به گزارش اصفهان زیبا؛ بازار مواد اولیه پتروشیمی در ماههای اخیر با مجموعهای از چالشها از جمله افزایش قیمت، کاهش عرضه و اختلال در سازوکار توزیع روبهرو شده است؛ چالشهایی که به گفته فعالان صنعتی، مستقیماً بر عملکرد صنایع پاییندستی اثر گذاشته و بسیاری از واحدهای تولیدی را با کاهش سرمایه در گردش، افت ظرفیت تولید و رشد قیمت تمامشده مواجه کرده است.
در چنین شرایطی، رقابت شدید در بورس کالا و محدودیت دسترسی به برخی گریدهای پرمصرف، فشار مضاعفی بر کارخانهها وارد کرده و نگرانیها درباره تداوم تولید در ماههای آینده را افزایش داده است.
علل گرانی و نوسانات بازار
نایبرئیس انجمن پلیمر استان اصفهان با اشاره به وضعیت بازار مواد اولیه پتروشیمی در گفت و گو با اصفهان زیبا اظهار کرد: بازارهای پرچالشی برای مواد اولیه شکل گرفته است؛ موادی مانند پلیاتیلن که در تولید بطری آب معدنی، وسایل تزریقی مانند سرم، ظروف فرنی، محصولات نساجی و قطعات خودرو کاربرد دارد، در ماههای اخیر با افزایش قیمت و محدودیت عرضه روبهرو شده است.
مهرداد شاطریان افزود: گرانی مواد اولیه پتروشیمی تا حد زیادی تابع نرخ تورم عمومی کشور بوده و همزمان با افزایش سطح عمومی قیمت کالاها، این محصولات نیز گران شدهاند. او خاطرنشان کرد: در برخی مقاطع، جهشهای قیمتی نیز رخ داده که منشأ آن نارساییها و مشکلات موجود در نحوه تخصیص سهمیهها و عرضههای داخلی بوده است.
او با بیان اینکه ایران از نظر منابع تأمین نیازهای پلیمری در منطقه جایگاه قابلتوجهی دارد، تصریح کرد: کشور از نظر تولید مواد اولیه این صنعت جزو کشورهای توانمند منطقه به شمار میرود، اما با وجود این ظرفیت، بازار داخلی همواره با چالش مواجه بوده است.
ساختار توزیع و سهمیهبندی
نایبرئیس انجمن پلیمر استان اصفهان ادامه داد: اشکال اصلی به ساختار توزیع بازمیگردد؛ ساختاری که بهصورت دولتی و دستوری برای سهمیهبندی ایجاد شده است. او توضیح داد: در این سازوکار، سهمیه به واحدهای مختلف تخصیص داده میشود، اما واحدی که سهمیه کمتری دارد، برای تأمین تولید خود ناچار میشود از واحد دیگر خرید کند و همین موضوع زمینه سوءاستفاده را فراهم میکند؛ بهگونهای که برخی فروشندگان قیمت را بالاتر میبرند و در نتیجه یک بازار ثانویه شکل میگیرد.
او خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، دسترسی عادی و طبیعی تولیدکنندگان به مواد اولیه از بین رفته و تولیدکنندگان کشور از مسیر طبیعی تأمین مواد اولیه خارج شدهاند.
تأثیر جنگ بر صنایع پتروشیمی
شاطریان با اشاره به آغاز جنگ در اسفندماه گفت: با شروع این جنگ، برخی واحدهای اقتصادی کشور که جزو اهداف محسوب میشدند مورد تعرض قرار گرفتند و متأسفانه به صنایع پتروشیمی کشور، هم بهصورت مستقیم به خود واحدها و هم بهصورت غیرمستقیم به یوتیلیتیها و بخشهایی که خوراک، انرژی و برق آنها را تأمین میکردند، آسیب وارد شد. او تأکید کرد: در نتیجه، چرخه تولید عملاً مختل شد.
نایبرئیس انجمن پلیمر استان اصفهان افزود: در اسفندماه عرضه هفتگی مواد اولیه حدود ۱۲۰ هزار تن بود، اما این رقم در فروردینماه به حدود ۱۶ تا ۱۸ هزار تن رسید؛ یعنی حدود ۹۰ درصد کاهش عرضه رخ داد.
کاهش عرضه و افزایش قیمت؛ یک قاعده اقتصادی
او تصریح کرد: در چنین شرایطی، وقتی عرضه کاهش مییابد و تقاضا همچنان بالا میماند، قیمتها بهطور طبیعی افزایش پیدا میکند؛ این موضوع یک قاعده بدیهی اقتصادی است.
تلاش برای بازگشت به روال عادی
این فعال صنعتی ادامه داد: خوشبختانه با تمهیداتی که اتخاذ شد و برنامههای جایگزینی که از سوی وزارت نفت، شرکتهای پتروشیمی، شرکت بورس و سازمان صمت در نظر گرفته شد، ظرفیت عرضه در اردیبهشتماه به حدود ۷۵ هزار تن رسید. با این حال، هنوز حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار تن اختلاف با وضعیت مطلوب وجود دارد.
