به گزارش اصفهان زیبا؛ در شرایط اقتصادی کنونی ایران، تورم مزمن به یکی از چالشهای اصلی معیشت شهروندان تبدیل شده است. بر اساس گزارشهای مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه در فروردینبه 50.6 درصد رسیده است.
این رقم نشان میدهد که خانوارهای ایرانی به طور میانگین بیش از نیمی از هزینههای سال گذشته خود را فقط برای خرید همان سبد کالا و خدمات باید پرداخت کنند؛ بهویژه، در حوزه کالاهای اساسی و موادغذایی، فشار تورمی بسیار سنگینتر بوده؛ بهطوریکه تورم برخی اقلام مانند میوه و خشکبار و نان و غلات در برخی دورهها به بیش از ۱۰۰درصد رسیده و دسترسی اقشار کمدرآمد به موادمغذی ضروری را بهشدت محدود کرده است.
نوسانهای شدید قیمت میوه، لبنیات، گوشت و سایر اقلام خوراکی در بازارهای محلی و میادین میوه و ترهبار، سفره خانوارها را کوچکتر کرده و امنیت غذایی بسیاری از خانوادهها را تهدید میکند.
در چنین شرایطی، شهرداریها بهعنوان نزدیکترین نهاد حاکمیتی به زندگی روزمره شهروندان، نقش بسیار مهمی در تنظیم و کنترل بازارهای محلی کالا و خدمات ایفا میکنند.
شهرداریها نهتنها مسئول ایجاد زیرساختهای شهری هستند، بلکه بر اساس قوانین جاری کشور، وظیفه مستقیم دارند تا از نوسانهای شدید قیمتها جلوگیری کرده، دسترسی عادلانه شهروندان به کالاهای اساسی را تسهیل و از تولیدکنندگان و عرضهکنندگان کوچک حمایت کنند. این نقش، شهرداری را به یک بازیگر کلیدی در کاهش اثرات منفی تورم بر معیشت مردم تبدیل میکند.
بند ۱۲ ماده ۵۵ قانون شهرداریها، شهرداری را مکلف به «مراقبت و اهتمام کامل در نصب برگه قیمت روی اجناس» و «اجرای تصمیمهای انجمن در خصوص ارزانی و فراوانی خواربار و مواد مورداحتیاج عمومی» کرده است؛ همچنین بند ۲۳ صراحتا شهرداری را موظف به «تهیه و تعیین میدانهای عمومی برای خرید و فروش ارزاق و مایحتاج عمومی با نرخهای تصویبشده» میکند؛ علاوهبراین، اساسنامه سازمان میادین میوه و ترهبار نیز شهرداریها را مسئول حذف واسطههای غیرضروری، تنظیم بازار کالاهای اساسی، نظارت مستمر بر میادین و ایجاد تعادل در عرضه و تقاضا میداند.
شهرداری اصفهان در سالهای اخیر تلاشهای فراوانی در راستای اجرای دقیق همین تکالیف قانونی صورت داده است. از توسعه میادین روز و بازارهای کوثر گرفته تا نظارت هوشمند بر نرخها، ساماندهی حملونقل بار، عرضه کالاهای تنظیم بازار، برگزاری جشنوارههای فصلی و ایجاد سامانههای شفافیت قیمت، همه نشاندهنده عزم جدی برای کنترل عرضه، تقاضا و قیمت در بازارهای تحت مدیریت شهرداری است.
ابعاد کلان و خرد کنترل عرضه، تقاضا
و قیمت در بازارهای کالا و خدمات شهری
کنترل عرضه، تقاضا و قیمت در سطح مدیریت شهری، در دو سطح متمایز کلان و خرد قابل بررسی است. این دو سطح مکمل یکدیگرند و موفقیت کلی سیاستهای تنظیم بازار به هماهنگی و تعامل مؤثر میان آنها وابسته است.
در سطح کلان، سیاستگذاریهای کلی و راهبردی شهرداری در دستورکار قرار دارد که هدف آن تأثیرگذاری بر ساختار کلی بازار، تعادل عرضه و تقاضا در مقیاس شهر و حمایت از پایداری اقتصادی محلی است. مهمترین ابعاد کلان عبارتاند از:
سیاستگذاری و تعیین چهارچوبهای کلی قیمتگذاری برای خدمات و کالاهای تحت مدیریت شهرداری (حملونقل عمومی، پارکینگ، آرامستانها، میادین میوهوترهبار)؛
مدیریت تقاضای سفر و حملونقل از طریق طرحهای ترافیکی بزرگمقیاس مانند طرح زوج و فرد، محدودیتهای زمانی و مکانی برای ناوگان باری و تشویق به استفاده از حملونقل همگانی؛
حمایت ساختاری از تولید داخلی و عرضهکنندگان کوچک و محلی از طریق ایجاد بازارهای روز، بازارچههای مشاغل خانگی و سیاستهای حمایتی در میادین میوهوترهبار؛
توسعه زیرساختهای توزیع و عرضه کالاهای اساسی با رویکرد عدالتمحور (خرید تجمیعی، عرضه کالاهای تنظیم بازار و ایجاد زنجیره تأمین هوشمند)؛
سیاستگذاری برای افزایش شفافیت و کاهش واسطهگری در زنجیره تأمین کالا و خدمات شهری؛
ترویج فرهنگ مصرف بهینه و مدیریت منابع از طریق برنامههای آموزشی و مشوقهای اقتصادی؛
توسعه بازارهای جدید و تخصصی (احداث بازارهای روز در مناطق مختلف، برگزاری جشنوارههای فصلی و فروش ویژه).
