به گزارش اصفهان زیبا؛ در 20 کیلومتری اصفهان، همان جایی که دشت سجزی آرمیده است، سرقت شبانه خاک تمامی ندارد! اهالی این دشت که سالهاست با مشکلات زیست محیطی مختلفی روبه رو هستند، میگویند شب که میشود و صدای جیرجیرکها به گوش میرسد، سروکله کامیونها پیدا میشود و صدایشان روی اعصاب رد میاندازد.
آنها میگویند سارقان خاک، سالهاست کار خود را بهخوبی بلدند و عقب ماشینهایشان را که پر کردند، خیلی زود در سیاهی دشت گم میشوند؛ بدون اینکه کسی کاری به آنها داشته باشد!
قصهای که متعلق به امروز و دیروز نیست… !
سرقت خاک در دشت سجزی داستان امروز و دیروز نیست؛ بلکه این ماجرا سالیان سال است که ادامه دارد و فعالان محیطزیست از آن گلایه دارند. سال گذشته بود که روزنامه «اصفهانزیبا» در گزارشی به این موضوع پرداخت و پای سخنان فعالان محیطزیست این منطقه نشست.
سرقت خاک در دشت سجزی را فرمانده وقت یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی استان اصفهان نیز پیشازاین تأیید کرده بود؛ آنجا که در گفتوگو با رسانهها گفته بود: «سرقت خاک بهصورت شبانه رخ میدهد و معمولا حدود ۱۰۰ یا ۲۰۰ کامیون است که میزان تخریب بالایی دارد. با توجه به وجود کورههای تولید گچ و آجر در شرق اصفهان شاهد بیشترین سرقت خاک در شرق همچون سجزی و کوهپایه اصفهان هستیم. برخی افراد متخلف و سودجو برای تولید گچ و آجر با لودر به ارتفاع ۳۰ سانتیمتر از سطح خاک برداشت میکنند که این اتفاق موجب برهمریختگی نظم و سفتی خاک میشود و با کوچکترین باد و طوفان این شرایط منجر به ایجاد گردوغبار و آلودگی هوا بهویژه در شرق اصفهان میشود. اطراف اصفهان یکسری کورههای گچ وجود دارد که با توجه به تولید گردوغبار و خاک قرار بود به شعاع ۵۰ کیلومتری اصفهان منتقل شوند که متأسفانه هیچ اقدامی صورت نگرفته است و اکنون با سرقت خاک در کورههای غیرمجاز تولید گچ و آجر میکنند. در صورت انتقال این کورهها بهخصوص کورههای غیرمجاز به خارج از محدوده ۵۰ کیلومتری اصفهان، سرقت خاک نیز کم خواهد شد.»
تیشه به ریشه دست سجزی!
سرقت خاک در حالی در دشت سجزی صورت میگیرد که به گفته متولیان حوزه محیطزیست این دشت یکی از کانونهای گردوغبار به شمار میرود. چندی پیش بود که علیمحمد طهماسبی بیرگانی، مشاور رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، دشت سجزی اصفهان را یکی از کانونهای بهشدت بحرانی کشور دانست؛ آنجا که در گفتوگو با رسانهها گفت: «این منطقه در فصول گرم با وزش بادهای شرقی، غربی استان اصفهان را تحتتأثیر قرار میدهد. اما از دهه ۵۰ و ۶۰ اقدامات مختلفی توسط نهادهای متولی ازجمله اداره کل منابع طبیعی در این منطقه انجام شده است و اکنون حدود ۱۰ هزار هکتار عملیات موفق بیولوژیکی با گونههای مختلف کار شده که نقش مهمی در جلوگیری از توسعه گردوغبار به سمت شرق اصفهان داشته است.»
اگرچه او از کاشت گونههای گیاهی برای کنترل ریزگردها میگوید، اما بسیاری از فعالان محیطزیست و ساکنان دشت سجزی میگویند کاشت گیاه در این منطقه نتوانسته کارساز باشد و اتفاق مطلوبی رقم بزند؛ ضمن اینکه خود مزید بر علت شده تا پای قاچاقچیان و سارقان چوب نیز به این منطقه باز شود.
گوشی که شنوا نیست!
گوش سارقان خاک اما به این حرفها بدهکار نیست و آنها همچنان بیپروا اقدام به برداشت خاک میکنند. برخوردها نیز نتوانسته راه به جایی ببرد و بتواند مانع از این داستان شود. محمدرضا ناظمی، فعال محیطزیست و اهل سجزی در گفتوگو با «اصفهان زیبا» این موضوع را تأیید میکند: «ستاد بحران اعلام میکند که سجزی یکی از کانونهای گرد و غبار است؛ اما هنوز برداشت و سرقت خاک در این دشت صورت میگیرد و حتی دستگاههای متولی نیز بدون در نظر گرفتن پیامدهای آن مجوز برداشت خاک را صادر میکنند؛ درحالیکه این خاک بسیار ارزشمند است.»