افزایش قیمت جهانی نفت
شاطریان خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، افزایش قیمت نفت و تنشهایی که در بازار جهانی نفت ایجاد شد، سبب شد قیمت پایه مواد پلیمری در سطح جهانی نیز افزایش یابد؛ بهگونهای که کالایی که پیشتر با قیمت حدود ۸۰ سنت برای هر کیلوگرم عرضه میشد، اکنون به حدود یک دلار رسیده است.
او گفت: در نتیجه، هم افزایش قیمت جهانی و هم افزایش قیمت داخلی ناشی از اختلال در مکانیزم عرضه، بر بازار اثر گذاشته و در برخی صنایع محدودیتها کمتر و در برخی دیگر بیشتر شده است.
این فعال صنعتی با اشاره به وضعیت پلیاتیلن اظهار کرد: در حوزه پلیاتیلن، وضعیت کشور بهتر است و ظرفیتهای خوبی همچنان وجود دارد و تأمین بهصورت نسبی انجام میشود، اما در حوزه پلیپروپیلن محدودیت وجود دارد.
او در ادامه با اشاره به معاملات روز گذشته در بورس کالا گفت: در یکی از عرضهها، رقابت به حدود ۳۰۰ درصد رسید و کالایی که قیمت پایه آن حدود ۱۲۰ تا ۱۳۰ هزار تومان بود، تا ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان نیز معامله شد. او تأکید کرد: این افزایش بهطور مستقیم بر قیمت تمامشده محصولاتی که با این مواد اولیه تولید میشوند اثر میگذارد.
محدودیت شدید در عرضه برخی گریدها
این فعال صنعتی درباره برخی گریدهای دیگر، از جمله PVC، نیز گفت: برخی پتروشیمیهای مرتبط با این محصول آسیب دیدهاند و در نتیجه محدودیت عرضه ایجاد شده است. او خاطرنشان کرد: اگر حافظهاش درست یاری کند، عرضه هفتگی PVC از ۹ هزار تن به حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ تن کاهش یافته و این رقم نشان میدهد که عرضه در این بخش بسیار ناچیز شده است.
نایبرئیس انجمن پلیمر استان اصفهان افزود: در حوزههایی که مصرف PVC دارند، افزایش قیمتهای قابلتوجهی رخ داده و این روند همچنان ادامه دارد. این شرایط در پی وقوع جنگ، هم در داخل کشور و هم در سطح جهان ایجاد شده و امید میرود هرچه جلوتر میرویم، وضعیت به سمت عادی شدن حرکت کند.
کاهش دستوری سهمیهها و فشار بر تولید
او با اشاره به اثر این شرایط بر حاشیه سود کارخانهها گفت: کارخانهها اکنون بیشترین آسیب را از کاهش سرمایه در گردش میبینند. اگر یک کارخانه پیش از عید با منابع خود امکان خرید هزار تن مواد اولیه را داشت، اکنون همان منابع تنها برای خرید ۳۰۰ تن کافی است؛ بنابراین از نظر نقدینگی وضعیت بهمراتب دشوارتر شده است.
افزایش چندبرابری رقابت در بورس کالا
شاطریان ادامه داد: از نظر تأمین نیز شرایط سختتر شده است. کارخانهای که پیش از این هفتهای ۳۰۰ تا ۵۰۰ تن مواد اولیه از بورس کالا خریداری میکرد، اکنون از سوی سیستم دولتی به خرید ۵۰ تن محدود میشود و از سوی دیگر خواسته میشود که فعالیت خود را متوقف نکند و نیروی انسانیاش را نیز حفظ کند.
این فعال صنعتی خاطرنشان کرد: چنین واحدی با هزینههای ثابت ماهانه مواجه است و این هزینهها باید میان تعداد مشخصی از کیلو یا تعداد قطعه سرشکن شود. در نتیجه، هرچه میزان تولید کاهش یابد، قیمت تمامشده نیز افزایش پیدا میکند.
شاطریان تصریح کرد: این واحدها منبع دیگری برای تأمین ندارند و طبیعی است که این وضعیت بر قیمت تمامشده اثر بگذارد، قیمت فروش را بالا ببرد و فشار بیشتری به کارخانه وارد کند؛ بهطوری که بسیاری از واحدها عملاً در بخش زیان هرم اقتصادی قرار گرفتهاند و با حداقل ظرفیت کار میکنند.
او با اشاره به صنعت لوله پلیاتیلن گفت: نقطه سر به سر در این صنعت حدود ۴۵ درصد ظرفیت است، اما وقتی یک واحد با ۲۰ تا ۳۰ درصد ظرفیت فعالیت میکند، عملاً ۱۵ درصد زیر نقطه سر به سر قرار میگیرد و حتی در بهترین شرایط نیز با زیان مواجه میشود.