به گزارش اصفهان زیبا؛ از زمانی که شوراهای شهر در سال 78 تشکیل شد، توسعه شهری حداقل در شکل برنامهریزی آن شکلی نظاممندتر به خود گرفت. در دورههای مختلف مدیریت شهری، اعضای شورای شهر به تدوین برنامههای 5 ساله راهبردی پرداختند و در تدوین برنامه جامعه نیز نظارت و مشارکت داشتند.
با این حال به نظر میرسد ابعاد مختلفی از توسعه شهری وجود دارد که هنوز به آن توجه نشده و باید از طرف شورای شهر آینده برای آن تدبیری اندیشیده شود. یکی از این موارد بحث در مورد هویت شهری و مشارکت شهروندان در تدوین سیاستگذاریهاست. در ارتباط با این موضوع با محمود محمدی، استاد برنامهریزی شهری دانشگاه اصفهان و عضو اسبق شورای شهر اصفهان به گفتوگو نشستیم.
محمود محمدی، در این باره به «اصفهانزیبا» میگوید: «یکی از مولفههای مهم توسعه شهری در ایران و به خصوص اصفهان با سابقه تاریخی که دارد، بحث هویت شهری است. هویت شهری ابعاد مختلفی دارد؛ مثل تاریخی، کالبدی، اجتماعیفرهنگی، طبیعی و محیط زیستی.»
او در ادامه خاطرنشان میکند: «در سالهای اخیر متاسفانه بر حسب شرایط توسعه در مقیاس جهانی که کشور ما هم از آن اثر پذیرفته است، هویت شهری در ابعاد مختلفش دستخوش آسیب و تهدیدهای زیادی در آینده متوجه آن شده است».
محمدی با اشاره به نقش شورای شهر در توسعه و مدیریت شهری و کاهش آسیبهای ناشی از تهدید هویت شهری میگوید: «انصافا در شش دورهای که شورای شهر از سال 87 به این طرف تشکیل شده است، به مقدار زیادی توانسته اثرگذار باشد. اما باید این پرسش را مطرح کرد که آیا روندهای جهانی توانسته با سرعت رشدی که ما داشتیم مقابله کند و آیاسرعت روندهای جهانی بیشتر از سرعت رشد و تعالی بوده که داشتیم. به نظر میرسد تلاشهایی که صورت گرفته نتوانسته با روندهای جهانی مقابله کند. این تلاشها بیشتر ابعاد کمی داشته است. به این معنا که ما در شوراها بیشتر به جنبههای کمی، رفاهی و مادی توجه داشتهایم. اما جنبههای کیفی که موجب سعادت انسان میشود کمتر مورد اهتمام واقع شده است.»
غفلت مدیریت شهری از مشارکت مردم در شهر
این استاد دانشگاه با بیان اینکه توسعه شهری ابعاد مختلف جامعه را در بر نگرفته است، ادامه میدهد: «مشارکت جامعه را ما صرفا در حد شرکت در انتخابات دورهای و رأیگیری دیدهایم، ولی در سایر ابعاد دیگر مثل حضور در تدوین برنامهها و سیاستها این مشارکت در نظر گرفته نشده است. به عنوان مثال وقتی میخواهیم برای احداث یک بزرگراه و کنترل ترافیک برنامهریزی کنیم، باید این را در نظر بگیریم که مردم هم این را میخواهند یا نه. چون در مقیاس شهری هر اقدامی که میخواهیم انجام دهیم باید بابت آن، هزینهای هم پرداخت کنیم. در برنامهریزی اقتصادی اصولا بحثهای مالی هزینهها در نظر گرفته میشود، ولی جنبههای اجتماعی و فرهنگی و دیدگاههای مردمی اصلا لحاظ نمیشود و ممکن است اصلا مردم موافق این پروژه نباشند. مردم ممکن است بخواهند یک سختی را تحمل کنند، ولی برخی از شرایط موجود را از دست ندهند.»
او اذعان میکند: «متاسفانه در این زمینه نه فقط در اصفهان بلکه در کل کشور دارای ضعف هستیم. درست است که مردم نمایندگانی را انتخاب میکنند که برای آنها تصمیمگیری کنند، ولی مردم میخواهند در هر مرحله از تصمیمگیری هم حضور داشته باشند.»
محمدی با اشاره به کم بودن حضور و مشارکت مردم در برنامههای شهری اضافه میکند: «این فقط مربوط به شورای شهر و شهر اصفهان نیست، بلکه این مربوط به کل کشور و نظام حکمرانی ماست که نتوانسته مردم را به شکل موثری در این زمینه درگیر کند.»
