به گزارش اصفهان زیبا؛ علیرغم هشدارهای متعدد متولیان حوزه سلامت، مبنی بر پیامدهای سزارین، آمار این جراحی همچنان بالا و چشمگیر است.
طبق گفته معاون درمان وزارت بهداشت، بیمارستانها موظف هستند سالانه ۵ درصد از زایمانهای سزارین را کاهش دهند؛ اما حالا شاهد افزایش ۳ تا ۴ درصدی آمار سزارین طی سالهای اخیر هستیم و بسیاری از مادران باردار به دلایل مختلف و همچنین عدم آگاهی ترجیح میدهند صابون خطرات سزارین را به تن بمالند و برای به دنیا آوردن فرزند، خود را به تیغ جراجی بسپارند.
آمار سزارین، اما در اصفهان نیز بالاست؛ به طوری که محبوبه والیانی، رئیس انجمن علمی مامایی استان و دانشیار گروه مامایی و بهداشت باروری دانشگاه علوم پزشکی اصفهان میگوید این آمار در اصفهان در سال گذشته حدود 65 درصد بوده است!
سالهاست که متولیان حوزه بهداشت و درمان نسبت به عواقب سزارین و پیامدهای آن هشدار میدهند و مادران را به انجام زایمان طبیعی ترغیب میکنند. اکنون سزارین در اصفهان چه جایگاهی دارد؟
روال کار این است که در سهماهه نخست هر سال، آمار دقیق زایمانها در سال گذشته اعلام خواهد شد. در حال حاضر، هنوز آمار نهایی منتشر نشده است، اما بر اساس اطلاعات اولیه از سال گذشته، رقم ۶۵ درصدی برای زایمان به روش سزارین اعلام شده است.
آیا آمار سزارین در مراکز دولتی و بیمارستانهای خصوصی متفاوت است؟
بله آمار 65 درصدی که اشاره کردم، میانگین زایمان سزارین در مراکز دولتی را نشان میدهد؛ در حالی که در مراکز خصوصی، این میزان بیشتر است. با این وجود، لازم به ذکر است که برخی از مراکز خصوصی در ترویج زایمان طبیعی بهتر از مراکز دولتی عمل کردهاند. دلیل این امر آن است که این مراکز با ماماها قرارداد بسته و مبلغ متعارفی را به آنها پرداخت میکنند؛ بدون اینکه ارتباط مالی مستقیمی میان ماما و مادر برقرار باشد.
این شیوه که بسیاری از ماماها نیز آن را میپسندند، به این صورت اجرا میشود که بیمارستان با ماماهای متعددی قرارداد میبندد و خود مرکز به عنوان رابط مالی عمل میکند؛ به این ترتیب، هزینه از مادران اخذ شده و پس از انجام زایمان، مبلغ قرارداد به حساب ماما واریز میشود. این رویه باعث شده است که هم ماماها به انعقاد قرارداد ترغیب شوند و هم مادرانی که تمایل به زایمان طبیعی دارند، بتوانند با آنها ارتباط برقرار کرده و زایمان طبیعی انجام دهند. در نتیجه، در این بیمارستانها آمار زایمان طبیعی رو به افزایش است و این اقدام بسیار مطلوب ارزیابی میشود؛ چرا که حضور ماما از ابتدای فرایند بارداری، باعث میشود تا تمامی تلاشها معطوف به انجام موفقیتآمیز زایمان طبیعی و بدون نیاز به ورود تخصصیتر صورت گیرد.
پس حضور ماماها در مراکز درمانی و بیمارستانها میتواند آمار سزارین را کاهش دهد؟
در هر بیمارستانی که مامای خصوصی فعالیت میکند، حتما یک پزشک کاور یا آنکال نیز حضور دارد که از او حمایت میکند؛ البته متخصص نیز هزینه مربوطه را از بیمارستان دریافت میکند. در بیمارستانهایی که این رویکرد اجرا میشود، هم ماما، هم متخصص و هم مادر از این روند رضایت دارند. اگر تعداد ماماهای ماهر افزایشیافته و با بیمارستانهایی که چنین سیستمی دارند، قرارداد منعقد شود، هم کارایی ماماها افزایش مییابد و هم رضایت مادرانی که تمایل به زایمان طبیعی دارند، بیشتر خواهد شد و آنها از روی اجبار و به بهانههای مختلف تن به سزارین نمیدهند.
در همین راستا باید عرض کنم که شعار روز جهانی ماما در سال جاری در قالب «یک میلیون ماما بیشتر» بیانگر کمپین افزایش مهارت مامایی برای تقویت سلامت مادران و کودکان است. در برخی بیمارستانها، تغییرات فرایند زایمان و سلامت مادر و جنین مانند افت ضربان قلب جنین، هایپرتونی رحم یا وجود بیماریهای زمینهای موردتوجه قرار میگیرد که نهایتا منجر به انجام سزارین میشود؛ اما بخش قابلتوجهی از این موارد اگر با صبوری کافی و حضور ماما همراه باشد، قابلپیشگیری است.
