به گزارش اصفهان زیبا؛ بیش از شصت روز از قطعی اینترنت بینالملل و عدم دسترسی کاربران به این فضا میگذرد و هنوز زمان بازگشایی آن مشخص نیست؛ دو ماهی که بسیاری از کسبوکارهای وابسته به این بستر را دچار ضرر و زیان هنگفت کرده است و دیگر کاربرانی که به هر دلیلی برای انجام امور خود نیاز به این فضا داشتند را در تنگنا قرار داده است.
گزارش تازه نتبلاکس نشان میدهد که قطعی اینترنت بینالملل ایران وارد شصت و ششمین روز شده و بیش از یک هزار و 500 ساعت است که کاربران به شبکه جهانی اینترنت دسترسی ندارند. طبق این اطلاعیه نتبلاکس، در حال حاضر تنها ۲ درصد از کاربران به اینترنت بینالملل کاملا دسترسی دارند و ۹۸ درصد دیگر در خاموشی به سر میبرند.
اگرچه قطعی اینترنت بینالملل و محدودکردن دسترسی شهروندان همزمان با آغاز جنگ شصتروزه به دلیل حفظ امنیت و جلوگیری از سوءاستفاده گروههای تروریستی و خرابکار از فضای آنلاین صورت گرفت؛ اما حالا عدم دسترسی به این فضا مشکلات زیادی را به دنبال آورده است؛معضلاتی که میطلبد، تدبیری اساسی دررابطهبا آن اندیشیده شود. احسان شهیر، دانشآموخته دکتری مدیریت استراتژیک فضای سایبری در گفتوگو با «اصفهان زیبا» به بیان راهکارهایی بهمنظور برونرفت از این مسئله پرداخته است.
باتوجهبه قطعیهای مستمر اینترنت در کشور، به نظر شما چه تدبیری باید اندیشیده شود تا افراد و کسبوکارهای وابسته به این فضا در زمان بحران با مشکل روبهرو نشوند؟
قطعی و ناپایداری شبکه، تهدیدی جدی برای کشور محسوب میشود. البته این اتفاق میتواند فرصت یا کاتالیزوری برای تحول و پیشرفت هم باشد؛ لذا راهکار مواجهه با تهدید به دودسته تقسیم میشود و نیازمند یک «لایهبندی» است. برای عموم مردم، زیرساختهای جایگزین مبتنی بر فناوریهای غیرمتمرکز باید فراهم شود. برای کسبوکارها، استراتژی «تابآوری عملیاتی» در برابر قطعی، موضوعی حیاتی است که طراحی شبکههای داخلی مستقل و پشتیبانگیری دائمی، بخشی از آن است. برنامههای توسعه بسترهای داخلی همچون «بله» و «ایتا» با همین هدف در حال انجام است و از طرف دیگر طرحهای تحولی در این زمان امکان تحقق بیشتری را دارد.
به نظر شما چرا زیرساختهای موجود هنوز نتوانستهاند جوابگو باشند و علیرغم تجربههای مشابه، پیشرفتی در این زمینه حاصل نشده است؟
این معضل ریشههای عمیقی در حوزه فراسوی فناوری صِرف دارد. در این باره سه عامل اصلی را باید برجسته کنم؛ اول، عدم قطعیت و نبود یک نقشه راه شفاف و پایدار که سرمایهگذاری کلان در زیرساخت را برای بخش خصوصی پرریسک کرده است. دوم، اقتصاد سیاسی حاکم بر فضای مجازی که به انباشت قدرت اقتصادی در برخی نهادها منجر شده و رقابت و نوآوری را کاهش داده است. سوم، بحث تحریمهای ظالمانه است که دسترسی به تجهیزات بهروز را با مشکل مواجه کرده.
آیا امکان مدیریت اینترنت وجود دارد؛ بهنحوی که هم امنیت در نظر گرفته شود و هم کسبوکارها دچار ضرر نشوند و بتوانند فعالیتها و ارتباطات خود را در زمان بحران نیز ادامه دهند؟
مدیریت اینترنت با رویکرد راهبردی در چارچوب امنیت ملی و اقتصاد دیجیتال، نه یک «رؤیا»، بلکه یک «الزام» غیرقابلانکار است. چالش اصلی در نحوه پیادهسازی این مدیریت است. تجارب جهانی نشان دادهاند که میتوان با تعریف لایههای مختلف ترافیک، برای بخشهای ضروری (مانند خدمات بانکی، پزشکی و ارتباطات اضطراری) «خطوط ویژه» با اولویت بالا در نظر گرفت و درعینحال امنیت کل شبکه را تأمین کرد. این رویکرد مستلزم شفافیت کامل در سیاستگذاری و دوری از تصمیمگیریهای مقطعی است.
قطعی مستمر اینترنت به نظر شما چه پیامدهایی به همراه دارد؟
ابتدا باید یادآور شوم ما در حال جنگ یا سکوت جنگ هستیم. در این شرایط زخمی و جانباز و شهید هم در فضای واقعی و فیزیکی خواهیم داشت؛بهعنوان بعدی از فضای حقیقی . در عرصه فضای مجازی نیز بهعنوان بعدی دیگر از فضای حقیقی که پیامدهای آن به دودسته «سختافزاری» و «انسانی» تقسیم میشوند. از منظر سختافزاری، قطعی طولانیمدت، مدیریت صدها هزار دستگاه IoT متصل به شبکه را دچار اختلال کرده و آسیبپذیری زیرساختهای آن را بهشدت افزایش میدهد. از منظر انسانی، این وضعیت باعث ایجاد «شوک اقتصادی» به کسبوکارهای خرد و پلتفرمهای آزاد و افزایش نااطمینانی و کاهش سرمایه اجتماعی شده است.
چگونه باید از خسارتهای ناشی از قطعی اینترنت جلوگیری کرد؟
راهکار ساده آن، «آمادگی پیشینی» کسبوکارهاست؛ آنها باید راهبرد خود را بازتعریف کنند و دیگر روی یک اتصال بیوقفه و مستمر حساب نکنند؛ این یعنی حرکت به سمت معماریهای غیرمتمرکز، نگهداری مداوم دادهها در فضای ابری داخلی و آموزش کارکنان برای کار در شرایط بحرانی. در سطح ملی، تدوین قوانین بیمه «ریسک قطعی سایبر» برای حمایت از کسبوکارهای آسیبپذیر، امری ضروری است.
اخیرا اپراتورها طرحی به نام اینترنت پرو برای متقاضیان اینترنت بینالملل در نظر گرفتهاند؛ به نظر شما اینترنت پرو میتواند بهعنوان گزینهای برای برونرفت از مشکلات به شمار آید؟ آیا ممکن است این طرح در آینده، پیامدهایی را به همراه داشته باشد؟
اینترنت پرو در بهترین حالت، یک «مسکن موقت» است و نمیتواند بهعنوان یک «درمان بنیادین» برای مشکلات ساختاری فضای سایبر کشور در نظر گرفته شود. پیامدهای منفی این طرح، شامل تشدید شکاف دیجیتال و ایجاد یک «انحصار دوگانه» در بازار است که ممکن است بخش خصوصی واقعی را حذف کند. همچنین هزینههای نجومی آن، تهدیدی است برای دهکهای کمدرآمد که ناگزیر به استفاده از سرویسهای غیرقانونی و کمکیفیت روی میآورند؛ ضمن اینکه منجر به ایجاد یک بازار سیاه و رانتهایی بزرگ خواهد شد که اقتصاد دیجیتال را بیمارتر میکند.