اصفهان در خصوص تولید شعر و حضور شعرای حرفهای در کشور حرف اول را میزند. در حال حاضر نیز شعرای اصفهان متن بسیاری از نماهنگهایی را که این شبها در مواکب میشنویم یا در صداوسیما پخش میشود، سرودهاند؛ بااینحال، بهدلیل جبر جغرافیایی، در مقایسه با شعرای پایتختنشین، اشعار شعرای شهر ما کمتر دیده و شنیده میشود.