به گزارش اصفهان زیبا؛ قیمت پلاستیک در روزهای اخیر و پس از حمله و آسیب به صنایع پتروشیمی سر به فلک کشیده است؛ حالا بسیاری از افرادی که به دلایل مختلف از جمله دسترسی آسان و سهولت استفاده از مواد پلاستیکی استفاده میکردند، به دلیل قیمت بالای آن امکان خرید ندارند. آنطور که گزارشها نشان میدهند، تا پیشازاین، کیسهها باقیمت حدود ١٠٠٠ تا ٢٠٠٠ تومان عرضه میشد، اما اکنون در برخی واحدها قیمت آن به دانهای ٨٠٠٠ تومان رسیده است. بررسی فروشگاههای عرضه ظروف یکبارمصرف نیز نشان میدهد قیمت برخی اقلام پرمصرف، بهویژه ظروف پلاستیکی مورداستفاده در مراسم و نذری، با افزایش مواجه شده است. به طور مشخص، قیمت برخی از این ظروف که پیشتر در حدود ۱۰ هزار تومان بود، اکنون به حدود ۱۵ هزار تومان رسیده است.
پلاستیک؛ بلای جان محیط زیست
اگر تا دیروز انواعواقسام اقلام پلاستیکی مثل نقلونبات در اختیار شهروندان قرار داشت و آنها باقیمت پایین یا حتی بهصورت رایگان آن را تهیه و پس از یکبارمصرف آن را دور میانداختند، حالا اما گرانی باعث شده تا خیلیها دیگر امکان خرید نداشته باشند و ترجیح دهند از کالایی که جان محیطزیست را نشانه گرفته است، استفاده نکنند. فاطمه یکی از این افراد است، میگوید تا پیشازاین همیشه تعداد بسیار زیادی سفره و لیوان و… یکبارمصرف میخریده است تا مهمانیهایش را راحتتر و بدون دردسر برگزار کند:« اما الان، قیمت هر کدام از این اقلام به طور چشمگیری افزایشیافته است؛ بهگونهای که خرید آنها دیگر صرفه اقتصادی ندارد؛ برای مثال، کیسهفریزر رولی قیمتی حدود 500 هزار تومان پیدا کرده است. هر لیوان پلاستیکی شفاف حدود یک هزار و 500 هزار تومان است. به خاطر همین ترجیح میدهم مثل سابق از ظروف خودم استفاده کنم!» افزایش قیمت پلاستیک، باعث شده است تا خیلیها قید استفاده از این کالا را بزنند و ترجیح دهند از راههای جایگزین استفاده کنند. معصومه میگوید که امسال تصمیم گرفته است برای نذری عیدقربانش از لیوانهای شیشهای استفاده کند:«شست و شوی آنها کمی سخت است؛ اما این جایگزینی نه تنها صرفه اقتصادی دارد بلکه باعث میشود پلاستیک دیگر استفاده نشود و محیط زیست لطمه کمتری ببیند!»
گرانی و کاهش مصرف پلاستیک؟
گرانی و قیمت سر به فلک کشیده پلاستیک در روزهای اخیر، اما میتواند فرهنگ استفاده از این ماده را کاهش دهد. برخی از فروشندگان و نانوایان میگویند با افزایش قیمت پلاستیک، شهروندان برای خرید با خود کیسههای پارچه ای به همراه میآورند؛موضوعی که از نظر تورج فتحی، کارشناس محیطزیست و معاون سابق دفتر حفاظت و مدیریت زیست محیطی آب و خاک میتواند به حفظ و مراقبت از محیطزیست منجر شود. او به «اصفهان زیبا» میگوید: «تا پیشازاین، تلاشهایی نظیر ابلاغ بخشنامهها و تغییر ضوابط برای کاهش مصرف پلاستیک در سطح شهرها صورت گرفته است؛ اما این اقدامات نتایج محدودی داشته است. اگرچه استفاده از پلاستیکهای تجزیهپذیر باهدف کاهش آلودگی تا حدودی رواج یافته ، اما همچنان مصرف پلاستیک بالاست. بنابراین افزایش قیمت پلاستیک میتواند عاملی برای تشویق مردم به استفاده از گزینههای جایگزین یا همراهداشتن کیسه های پارچه ای و ظروف شخصی هنگام خرید باشد. اگر این اتفاق رخ دهد، به رفع این معضل کمک خواهد کرد.» او لابهلای حرفهایش به دردسرهای استفاده از پلاستیک اشاره میکند؛ آنجا که میگوید: «پلاستیکها علاوه بر پراکندگی در محیطزیست، در محلهای دفن زباله نیز به یک چالش جدی تبدیل شدهاند. فرایندجداسازی، تفکیک و بازیابی پلاستیکها، زمانبر و پرهزینه است و اغلب با صرفهٔ اقتصادی برای دفن زباله همراه نیست. در نتیجه، این مواد بهجای بازیافت و استفاده مجدد در صنعت، همراه با سایر پسماندها دفن میشوند که این امر منجر به هدررفت منابع و آسیب بیشتر به محیطزیست میشود.» این در حالی است که به گفته او در بسیاری از کشورهای پیشرفته، شهروندان برای دریافت کیسههای پلاستیکی در فروشگاهها متحمل هزینهای قابلتوجه میشوند و ترجیح میدهند از کیسهها و ظروف شخصی خود استفاده کنند. اتحادیه اروپا نیز سالهاست که استفاده از کیسههای پلاستیکی یکبارمصرف را در فروشگاهها ممنوع کرده است.
