به گزارش اصفهان زیبا؛ اصفهان، بهعنوان یکی از مهمترین شهرهای ایران در عرصه فرهنگ و هنر، اقتصاد، دانشگاه و گردشگری، در جنگ با چالشهایی جدی در حفظ ارتباطات خارجی و دیپلماسی شهری روبهرو شد.
اختلال در پروازهای خارجی، بسته شدن فرودگاه، محدودیتهای اینترنتی و دشوار شدن ارتباط با طرفهای خارجی، بخشی از آسیبهایی بود که تعاملات بینالمللی این شهر را با وقفه مواجه کرد.
در این میان، نمایندگی وزارت امور خارجه در اصفهان بهعنوان یک نهاد تسهیلگر تلاش کرد ارتباط میان دستگاههای استانی و نهادهای خارجی را حفظ کند، تا مسیرهای دیپلماتیک موجود غیر فعال نشود.
فعالیت شبکه شهرهای خواهرخوانده، ارسال پیامهای شهرداری اصفهان، گزارش آسیبها به سفارتخانهها و نهادهای بینالمللی و تأکید بر ضرورت همکاریهای منطقهای، از مهمترین محورهای این تجربه است.
مصطفی دولتیار، رئیس دفتر نمایندگی وزارت امور خارجه در اصفهان، در گفتوگو با «اصفهان زیبا» از نقش این نهاد در مدیریت ارتباطات خارجی، تجربه اصفهان در دل بحران، ظرفیتهای دیپلماسی شهری و درسهایی که از جنگ برای آینده باید گرفت، سخن میگوید.
جنگ معمولاً نخستین ضربه را به شبکههای ارتباطی وارد میکند. در شرایط جنگی، چه آسیبهایی بر دیپلماسی شهری اصفهان وارد شد و مهمترین چالش این شهر به عنوان یک شهر تاریخی و بینالمللی در حوزه ارتباطات خارجی چه بود؟
بزرگترین چالش این است که وقتی پروازهای خارجی به شهر برقرار نباشد، عملاً بخشی از تعاملات خارجی شهر منقطع میشود. در جنگ اخیر اختلال در پروازها و بهویژه تعطیلی فرودگاه، یکی از جدیترین ضربهها را به ارتباطات بینالمللی اصفهان وارد کرد.
اصفهان شهری است که در حوزه گردشگری، اقتصاد، تجارت و همکاریهای علمی با خارج از کشور ارتباط دارد؛ بنابراین وقتی این مسیرهای ارتباطی دچار اختلال میشوند، فقط یک بخش از زندگی شهری آسیب نمیبیند، بلکه کل شبکه تعاملات خارجی شهر تحت تأثیر قرار میگیرد. در کنار این، قطع اینترنت هم چالش بزرگی بود و باعث شد ارتباطات برخط فعالان استان با خارج از کشور با محدودیت روبهرو شود. این وضعیت نوعی سکوت ناخواسته بر فعالیتهای بینالمللی اصفهان تحمیل کرد و کار را برای همه دستگاههای مرتبط سختتر ساخت.
از اختلالات ارتباطی و محدودیت اینترنت و اثرات آن بر فعالیتهای بینالمللی شهر در فضای جنگ بیشتر بگویید…
قطع اینترنت فقط یک مشکل فنی نیست؛ در دنیای امروز، بخشی از دیپلماسی شهری، تجارت خارجی، ارتباطات دانشگاهی و حتی گردشگری از مسیر ارتباطات برخط انجام میشود. وقتی این بستر دچار اختلال میشود، تعاملات فعالان استان با خارج از کشور هم محدود میشود. این مسئله برای اصفهان که شهر تعاملات گسترده است، اهمیت بیشتری داشت.
بسیاری از هماهنگیها، مکاتبات و ارتباطات روزمره با طرفهای خارجی عملاً دچار کندی یا وقفه شد و همین موضوع بر فعالیتهای بینالمللی شهر سایه انداخت.
تجار و فعالان اقتصادی استان اصفهان چه تأثیری از این فضا گرفتند؟
تجار و فعالان اقتصادی استان هم بهطور جدی آسیب دیدند. مطمئناً وقتی ارتباطات خارجی مختل میشود، خرید و فروش، سرمایهگذاری و همکاریهای اقتصادی دچار مشکل میشود. اصفهان شهری است که بخش مهمی از اقتصادش بر تعاملات برونمرزی استوار است.
اصفهان یکی از شهرهای بسیار مهم ایران است و صنایع بزرگ، ظرفیتهای تولیدی، جایگاه کشاورزی، توان علمی و دانشگاهی و همچنین موقعیت فرهنگی این شهر باعث شده که نقش آن فقط محلی نباشد، بلکه در سطح ملی و فراملی نیز اهمیت داشته باشد، بنابراین هر نوع اختلال در این حوزه، بهصورت مستقیم بر اقتصاد و به دنبال آن برعملکرد فعالان اقتصادی اثر میگذارد. درواقع جنگ باعث شد بخشی از این ظرفیتهای اصفهان برای ارتباط با جهان، موقتاً بلااستفاده یا کماستفاده بماند.
