به گزارش اصفهان زیبا؛ تضمین اقتصادی آتش بس و عوامل تعیین کننده آتش بس دائم یا صلح پایدار موضوع مطلبی است که بدان اشاره می کنیم :
عوامل سیاسی و اقتصادی پایداری آتش بس ها
به گفته کارشناسان ، پایداری آتشبسها به سه عامل سیاسی 1- وجود فرآیند حل وفصل ریشههای خشونت 2- نظارت بینالمللی 3- گذر از پنجره شکننده اولیه بستگی دارد.
نخستین ویژگی این آتشبسها وجود فرآیند سیاسی برای رسیدگی به علت اصلی خشونت است. در سال ۲۰۲۳، زمانی که اسرائیل برای آزادی گروگانهای حماس برای نخستینبار عملیات در غزه را متوقف کرد ، فقدان مذاکرات درباره مسائل کلانتر باعث شد نبرد فقط یک هفته بعد از سر گرفته شود. در مورد ایران ، چنین فرآیندی تقریباً بهطور قطع مستلزم ازسرگیری مذاکرات درباره برنامه هستهای خواهد بود. در روزهای اخیر ترامپ صحبت درباره تغییر رژیم را کنار گذاشته و به نظر میرسد این موضوع میتواند نشانه مثبتی در مسیر احیای مذاکرات باشد در عین حال که نباید از مکر و حیله دشمن احساس امنیت کنیم همانطور که سال گذشته و در جریان دو دور مذاکرات ( خرداد و اسفند 1404 ) دشمن به ما حمله کرد.
ویژگی مشترک دوم آتشبسهای ماندگار نظارت طرفهای ثالث است. وقتی هیچ طرف خارجی نظارتی بر شیوه اجرای آتشبس اعمال نمیکند، بیش از نیمی از آتشبسها ظرف یک سال فرو میپاشند. راستیآزمایی مستقل میتواند به تقویت اعتماد کمک کند یا دستکم نشان دهد که طرفین صلح را جدی گرفتهاند. بنظر می رسد نقش عمان در دور اول میانجی گری و پاکستان در دور دوم میانجی گری تاکنون آنقدر که باید نقش نظارتی نداشته کمااینکه می بینیم پس از دور اول و اکنون در جریان دور دوم این آتش بس نقض شده است.
گذر از پنجره شکننده، ویژگی سوم آتشبسهای پایدار است. این توافقها در روزهای ابتدایی ، شکنندهترین وضعیت را دارند. در روزهای اخیر ، فروکش کردن نسبی درگیریهای بین ایران و دشمن آمریکایی صهیونی همراه با ادامه تنشها تا کنون چشمانداز نسبتا خوبی را در رابطه با پایدار بودن آتشبس در مقابل دیدگان ناظران قرار نداده است.
رابطه افزایش مراودات اقتصادی و کاهش ریسک جنگ
در کنار عوامل سیاسی عوامل اقتصادی نیز نقش مهمی در کنترل ریسکهای امنیتی و جنگی ایفا میکنند. یکی از آموزههای اساسی در اقتصاد بینالملل ، همبستگی مثبت بین حجم مراودات اقتصادی و کاهش ریسک درگیری نظامی است. این امر شامل پایدارتر شدن آتشبسها نیز میشود. مشهور است که فردریک باستیا ، اقتصاددان مشهور فرانسوی زمانی گفته است: «جایی که کالاها از مرزها عبور نکنند، سربازان از مرزها عبور خواهند کرد.» به گفته اقتصاددانان، زمانی که شرکتهای بزرگ و چندملیتی در یک کشور سرمایهگذاری میکنند ، منافع اقتصادی آنها با ثبات و امنیت آن کشور گره میخورد. این شرکتها که اغلب نفوذ قابل توجهی بر دولتهای متبوع خود دارند ، به دلیل نگرانی از دست دادن سرمایهها و سودآوری خود ، به عاملی بازدارنده در برابر اقدامات نظامی تبدیل میشوند. در واقع، حضور پررنگ شرکتهای بزرگ بینالمللی در یک کشور ، به مثابه ایجاد یک لابی قدرتمند اقتصادی عمل میکند که از طریق فشار بر دولتهای خود ، مانع از تصمیمگیریهای پرخطر نظامی میشود. ( که البته این مورد در جریان جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران چندان صدق نمی کند زیرا سرمایه گذاران خارجی در کشورهای خلیج فارس مثل امارات ، قطر ، بحرین و عربستان از ضربات ایران در امان نبوده و آمریکا هم نتوانسته تضمینی برای سرمایه گذاری آنها بدهد.)
اهمیت سرمایهگذاری مستقیم خارجی
سهم ایران از اقتصاد جهانی بر حسب قدرت خرید از ۱.۵درصد در سال ۲۰۰۲ به ۰.۸درصد در سال ۲۰۲۳ کاهش یافته است.
این امر حاکی از آن است که با وجود اینکه کشور از رشد اقتصادی چشمگیری در دو دهه اخیر برخوردار نبوده است، با این حال، ترکیب اقتصاد کشور نیز تغییر کرده است و سرمایهگذاری خارجی اکنون بخش کوچکتری از اقتصاد کشور را تشکیل میدهد. این امر همراه با کوچک شدن نسبت اقتصاد ایران به اقتصاد جهان در سالهای اخیر ، زمینه حملات خارجی و آسیب زدن به امنیت نظامی کشور را ایجاد کرده است. به گفته کارشناسان و مسئولین کشور در این شرایط کنونی گام برداشتن در راستای رفع دائمی تحریمها ، دریافت خسارت از متجاوزان و تنشزدایی با جهان با استفاده از ابزارهای مختلف از جمله نقش تنگه هرمز بعنوان اهرم فشار بر کشورهای غربی میتواند نقش تقویتکنندهای برای امنیت کشور و آتش بس پایدار و صلح دائمی ایفا کند.
جمعبندی:
تجربه نشان داده بیش از نیمی از آتش بس ها در جهان مخصوصا در منطقه خاورمیانه بدلایل مختلف دوام نداشته است که در این میان می توان به نقش ابزارهای اقتصادی و تقویت بنیه نظامی که از اقتصاد قوی سرچشمه می گیرد می تواند نقش بسزایی در آتش بس پایدا و صلح دائمی ایفا کند.