باید شرایط امروز را الگوی قرار دهیم
این عضو اسبق شورای شهر با اشاره به تجربه اخیر جنگ تحمیلی و حضور فعالانه مردم در صحنه خیابان و مبعوث شدنشان پس از شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی، میگوید: «ما قبلا در صحنه سیاست خارجی میگفتیم “مذاکره و میدان”. اما الان متغیر دیگری هم به این مولفهها اضافه شده که مردم هستند و این وضعیت تغییر کرده است به “مذاکره، خیابان و میدان” و اینجا مردم هستند که تعیین میکنند که میدان باید باشد یا مذاکره و اینکه ما میبینیم به دلیل تجربیات قبلی مردم در مقابل مذاکره و آتشبس حساسیت نشان میدهند، به خاطر نقش تعیینکنندهای است که در دفاع مقدس اخیر به مردم داده شده است.»
البته او به این نکته نیز اشاره میکند که تاکنون سازوکار درستی برای جلب مشارکت مردم در تدوین سیاستها و مشارکت در برنامهها طراحی نشده و معتقد است که شوراها بیشتر به خود شهر توجه داشتند و روی نهاد شورا و اینکه چه طور میتواند مردم را وارد فرایند نقشآفرینی و عرصه مدیریت شهری کند، کار زیادی انجام نداده است.
به گفته محمدی، اتفاقات اخیر و شرایط موجود و حضور مردم در صحنه، میتواند تجربه خوبی را در اختیار دولتمردان و حاکمیت قرار دهد تا واقعا مردم را به شکلی نهادمند وارد عرصه سیاستگذاری و مدیریت شهری کند. این استاد دانشگاه در ادامه اظهار میکند: «اگر واقعا مردم در صحنه تصمیمگیری و مدیریت شهری حضور نداشته باشند، باوجود تامین بهترین امکانات رضایت نخواهند داشت؛ شرایط مثل این است که در یک رستوران گرانترین غذا را هم برای شما بیاورند، ولی شما آن را دوست نداشته باشید.»
نگویید پروژه شاخص، بگویید ارزشآفرین
این استاد دانشگاه در پاسخ به این سوال که آیا در شش دوره اخیر شورای شهر و مدیریت شهری، مصداقی از مشارکت مردم در یک پروژه وجود داشته که بتوان آن را به عنوان الگویی برای طراحی سازوکار حضور مردم در سیاستگذاری در نظر گرفت، میگوید: «اگر هم چنین موردی بوده، خیلی خرد و در مقیاس محلی بوده است. ولی متاسفانه در سیاستگذاری کلان شهر نمیتوانیم موردی را به عنوان طرح یا پروژه کلان و شاخص مثال بیاوریم که مردم در آن مشارکت داشتهاند.»
او خاطرنشان میکند: «زمانی که من معاون منابع انسانی شهرداری اصفهان بودم، به همکاران توصیه میکردم که نگویند پروژه شاخص؛ بلکه بگویند پروژه ارزشآفرین. چون ممکن است در برخی اوقات، انجام یک پروژه کوچک مثل آسفالت معابر و کوچههای فرعی شهر، ارزشی بیشتر از ارزش ساخت یک بزرگراه داشته باشد. ولی با نگاه تکنوکراتی و مهندسی حاکم بر شهرداری یک پل عظیم و پیچیده مهندسیساز را به عنوان پروژه شاخص میبینیم.»
مردم باید به مدیریت شهری تزریق شوند
محمدی با اشاره به پروژه مهم پل B1 کرج که مورد حمله آمریکا قرار گرفت، بیان میکند: «این پل یکی از پروژههای شاخص پیچیده مهندسی در مقیاس منطقه و جهانی بود. اما هیچکس از مردم ایران و حتی میتوان گفت مردم محلی نیز از آن خبر نداشتند. چرا؟ چون مردم در این پروژه دخیل نبودند و در آن مشارکت نداشتند. درست است که این پل از لحاظ فنی و معیارهای مهندسی، در رتبه بالایی قرار دارد، ولی چقدر در گستره شناختی و ذهنی مردم حضور داشت و مردم با آن درگیر بودند؟ این مهم است. یعنی شناخت دغدغههای مردم و کمک برای حل آنها میتواند به آرامش زندگی شهری هم کمک کند؛ وگرنه در بهترین شهرها با بزرگترین و پیشرفتهترین بزرگراهها و سیستمهای حملونقلی، باز هم این ظرفیت وجود دارد که به انسانهای جدای از هم در زندگی شهری تبدیل شویم و آرامش زیادی در شهر نداشته باشیم.»
این استاد دانشگاه در پایان به شورای شهر آینده توصیه میکند و میگوید: «مردم باید در پروژهها و مدیریت شهری مشارکت داده و به نحوی به ردههای مختلف تصمیمگیری در شهر تزریق شوند و در شهر معلق نباشند؛ مثل چیزی که اکنون شاهد آن هستیم و میبینیم که مردم به بدنه حاکمیت ما تزریق شدند.»