به گزارش اصفهان زیبا؛ گزارشها حاکی از تغییر الگوی تولد فرزند سوم است؛ بهگونهای که امیرحسین بانکیپور، رئیس کمیته جمعیت و خانواده مجلس شورای اسلامی بهتازگی و در گفتوگو با رسانهها آمار جدیدی دراینرابطه اعلام کرده است.
به گفته او، الگوی تولد فرزند سوم و بیشتر قبل از اجرای قانون ۱۷ و نیم بوده است؛ اما در این چند ساله تقریبا به ۲۹ درصد رسیده است.
سال گذشته تعداد تولد فرزند سوم حدود ۶۵ هزار مورد افزایش داشت و امسال نیز حدود ۵۰ هزار مورد رشد ثبت شده است که نشاندهنده حرکت الگوی فرزندآوری به سمت خانوادههای چندفرزندی است؛ البته باوجوداین دستاوردها، هنوز میزان تولدها به سطح مطلوب نرسیده و یکی از دلایل اصلی آن کاهش شدید جمعیت زنان در گروه سنی ۲۰ تا ۴۰ سال است؛ بهگونهای که تنها از زمان ابلاغ قانون جوانی جمعیت تاکنون، بیش از دو میلیون نفر از جمعیت زنان این گروه سنی کاهش یافتهاند.
کاهش نرخ باروری در سالهای اخیر
تغییر الگوی تولد فرزند سوم در حالی است که آمارها حکایت از کاهش نرخ باروری در سالهای اخیر میکنند. اینگونه که این اعداد و ارقام روایت میکنند، نرخ باروری که در دهه ۶۰ حدود ۶.۰۵ فرزند بهازای هر زن بود، در سال ۱۴۰۲ به ۱.۰۶ و در سال ۱۴۰۴ به ۱.۳۵ رسیده است، درحالیکه نرخ جانشینی جمعیت در دنیا حدود ۲.۱ تعریف میشود.
قانون جوانی جمعیت؛ دلیل عمده تغییر الگوی فرزند سوم
سال 1400 بود که قانون جوانی جمعیت به تصویب رسید و سپس ابلاغ شد. حالا و در شرایطی که بیش از چهار سال از اجرای این قانون میگذرد، رئیس کمیته جمعیت و خانواده مجلس شورای اسلامی معتقد است که این قانون تأثیرات مثبتی در حوزه خانواده به همراه داشته است. بااینوجود، اما گزارشها حاکی از این هستند که افزایش جمعیت در کشور و همچنین ترغیب خانوادهها به فرزندآوری نیازمند سیاستهای دیگری است و صرف درنظرگرفتن مواردی همچون اعطای وام یا زمین و… نمیتواند کافی باشد.
شهلا کاظمیپور، جمعیتشناس در گفتوگو با «اصفهان زیبا» دلیل تغییر الگوی تولد فرزند سوم را اجرای قانون جوانی جمعیت میداند؛ آنجا که میگوید: «افزایش تمایل خانوادهها به داشتن فرزند سوم، ناشی از اجرای این قانون و امتیازاتی است که برای فرزند سوم در نظر گرفته شده است. از نظر جمعیتی، این روند مثبت است و باتوجهبه کاهش نرخ تولدها، میتواند تا حدی این کاهش را تعدیل کند.»
او ادامه میدهد: «قانون جوانی جمعیت فقط برای خانوادههای دارای دو یا سه فرزند تأثیر جزئی داشته و بقیه گروهها را به طور کامل پاسخگو نبوده است؛ چرا که تشویقهای مالی که در این قانون در نظر گرفته شده است، کافی نیست و برای بسیاری از خانوادهها انگیزه کافی ایجاد نمیکند؛ بهویژه در شرایط کنونی که شاهد تورم و مشکلات اقتصادی هستیم.»
خیلیها معتقدند مشکلات اقتصادی عمده دلیلی است که مانع ترغیب خانوادهها به داشتن فرزند میشود، اما این جمعیتشناس معتقد است که صرف مسائل اقتصادی باعث این موضوع نمیشود: «نمیتوان فقط مشکلات اقتصادی را مانع فرزندآوری دانست؛ چرا که هستند خانوادههای مرفه و تحصیلکردهای که میلی به داشتن فرزند ندارند؛ بنابراین، عوامل دیگری همچون اشتغال مادر، میزان اوقات فراغت، مسائل فرهنگی و اجتماعی نیز در این مسئله نقش مهمی دارند.»
او ادامه میدهد: «در مبحث فرزندآوری ارتقای سطح زندگی و ایجاد امنیت اقتصادی، مهمتر از صرفا ارائه مزایای اقتصادی است. باید زیرساختهای اقتصادی مناسب فراهم آید تا خانوادهها بتوانند با دغدغه کمتری تصمیم به فرزندآوری بگیرند؛ به عنوان مثال، نگرانیهایی در رابطه با مسکن، از دست دادن شغل، ناتوانی در تامین هزینهها یا نبود فرصتهای شغلی مناسب باید برطرف شود.»
ابراهیم نوروزی، روانشناس اجتماعی نیز در این باره به رسانهها میگوید: «اگرچه شرایط اقتصادی بهویژه در دهکهای پایین درآمدی جامعه در تصمیم به فرزندآوری مؤثر است اما دادههای آماری و شواهد عینی موجود نشاندهنده تعریف عمومی اکثریت مردم جامعه از زندگی مطلوب و خانواده ایدهآل بوده که منتهی به الگوی فرزندآوری میشود و شرایط اقتصادی در حد ابزاری محسوس برای توجیه علت بیفرزندی و کمفرزندی است.»
این روانشناس اجتماعی تصریح میکند: «امروزه جوانان ترجیح میدهند به تحصیل، پیشرفت و بهرهوری شخصی خود از زندگی بپردازند و کمتر وارد چرخه فرزندآوری شوند؛ درواقع رفاه و فعالیتهای خود را به رشد فرزندان ترجیح میدهند. اگر افراد به سطحی از رشد فکری درباره آینده جامعه و نگرانی از کاهش جمعیت برسند، میتوان الگوی فرزندآوری را تغییر داد، البته این رشد فکری نیازمند رشد درونی، ارزشی و توجه به منافع جمعی خواهد بود. بحران بیاعتمادی، یکی از بحرانهای مهم جوامع امروز است؛ هرچند کشور ما در حوزه بیاعتمادی به مرز بحران نرسیده اما طی سالهای اخیر بیاعتمادی در جامعه زیاد شده و همین امر باعث شده است که افراد تمایلی برای فرزندآوری نداشته باشند؛ زیرا نمیدانند فردا آبستن چه حوادثی است. البته ذکر این نکته ضروری است که ضعف باورهای مذهبی در بیاعتمادی افراد نقش مهمی دارد. نباید فراموش کرد که در نسل جدید نسبت به نسل گذشته میزان وفاداری، گذشت و حتی بخشش تغییر کرده است. امروز شاهد هستیم که زوج جوان در مقوله فرزندآوری برخلاف پدر و مادر خود پیشرفت، ارتقای شغلی و راحتی خود را در نظر میگیرد و اگر فرزندآوری مغایر با این مؤلفهها نباشد، اقدام به آن میکنند.»