به گزارش اصفهان زیبا؛ نحوه اطلاعرسانی و آگاهیبخشی در شرایط بحرانی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است؛ موضوعی که حالا و با رشد روز افزون فضای مجازی و فراگیر شدن شبکههای اجتماعی کار رسانههای معتبر را سختتر کرده است؛ چرا که سرعت انتشار در این شبکهها بسیار بالاست و همین هم باعث میشود که در برخی از مواقع صحت اخبار قربانی سرعت شود.
وقتی کانالهای خبری به رقابت نشستهاند!
این روزها که کشور درگیر جنگ تحمیلی است، کانالهای خبری گوی سبقت را از یکدیگر ربودهاند و انگار به رقابت نشستهاند؛ کافی است اتفاق کوچکی در شهرها یا روستاهای کشور رخ دهد، آن وقت است که کانالهای خبری بدون در نظر گرفتن ضوابط خاص دست به انتشار آن بزنند؛ خبری که بدون در نظر گرفتن منافع ملی و همچنین اطمینان از صحت بلافاصله در شبکههای مجازی دست به دست میشود و کاربران این فضا خیلی زود بر موج خبر سوار میشوند؛ این درحالی است که حبیب راثی تهرانی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در گفتوگو با «اصفهان زیبا» معتقد است نحوه انتشار اخبار و اطلاعرسانی در مواقع بحرانی مثل شرایط کنونی خاص است و ضوابط مربوط به خود را دارد: «در بحران، اخبار و اطلاع رسانی در هر ثانیه اهمیت بسیار زیادی پیدا میکند؛ چرا که در زمان جنگ، یکی از مسائلی که مردم توجه زیادی به آن نشان میدهند، جریان اخبار و اطلاعات است؛ درحالیکه قبلا شاید خیلی به آن توجه نمیکردند. در این شرایط، توجه افکار عمومی بیش از گذشته به سمت رسانهها و خبرها جلب میشود و همین مسئله اهمیت نحوه خبررسانی را چند برابر میکند. در این وضعیت معمولا، رسانههایی وجود دارند که در داخل کشور اخبار را مخابره میکنند. در کنار آنها نیز برخی رسانههای خارجی بدون اینکه حضور مستقیم داشته باشند، سعی میکنند اخبار را به شیوههای مختلف منتقل کنند. این رسانهها گاهی تلاش میکنند از طریق خبرنگاران، نمایندگیها یا منابع مختلف، اخبار مربوط به ایران را منتشر کنند.»
حجم انبوه اخبار و سرگردانی شهروندان
توانایی درک اخبار درست از نادرست از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است؛ چرا که در غیر این صورت، شهروندان دچار سرگردانی میشوند و با توجه به حجم انبوه اخبار نمیتوانند خبرهای درست را دریافت کنند.
اینگونه که این کارشناس رسانه در لابهلای سخنانش میگوید: «در این میان، مسئله مهم «سواد رسانهای» مردم است. شهروندان باید بتوانند اخبار دست اول و معتبر را از اخبار غیرمعتبر یا اخباری که در فضای شایعه و گمانهزنی منتشر میشود، تشخیص دهند. نکته مهم دیگر این است که هر خبرگزاری یا رسانهای دارای مالکیت و وابستگی سازمانی و مالی خاص است؛ متاسفانه بسیاری از افراد به این مسئله توجه نمیکنند.»
به گفته این استاد دانشگاه در شرایطی مانند جنگ میان دو کشور، طبیعی است که خبرگزاریها و رسانههایی که به یک کشور تعلق دارند، اخباری همسو با منافع آن منتشر کنند؛ حتی برخی کشورها برای پیشبرد سریع اهداف خود، رسانهها یا خبرگزاریهایی را به زبان کشور مقابل راهاندازی میکنند تا بتوانند پیامها و اخبار مورد نظر خود را به مردم آن کشور منتقل کنند. در وضعیت فعلی نیز چنین شرایطی وجود دارد. برخی خبرگزاریها داخلی اکنون فعالیت دارند و بعضی خبرگزاریهای خارجی نیز عموما از طریق ماهواره یا فضای مجازی دست به انتشار اخبار میزنند؛ اما مهم مالکیت یا وابستگی آنهاست؛ زیرا برخی از این خبرگزاریها یا رسانهها متعلق به کشورهای متخاصم هستند؛ بنابراین شناخت مالکیت و وابستگی رسانهها اهمیت زیادی دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی میافزاید: «در چنین شرایطی راهاندازی نظامی برای شناسایی و معرفی رسانهها و کانالهای معتبر خبری از سوی دولت یا نهادهای رسمی اهمیت زیادی دارد؛ بهنحوی که مردم بدانند کدام منابع خبری از اعتبار بیشتری برخوردارند. در گام نخست باید رسانهها و کانالهای معتبر معرفی شوند. تا مردم اخبار را از هر کانالی دریافت نکنند.»