این اقدامهای کلان، عمدتا توسط معاونتهای خدماتشهری، حملونقل و مالیاقتصادی طراحی و هدایت میشوند و هدف آنها ایجاد تعادل پایدار در بازار، کاهش فشار تورمی بر شهروندان و تقویت بنیانهای اقتصادی محلی است.
در مقابل، سطح خرد شامل اقدامهای عملیاتی، اجرایی و روزمرهای است که در سطح میدانی و با هدف نظارت مستقیم و کنترل لحظهای بازار انجام میشود. مهمترین ابعاد خرد در تجربه شهرداری اصفهان عبارتاند از:
نظارت و بازرسی میدانی مستمر بر میادین میوهوترهبار، بازارهای روز کوثر، آرامستانها، پارکینگهای عمومی و ناوگان حملونقل (تاکسی، اتوبوس و باربری)؛
اجرای مکانیسمهای شفافیت قیمت شامل نصب نرخنامههای قابل مشاهده در ورودی پارکینگها، الصاق برچسب نرخ کرایه روی شیشه خودروهای تاکسی و استعلام هفتگی قیمت در سازمان آرامستان؛
اعمال جرایم و تنبیههای اداری برای متخلفان (رانندگان تاکسی و ناوگان بار، بهرهبرداران میادین وپیمانکاران پارکینگ)؛
راهاندازی و بهرهبرداری از سامانههای هوشمند نظارتی (سامانه قیمتگذاری دیجیتال، سامانه ثبت ناوگان حمل بار و سامانههای پرداخت الکترونیک)؛
نظارت بر خدمات و نرخها از طریق ابزارهای ارتباطی مانند سامانه پیامکی تاکسیرانی، شمارهگویا، سامانه ۱۳۷ و درگاههای آنلاین شکایات (اصفهان من)؛
کنترل کیفیت و کمیت عرضه کالا در میادین و بازارهای روز (بررسی موجودی، جلوگیری از احتکار و کنترل کیفیت کالاها)؛
اجرای پرداختهای دیجیتال و غیرنقدی در پارکینگها و ناوگان حملونقل بهمنظور افزایش شفافیت مالی و کاهش تخلفها.
ابعاد خرد عمدتا توسط واحدهای اجرایی مانند سازمان میادین میوهوترهبار، سازمان آرامستانها، سازمان تاکسیرانی و واحدهای بازرسی معاونت حملونقل و خدماتشهری اجرا میشوند و نقش آنها، تبدیل سیاستهای کلان به نتایج ملموس و قابل اندازهگیری در زندگی روزمره شهروندان است.
در عمل، موفقیت تنظیم بازار به پیوند محکم میان این دو سطح وابسته است. سیاستهای کلان بدون ابزارهای خرد اجرایی (نظارت، سامانهها و بازرسی) عملا قابل تحقق نیستند و اقدامهای خرد بدون جهتگیری راهبردی کلان، پراکنده و فاقد تأثیر پایدار خواهند بود.
تجربه شهرداری اصفهان نشان میدهد که ترکیب این دو سطح (سیاستگذاری هوشمند کلان همراه با نظارت دقیق و فناورانه خرد) توانسته است تا حد زیادی ثبات نسبی قیمتها، کاهش تخلفها و افزایش رضایت شهروندان را در بازارهای تحت مدیریت به ارمغان آورد؛ هرچند همچنان چالشهایی در مقیاسپذیری و یکپارچگی سامانهها وجود دارد.
اقدامهای شهرداری
برای کنترل عرضه، تقاضا و قیمت در بازارها
شهرداری اصفهان اقدامهای عملی متعددی درزمینه کنترل عرضه، تقاضا و قیمت بازارهای کالا و خدمات انجام داده است. هدف این اقدامها ایجاد تعادل در بازارهای محلی، کاهش فشارهای تورمی بر شهروندان و افزایش کارایی خدمات شهری است.
اقدامها بر اساس دستهبندیهای کلیدی گروهبندی شده است که شامل نظارت و قیمتگذاری، شفافیت و سامانههای هوشمند، کنترل و ساماندهی، مدیریت ترافیک و تقاضا، حمایت از تولید و عرضهکنندگان، تأمین و توزیع کالا، توسعه بازار، مشارکت عمومی و فناوری میشود.
این دستهبندیها برگرفته از تجربههای عملی معاونتهای حملونقل، خدماتشهری و مالیاقتصادی شهرداری اصفهان است و پیامدها بر اساس گزارشهای داخلی و ارزیابیهای میدانی استخراج شدهاند.