همه تبعات استفاده از پلاستیک
تبعات استفاده از پلاستیک و آسیبهایی که این ماده برای محیطزیست و انسان و گیاهان و جانوران به همراه دارد و همچنین قیمت بالای آن، باعث شده است تا در روزهای اخیر، پویشی به نام «برای وطن، نه برای پلاستیک» به راه بیفتد؛ طرحی که به گفته طراحان آن، رویکردی توأمان زیستمحیطی و اقتصادی دارد و طراحی شده تا کاهش مصرف پلاستیک، فقط یک توصیه نباشد؛ بلکه به اقدامی اثرگذار برای صیانت از محیطزیست و پاسداشت منابع ملی تبدیل شود. وقتی شهروندان در انتخابهای روزانه خود جایگزینهای کمخطرتر را برگزینند و مقدار مصرف مواد پلاستیکی را کاهش دهند، همزمان دو دستاورد مهم رخ میدهد؛ از یک سو، بار آلودگی زیستمحیطی کمتر میشود و ازسویدیگر، منابع و مواد اولیه ارزشمند فرصت بیشتری پیدا میکنند تا در مسیر تولید و تقویت ظرفیتهای صنعتی کشور
به کار گرفته شوند.
هشداری که سال هاست نادیده گرفته شده است!
فعالان محیطزیست سالهاست که دررابطهبا مضرات پلاستیک برای محیطزیست هشدار میدهند و خواهان کاهش استفاده از این کالا هستند؛ هشداری که صدایش از دیوارهای بهارستان نیز عبور کرد و باعث شد تا بهارستان نشینان در سال 1401، آیین نامهای در رابطه با کاهش مصرف این ماده، ابلاغ کنند. برایناساس و بهموجب ماده (۴) قانون مدیریت پسماندها، وزارت صنعت، معدن و تجارت مکلف است ترتیبی اتخاذ کند تا تولیدکنندگان کیسههای پلاستیکی باضخامت کمتر از ۲۵ میکرون، از تاریخ ابلاغ این آییننامه طی یک برنامه پنجساله، سالانه ۲۰ درصد از ظرفیت تولیدی خود را با کیسههای سازگار با محیطزیست یا زیستتخریبپذیر جایگزین کنند. وجوه هزینه شده برای این محل، جزء هزینههای قابلقبول مالیاتی تولیدکنندگان مربوطه محاسبه خواهد شد؛ همچنین در اجرای ماده (۴) قانون مدیریت پسماندها، وزارت صنعت، معدن و تجارت با همکاری وزارت کشور موظفاند حسب مورد، در راستای کاهش تولید پسماند و محدود کردن تولید، توزیع و مصرف کیسههای پلاستیکی حداکثر ظرف سه ماه از تاریخ تصویب این آییننامه، شیوهنامههای مربوطه را با لحاظ مواردی همچون ممنوعیت توزیع رایگان کیسههای پلاستیکی و کیسههای پلاستیکی نازک باضخامت کمتر از ۲۵ و استفاده از سیاستهای تشویقی برای استفاده مجدد مشتریان از اقلام سازگار با محیطزیست و درنظرگرفتن امتیازاتی بر روی کارت عضویت فروشگاههای بزرگ و زنجیرهای در صورت عدم دریافت کیسه پلاستیک و همچنین الزام تولیدکنندگان به افزایش ضخامت کیسههای پلاستیکی و سایر اقلام پلاستیکی مانند دستکش و سفره یکبارمصرف به بیش از ۲۵ میکرون بهمنظور امکان بازیافت و استفاده مجدد و… تهیه و به مورد اجرا گذارند. وزارت جهاد کشاورزی نیز موظف است در راستای حفاظت از خاک و محیطزیست، نسبت به اطلاعرسانی و ابلاغ ممنوعیت رهاسازی کلیه پلاستیکهای مصرفی در اراضی زراعی و باغی به کشاورزان اقدام و بر حسن اجرای آن نظارت کند. علاوه بر این، سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران نیز موظف است طبق برنامه یکپارچه تبلیغاتی در راستای فرهنگسازی و تغییر الگوی رفتاری خانوار برای کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی، نسبت به تهیه و پخش برنامههای آموزشی برای تشویق به تغییر رفتار داوطلبانه فروشندگان و مصرفکنندگان اقدام کند. وزارت آموزشوپرورش، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هم مکلفاند نسبت به اطلاعرسانی و آموزش اثرات مخرب محیط زیستی ناشی از مصرف یکباره کیسههای پلاستیکی و رهاسازی آنها در طبیعت اقدام و برای اصلاح الگوی مصرف از طریق تفکیک از مبدأ، مصرف مجدد و تشویق به استفاده از محصولات سازگار با محیطزیست در مدارس، دانشگاهها و مراکز آموزشی اقدام کنند. حالا و در شرایطی که چندین سال از ابلاغ این آییننامه میگذرد، اما استفاده از پلاستیک همچنان بهعنوان راهکاری آسان و در دسترس در اختیار عموم قرار دارد؛ موضوعی که شاید گرانی بتواند باعث کاهش مصرف آن شود. به گفته فتحی، موضوع اثرات زیستمحیطی پلاستیکها، بهویژه کیسههای پلاستیکی و راهکارهای کاهش مصرف آن، از جمله چالشهای اساسی جوامع است. گرچه اطلاعرسانی و افزایش آگاهی عمومی در این زمینه اهمیت دارد، اما اثربخشی آن بدون پشتوانه قانونی محدود است. تجربه کشورهایی مانند آلمان نشان میدهد که وضع قوانینی مدون و الزامآور، مانند تفکیک اجباری زباله و اعمال جریمه برای عدم رعایت آن، میتواند به طرز چشمگیری به کاهش مصرف پلاستیک و مدیریت صحیح پسماند منجر شود. در این سیستم، تولیدکنندگان کیسههای پلاستیکی نیز ناگزیر به سمت تولید محصولات جایگزین و سازگار با محیطزیست سوق داده میشوند، زیرا منافع اقتصادی آنها نیز با صنعتی پایدار گره میخورد.
این در حالی است که این ماده میتواند پیامدهای زیادی را به همراه داشته باشد:«پلاستیکها به دلیل پایداری طولانیمدت در محیطزیست، به یکی از معضلات زیستمحیطی تبدیل شدهاند. ورود آنها به خاک و آب، می تواند اثرات نامطلوبی بر زنجیره غذایی برجای بگذارد. این ذرات ریز(میکروپلاستیکها) میتوانند از طریق محصولات کشاورزی، صید آبزیان و سایر منابع، به بدن انسان یا حیوانات راهیافته و تبعات بلندمدتی به همراه آورند. تحقیقات گستردهای در سطح جهان برای شناسایی منابع دقیق ورود میکروپلاستیکها و ارزیابی اثرات آنها بر اکوسیستمهای گیاهی و جانوری در حال انجام است. بااینحال، در بسیاری از مناطق، از جمله کشور ما، مطالعات کافی برای تعیین میزان دقیق میکروپلاستیکها در منابع آبی و خاکی و تدوین استانداردهای لازم صورت نگرفته است. آسیب پتروشیمیها و کمبود مواد اولیه، حالا باعث گرانی سرسامآور پلاستیک شده است؛ اما آیا افزایش قیمت این ماده میتواند منجر به کاهش استفاده از آن شود؟ آیا فرهنگ جایگزینی مواد پلاستیکی در بین شهروندان جا خواهد افتاد؟ آیا محیطزیست میتواند نفسی راحت بکشد و دیگر قربانی مواد پلاستیکی نباشد؟