او مدعی است که معادن مختلفی که در آنجا فعالیت میکنند اقدام به برداشت خاک میکنند؛ بدون اینکه به تثبیت خاک و نهال کاری بپردازند؛ درحالیکه بر اساس ضوابط، آنها موظف به تثبیت و نهالکاری و آبیاری آن تا چهار سال هستند.
این فعال محیطزیست ادعا میکند که برداشت خاک در دشت سجزی بهصورت مدیریت شده صورت میگیرد و مسئولان بهخوبی از این موضوع مطلع هستند: «کورههای آجر و گچ بسیاری در این دشت 50 هزار هکتاری فعالیت میکنند؛ متأسفانه، مجوزهایی برای این کورهها بهمنظور برداشت خاک صادرشده؛ درحالیکه هیچگونه نظارت و کنترلی بر روی برداشتها وجود ندارد. علاوه بر این برداشتها، قاچاقچیان نیز خاک این منطقه را به سرقت میبرند.»
اهالی سجزی میگویند برداشت خاک از این دشت حالا مدتهاست که به یکی از مشکلات زیستمحیطی این منطقه تبدیل شده است؛ اقدامی که باعث ازبینرفتن منابع خاکی این دشت و تحمیل خسارتهای متعدد میشود. مرتضی مظاهری، عضو شورای شهر سجزی نیز در گفتوگو با «اصفهان زیبا» در این باره بیان میکند:«منابع طبیعی در زمینه کشفیات مربوط به چوب و تاق در دشت سجزی عملکرد خوبی داشته است؛ هرچند سرقت این چوبها خسارتهایی به محیطزیست وارد میکند که جبرانناپذیر است. بااینحال، سرقت خاک همچنان ادامه دارد و منابع طبیعی نتوانسته است از ظرفیت گروههای مردمی نیز در این زمینه استفاده کند.»
این عضو شورای شهر سجزی ادامه میدهد: «دشت سجزی مدیریت واحد ندارد و همین موضوع مشکلات زیادی را به وجود آورده است. اگر برای این دشت و حفاظت از آن ستادی ایجاد میشد و گروههای مردمی نیز میتوانستند گزارشهای خود را ارائه دهند، وضعیت آن بهتر میشد. در حال حاضر هر دستگاهی بهصورت جزیرهای عمل میکند.»
او معتقد است: «برداشت خاک از اراضی دولتی نیز انجام میشود و همین موضوع باعث میشود مردم هم به این کار روی بیاورند.» درحالیکه برخی از اهالی دشت سجزی میگویند برداشت خاک در این منطقه بهصورت قانونی و با مجوز صورت میگیرد، محمدعلی کاظمی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری اصفهان در گفتوگو با «اصفهان زیبا» به تبیین جزئیات دیگری از این موضوع میپردازد.
اینگونه که او میگوید: «سرقتی که در شرق اصفهان رخ میدهد، به دو بخش تقسیم میشود. بخش نخست مربوط به اراضی مستثنیات (یعنی اراضی که متعلق به مردم ) و دیگری مربوط به اراضی ملی است. در حال حاضر بیشترین موارد سرقت در دشت سجزی در اراضی مستثنیات رخ میدهد. این اراضی متعلق به مردم است و اداره منابع طبیعی امکان اقدام مستقیم ندارد و تنها میتواند اطلاعرسانی در این زمینه انجام دهد. در چنین مواردی میتوان موضوع را با جهاد کشاورزی نیز مطرح کرد، زیرا در برخی از این مناطق تغییر کاربری رخ میدهد؛ البته در اراضی دولتی میزان سرقت بسیار کم است.»
به گفته او در حال حاضر نیز با برخوردهایی که صورتگرفته، سرقت در اراضی ملی کاهشیافته و بهندرت اتفاق میافتد. در مکانهایی هم که پیشتر سرقت رخداده است، عملیات احیا و بازسازی انجام شده و جنگلکاری و درختکاری صورتگرفته است.
اینگونه که این مسئول میگوید: «اداره منابع طبیعی در مواردی که سازمان صنعت و معدن درخواست برداشت خاک دارد، این درخواست را بررسی میکند. برداشت خاک تنها بهصورت قانونی و بر اساس ضوابط مشخص انجام میشود. در چنین شرایطی منابع طبیعی مجوز برداشت صادر میکند و پس از آن نیز بهرهبردار موظف است عملیات احیا را انجام دهد.»
سرقت خاک پیامدهای بسیار زیادی دارد. به گفته کاظمی، فرسایش بادی، گردوغبار، طوفان شن و افزایش ریزگردها از جمله تبعات این پدیده است؛ درحالیکه احیای هر سانتیمتر خاک حداقل به سیصد سال زمان نیاز دارد ؛بنابراین فرایند بازسازی خاک بسیار طولانیمدت است.»