باید توجه داشت که هر زایمان، فرایند خاص خود را دارد و مدیریت آن نیز مستلزم سیاستگذاری و هدایت صحیح است. نباید مادر را به حال خود رها کرده یا مداخلات غیرضروری اعمال کرد.زیرا هر دو اقدام اشتباه است. زایمان پدیدهای فیزیولوژیک است که میتواند بهصورت تیمی کنترل شود. در این فرایند حضور ماما و متخصص در آن نقش کلیدی دارد و در صورت نیاز، متخصص بیهوشی و متخصص نوزادان نیز به تیم اضافه میشوند. اگر ماما و متخصص همکاری مؤثری داشته باشند و مشاورههای یکدست به مادر ارائه کنند، روند توسعه زایمان طبیعی امکانپذیر خواهد بود و مادران میتوانند از حضور ماما به طور تماموقت بهرهمند شوند. درصورتیکه اجازه داده شود ماما وظایف خود را بهدرستی انجام دهد و از دخالتهای غیرضروری پرهیز شود، میزان زایمان طبیعی افزایش خواهد یافت.
اما آمار 65 درصدی سزارین در اصفهان که شما هم به آن اشاره کردید، آمار بسیار بالایی است؛ ضمن اینکه به طورکلی، نرخ سزارین در کشور نیز بالاست!
بله این در حالی است که بر اساس استانداردها، آمار سزارین باید در حدود ۱۵ درصد باشد. درصد سزارین در مراکز خصوصی نیز بسیار بیشتر از این میزان است.
دلیل این مسئله از نظر شما چیست؛ سالهاست که سیاستهای مختلفی برای کاهش سزارین در نظر گرفته شده است؛ اما چرا این آمار همچنان قابلتوجه است؟
انجام زایمان طبیعی ذاتا بر عهده ماماست و متخصص زنان نه وقت حضور مداوم در زایشگاه را دارد و نه ضرورتی برای این کار وجود دارد. متخصص باید برای امور تخصصیتر حضور داشته و نقش حامی ماما را ایفا کند، نه آنکه مستقیما در روند زایمان طبیعی حضور داشته و مداخله کند.
افزایش مداخله پزشک در فرایند زایمان، از جمله کاهش شدید ضربان قلب جنین یا انقباضات غیرطبیعی رحم پیرو القای دارویی، نیاز به سزارین فوری ایجاد میکند، متأسفانه بخش قابلتوجهی از سزارینها، بهخاطر همین مداخلات غیرضروری اتفاق میافتد. اما در صورت واگذاری اختیار به ماماها، آنها میتوانند انواع مراقبتها، مانند زایمان در آب و سایر روندهای حمایتی را مطابق پاسخ بدن مادر اجرا کنند.
در نتیجه، به نظر میرسد مدیریت بیمارستانها باید به شکلی ساماندهی شود که برای هر زایمان، ماما حضور عملیاتی داشته باشد و بر اساس هر زایمان، مبلغی به وی پرداخت شود. طبیعی است که هرچه این مبلغ بیشتر باشد، ماماها انگیزه بیشتری برای انجام زایمان طبیعی خواهند داشت. ماما در بیمارستانهایی که استخدام شده است (دولتی و خصوصی)، حقوق ثابت دریافت میکند، درحالیکه تعداد زایمانها در شیفتهای مختلف متفاوت و متغیر است.
تفاوت عمده در بیمارستانهایی که قرارداد میبندند (خصوصی و دولتی) آن است که ماماهای دارای پروانه مطب، قرارداد بسته و مطابق آنچه پیشتر توضیح داده شد، دستمزد دریافت میکنند؛ لذا انتظار میرود که در بیمارستانهای دولتی نیز این روند بیشتر موردتوجه قرار گرفته و اجرایی شود تا آمار سزارین کاهش یابد.
بسیاری از مادران، اما به ماماها اعتماد ندارند و ترجیح میدهند، فرایند زایمان خود را نزد متخصص انجام دهند. دلیل این بیاعتمادی چیست و چگونه میتوان در این باره فرهنگسازی کرد؟
در واقع، این متخصصین هستند که در اجراییشدن این روند تأثیر دارند، درحالیکه بسیاری از مادران تمایل دارند زایمان طبیعی خود را در کنار ماماها انجام دهند! نقش پزشک متخصص باید مشخص شود؛ متخصصین با مشاورههای ارزشمند خود میتوانند به مادران اطلاع دهند که زایمان طبیعی به نفع آنهاست و همچنین متذکر شوند این مسئولیت بر عهده ماماهای ماهر است.
اگر این زمینه فراهم شود و به ماماها اجازه داده شود تا مطابق دانش و تجربه و مهارت خود مراقبت کنند، میزان زایمان طبیعی به شکل چشمگیری افزایش خواهد یافت؛ لذا به مدیران و رؤسای مربوطه توصیه میشود که به شعار امسال روز جهانی ماما بیشازپیش توجه کنند و در تقویت مهارتها و افزایش بهکارگیری آنها در سیستم بهداشت و درمان استان برنامهریزی مناسبی داشته باشند.