صحتی که قربانی سرعت میشود!
در شرایطی که کشور دچار تنش شده است، کانالهای خبری با یکدیگر به رقابت نشستهاند و هر کدام میکوشند تا خبرهای دست اول را زودتر از باقی کانالها و منابع خبری منتشر کنند؛ بدون اینکه از صحت آن، اطمینان کافی داشته باشند: « نکته مهم دیگر این است که هر خبری نباید بلافاصله منتشر شود. در شرایط جنگ و بحران، نحوه انتشار اخبار اهمیت زیادی دارد. اخبار باید به گونهای منتشر شوند که آگاهی لازم را به مردم بدهند؛ اما در عین حال باعث افزایش اضطراب و نگرانی در جامعه نشوند. در زمان جنگ، خبررسانی باید به سمتی حرکت کند که ضمن اطلاعرسانی، به آرامش روانی جامعه نیز کمک شود. انتشار مداوم اخبار منفی و استرسزا میتواند فشار روانی زیادی به مردم وارد کند؛ بنابراین در کنار اخبار منفی، لازم است اخبار امیدبخش و آرامشبخش نیز منتشر شود تا مردم بتوانند وضعیت روانی خود را بهتر
مدیریت کنند.»
لزوم توجه به آرامش شهروندان
در این میان، انتشار اخبار کذب و همچنین منفی و استرسزا میتواند لطمه زیادی به گروههای آسیبپذیر وارد کند.
اینگونه که این استاد دانشگاه میگوید: « باید توجه داشت که همه گروههای جامعه نباید به یک شکل در معرض اخبار قرار بگیرند؛ برای مثال، کودکان و نوجوانان درک کامل و دقیقی از مسائل سیاسی و امنیتی ندارند. همچنین برخی سالمندان ممکن است از نظر روحی آسیبپذیرتر باشند. به همین دلیل لازم است دسترسی این گروهها به برخی اخبار محدود یا مدیریت شود. در چنین شرایطی بهتر است گروهی از متخصصان، اخبار را بررسی و پالایش کنند و سپس اطلاعات مناسب را با زبانی قابل فهم در اختیار این گروهها قرار دهند.»
به گفته او، به طور کلی جامعه به نوعی سواد رسانهای و تفکر انتقادی نیاز دارد؛ یعنی مردم بتوانند اخبار را تحلیل و منابع مختلف را مقایسه کنند و هر خبری را بدون بررسی نپذیرند.
این مسئله کمک میکند تا افراد بتوانند اخبار صحیح را از اخبار نادرست تشخیص دهند: « در واقع شهروندان به یک نوع بی اعتنایی انتقادی نیاز دارند؛ البته بیاعتنایی که از سر علم و دانش باشد و افراد توانایی این را پیدا کنند که هر خبری را گوش ندهند.»
وقتی رسانه ها بی اعتبار می شوند!
از ابتدای جنگ تاکنون، اخبار متعددی در رسانهها یا فضای مجازی منتشر و مدتی پس از آن تکذیب شدهاند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در این باره اعتقاد دارد: «گاهی مشاهده میشود خبری ابتدا تکذیب، اما چند روز بعد همان خبر تأیید میشود؛ درحالیکه این مسئله میتواند به اعتماد عمومی
آسیب بزند.»
از نظر این کارشناس رسانه، مهمترین سرمایه هر رسانه، اعتبار آن است؛ زیرا اگر تعداد تکذیبها زیاد شود، ممکن است مردم به تدریج اعتماد خود را به آن رسانه از دست بدهند؛ چون این موضوع باعث می شود مردم دیگر به آن رسانه اعتماد نکنند.
او ادامه میدهد: «وقتی رسانهای خبری را تکذیب میکند و بعد مشخص میشود که آن خبر درست بوده است، ممکن است مردم تصور کنند که نمیتوانند به آن رسانه اعتماد کنند. بنابراین مدیریت درست خبر و کاهش موارد تکذیب اهمیت زیادی دارد، زیرا این موضوع مستقیما با اعتبار رسانهها ارتباط دارد. در نهایت باید توجه داشت که در شرایط جنگ، رسانهها نقش بسیار حساسی دارند و عملکرد آنها میتواند تأثیر زیادی بر افکار عمومی بگذارد. به همین دلیل دقت، سرعت و صحت در اطلاعرسانی اهمیت بسیار زیادی دارد.»