به گزارش اصفهان زیبا؛ دهه کرامت سال جاری هجدهمین جشنواره تئاتر رضوی برگزار شد و بهعنوان اولین رویداد هنری پس از جنگ تحمیلی سوم، طی سه روز ۱۲ گروه از ۱۰ شهر ایران به رقابت با یکدیگر پرداختند.
این جشنواره بهطور ویژه بر آثاری با محوریت امام هشتم که مرتبط با تاریخ یا سیره آن امام بزرگوار باشد متمرکز است. تئاتر «آش»، تولید خانه تئاتر حوزه هنری اصفهان، به کارگردانی پویان عطایی و نویسندگی پویان اصغری توانست در چند بخش این دوره از جشنواره حائز رتبه شود و برای اصفهان افتخارآفرینی کند.
مقام دوم طراحی صحنه به پویان نظری، مقام سوم بازیگری زن به آرزو رضاکرمی، مقام سوم بازیگری مرد به علی عابدی (بهطور مشترک) و مقام سومی کارگردانی به پویان عطایی (بهطور مشترک) رسید. با پویان عطایی درباره این تئاتر گفتوگو کردهایم که در ادامه میخوانید.
مضمون تئاتر «آش» چیست و چرا چنین نامگذاری شده است؟
تئاتر «آش» کاری تاریخیاجتماعی است که در دوره پهلوی اول میگذرد و درباره حادثهای تاریخی است که در آن دوره اتفاق افتاده. کاراکترهای زهرا و نادر که زن و شوهرند، هرکدام رازهایی را از هم پنهان میکنند که در روزی مشخص، در کنار حرم این راز برایشان برملا میشود. در این داستان، شخصیت زن سالهاست نذری دارد و آشی را به زائران حرم امام رضا(ع) میدهد. این غذا باعث ایجاد یک عنصر دراماتیک در اثر شده و نامگذاری بر همین اساس انجام شده است.
همانطور که گفتید، تئاتر «آش» در ژانر تاریخیاجتماعی قرار دارد. آیا موافقید که ژانر اغلب نمایشهایی که در اصفهان و کشور اجرا میشود، اجتماعی است؟
شاید درصد بیشتری را شامل شود. البته نکته مهم این است که در نهایت، هر تئاتر یا فیلمی که تولید و اجرا میشود، به هر حال از دل اجتماع بیرون میآید و ربطی با اجتماع و حوادث و معضلات اجتماعی مییابد.
نوشتن یک نمایشنامه تاریخی و اجرای آن نیاز به رعایت چه نکاتی دارد؟
وقتی صحبت از تاریخ میشود، یعنی باید پژوهش نیز انجام شود؛ چون لازم است درباره آن حادثه تاریخی که قرار است وارد عنصر درام و نمایشنامه شود، مطالعه شده تا خدشهای بر آن واقعه تاریخی وارد نشود و از سوی دیگر، بتوانیم آن قصه تاریخی را با جریانات اجتماعی روز پیوند بزنیم. در یک نمایشنامه تاریخی، مهم است که آن قصه تاریخگذشته نباشد و بشود از آن برای عبرت این روزها و آینده استفاده شود.
با این حساب، برای تئاتر «آش» چه مطالعاتی انجام شد؟
نویسنده این تئاتر پویان اصغری بود. ایشان برای نگاشتن این نمایشنامه باید دوره پهلوی اول را مطالعه میکرد و به حادثه کشف حجاب مسلط میشد تا هم زبان گفتاری کاراکترها بهدرستی تولید شود، هم حادثه تاریخی به لحاظ نگارش و وقایع تاریخی بهدرستی در متن گنجانده شود.
جایگاه تئاتر تاریخی را در کشور چطور میبینید؟ آیا اهالی تئاتر به آن اقبال نشان میدهند؟
خودم در کارهایم خیلی از تاریخ بهره میگیرم. جالب است که مخاطب هم بهشدت از آن استقبال کرده است. حتی گاهی اطلاعی درباره آن برهه تاریخی نداشته و با دیدن نمایش ما تلنگری به او زده شده تا دربارهاش مطالعه کند. در هشتاد درصد آثارم از تاریخ بهره گرفتهام.
دلیل این تمایل به تاریخ چیست؟
تا زمانی که از تاریخ عبرت نگیریم، آسیبها و حوادث برایمان تکرار میشود. یکی از دلایلی که امروز داریم آسیب میبینیم، ناآگاهی از تاریخ است. اگر تاریخ کشور را مطالعه کنیم، جلوی خیلی از آسیبهای امروز یا آینده گرفته میشود. اگر مسئولان نظارتی کنند که در قالب آثار نمایشی مسائل تاریخی روی صحنه بیان شود، گام بزرگی را در جهت آگاهی مردم برداشتهایم و بسیاری از معضلات اجتماعیمان کم میشود.
بازه زمانی تمرینهایتان در ایام جنگ بود؟ چه چالشهایی در این خصوص داشتید؟
آن زمان پلاتوها و سالنهای نمایش تعطیل بود و مجبور بودیم در فضای بسیار کوچک یک خانه تمرین کنیم. تمرین در فضایی بسیار کوچک که بهخاطر حضور همسایهها باید سروصدای کمتری تولید کرد، در کنار استرسهای مربوط به جنگ، تجربه عجیب و جدیدی بود.
اگر بخواهیم به تئاتر اصفهان هم نگاهی بیندازیم، به نظر شما چه موانعی برای رشد و توسعه تئاتر در اصفهان وجود دارد و چطور میتوانیم این موانع را برطرف کنیم؟
در این خصوص، برخی مسائل زیرساختی است؛ همچون کمبود سالن و پلاتو. تعدد هنرمندان استان اصفهان و گروههای فعال در زمینه تئاتر بسیارند. اما سالنها و پلاتوها برای تمرین کفاف این گروهها را نمیدهد و باید به فکر ایجاد سالنهای بیشتر باشیم.
درباره مسائل مالی نیز باید گفت با توجه به اوضاع اقتصادی کشور و فشار بر اقشار مختلف، باید به فکر این بود که بودجههای مازاد به گروههای هنری پرداخت شود تا از پس هزینههای حداقلی خود برآیند.
سومین نکته هم مربوط به ایجاد سالنهای تخصصی و به دنبالش، تنوع آثار است؛ به این معنا که مخاطب بداند کدام سالن ویژه آثار کودک و نوجوان یا کدام سالن مختص تئاترهای کمدی است و مخاطب با آگاهی به سراغ آن محیط میرود. اینگونه تماشاچی میان سالنها گمراه نمیشود و میداند باید به کجا رجوع کند. در سالنهای فعلی همه گونههای تئاتر اجرا میشود و ذائقه مخاطب را نمیشود فهمید. در کنارش، به میدانچههایی نیاز داریم که بهصورت تخصصی برای تئاترهای خیابانی ساخته شود. اصفهان تنها شهری است که تئاتر شهر ندارد و این یکی از آسیبهای جدی شهر است.
معضل دیگر نیز مربوط به تبلیغات است. ای کاش روزی برسد که در چند جایگاه در سطح شهر، بتوانیم روی بیلبوردها تئاترهایمان را تبلیغ کنیم. این در حالی است که بسیاری از مخاطبان تئاتر از زمان و مکان اجرای تئاترها بیخبرند و اصلاً نمیدانند در سطح شهر تئاتری در حال اجراست. ما سالهاست در این خصوص صحبت کرده و درخواست کردهایم؛ اما جایی در شهر ویژه بیلبوردهای شهری وجود ندارد.
اگر این کارها انجام شود و دستگاههای مختلف، مثل ادارهکل ارشاد و حوزه هنری و شهرداری در کنار هم هوای تئاتر را داشته باشند، کما اینکه تا کنون داشتهاند، این مشکلات حل خواهد شد. همچنین دستگاههای دیگری که در زمینههای هنری میتوانند فعالتر شوند، همچون ارگانهای دولتی مثل سازمان آب و برق، یا مراکز صنعتی همچون ذوبآهن، یا مراکز فرهنگی مثل بنیاد شهید، بودجههای فرهنگیهنری تخصیص بدهند و به شهر تزریق کنند. در این صورت، بازخوردهای بسیار خوبی در زمینه فرهنگ و هنر خواهیم گرفت. اگر این مشکلات حل شود، قطعا به کاهش آسیبهای اجتماعی شهر کمک خواهد کرد.
به بودجه اشاره کردید. به نظرتان بودجههایی که به گروههای تئاتری تزریق میشود، شفاف است؟
در این خصوص، شهرداری و حوزه هنری بودجه پرداخت میکنند و هرکدام بضاعتهای خودشان را دارند. با توجه به شرایط امروز کشور، ممکن است گروهی کمتر و گروهی بیشتر دریافت کند. این را شوراهای تخصصی سازمانها بررسی میکنند و در اختیار قرار میدهند؛ بااینحال، این بودجهها کفاف تولید تئاتر را در شرایط اقتصادی کشور نمیدهد.
این تئاتر در اصفهان هم اکران خواهد شد؟
برای اجرای عمومی تمایل و آمادگی داریم. اگر از جانب حوزه هنری اصفهان یا تالار هنر به لحاظ مالی حمایت شویم، بهزودی اجرا خواهیم کرد.
امیدوارم بهزودی شرایط کشور باثبات شده و ملتمان در جنگ سربلند شود تا در کنارش بتوانیم بیش از قبل به فرهنگ و هنر کشورمان رسیدگی کنیم. در این صورت، آسیبهای کمتری خواهیم دید و جامعه، چه در نوع شهری و چه در نوع ملی، پیشرفت بیشتری در تفکر و زندگی و زیست اجتماعی خواهد کرد. در کنارش از شهروندان میخواهم از تئاتر به معنای واقعی حمایت کنند و آن را در سبد فرهنگی خانواده قرار دهند؛ زیرا نهتنها ضرر نمیکنند، بلکه سودهای بسیاری خواهند برد.