در زمان بحران، نقش نهادهای واسط اهمیت بیشتری پیدا میکند. نمایندگی وزارت امور خارجه در اصفهان در مدیریت ارتباطات خارجی استان در دوره جنگ چه نقش عملیاتی و هماهنگکنندهای ایفا کرد؟
نمایندگی وزارت امور خارجه در استان، بهویژه در چنین شرایطی، نقش یک تسهیلگر و هماهنگکننده را دارد.
ما مستقیماً جای دستگاههای اجرایی را نمیگیریم، بلکه کمک میکنیم ارتباط میان نهادهای استانی و طرفهای خارجی به شکل رسمی، درست و مؤثر برقرار شود.
در اصفهان این ارتباطات بسیار گسترده است؛ از استانداری و مجموعههای زیرمجموعه آن گرفته تا شهرداریها، اتاق بازرگانی، دانشگاهها، مراکز علمی، شرکتها و فعالان اقتصادی.
هرجا که یک ارتباط خارجی وجود دارد، ما تلاش میکنیم آن را سامان بدهیم و مسیر آن را هموار کنیم.
در دوره بحران نیز همین نقش پررنگتر شد؛ یعنی کمک کردیم ارتباطها کاملاً قطع نشود و هر کانال ممکن برای حفظ پیوندهای بینالمللی شهر مورد استفاده قرار گیرد.
اصفهان دارای شبکهای از شهرهای خواهرخوانده است که بخشی از دیپلماسی شهری این شهر را شکل میدهد. در دوران جنگ، این شبکه تا چه اندازه فعال بود و چه واکنشهایی از سوی شهرهای خواهرخوانده دریافت کردید؟
شبکه شهرهای خواهرخوانده یکی از مهمترین سرمایههای دیپلماسی شهری اصفهان است. البته باید توجه داشت که خواهرخواندگی اساساً یک رابطه میان شهرداریهاست، نه میان دولتها. یعنی این نوع همکاری بیشتر در سطح مدیریت شهری تعریف میشود و به همین دلیل ظرفیت انعطافپذیری بالایی هم دارد.
اصفهان در گذشته ۱۶ شهر خواهرخوانده داشت و هم اکنون با اضافه شدن دو شهر دیگر به شهرهای خواهر خواندهاش، این شبکه بزرگتر می شود.
علاوه بر این، اصفهان با ۵ شهر دوست نیز در ارتباط است و در مجموع با ۲۳ شهر در قالب روابط شهری و همکاریهای بینالمللی تعامل دارد.
در دوره بحران هم این ظرفیت تا حدی فعال ماند و ارتباط با این شهرها از مسیرهای رسمی و دیپلماتیک ادامه پیدا کرد. در زمان جنگ، تلاش شد این شبکه کاملاً متوقف نشود.
یکی از اقدامات اولیه، ارسال پیام شهردار اصفهان به شهرداران شهرهای خواهرخوانده بود که این پیام از طریق نمایندگیها و سفارتخانهها منتقل شد.
برخی از این شهرها پیامهای همدردی و همراهی ارسال کردند و نسبت به شرایط اصفهان واکنش نشان دادند، اما واقعیت این است که در شرایط جنگ، انتظار برای همراهی گسترده و فعال از همه طرفها همیشه محقق نمیشود.
برخی فضاها تحت تأثیر ملاحظات سیاسی و رسانهای قرار میگیرند و به همین دلیل شدت و کیفیت واکنشها متفاوت است.
با این حال، نفس حفظ ارتباط و باز نگه داشتن این کانالها بسیار مهم بود. همین که ارتباطات شهری بهطور کامل قطع نشد، خود یک دستاورد محسوب میشود. دیپلماسی شهری در چنین شرایطی باید بتواند حداقل ارتباط را هم حفظ کند تا بعد از بحران بتواند دوباره بر همان پایه، همکاریها را بازسازی و تقویت کند.
در برخی تحلیلها گفته میشود روابط خواهرخواندگی صرفاً جنبه نمادین دارد. تجربه اصفهان در این خصوص چیست؟
اگر خواهرخواندگی فقط در حد عنوان باقی بماند، طبیعتاً ارزش عملی چندانی نخواهد داشت. اما اگر بهدرستی از آن استفاده شود، میتواند به یک ابزار مؤثر برای توسعه روابط شهری، فرهنگی، اقتصادی و حتی علمی تبدیل شود.
درس اصلی این تجربه این است که روابط شهری باید مستمر، هدفمند و برنامهمحور باشد. نمیشود فقط در زمان امضای تفاهمنامه فعال بود و بعد رابطه را به حال خود رها کرد.
باید برای هر شهر خواهرخوانده، برنامههای مشخصی در حوزههای فرهنگی، هنری، دانشگاهی، اقتصادی و گردشگری تعریف شود. اصفهان در این زمینه ظرفیتهای فوقالعادهای دارد.
این شهر هم در صنعت و تولید قوی است، هم در کشاورزی، هم در حوزه هنر و صنایع دستی، هم در شعر و ادب و هم در تاریخ و تمدن. از طرف دیگر، دانشگاههای معتبر و مراکز علمی متعدد دارد که میتوانند به پشتوانهای برای دیپلماسی علمی و فرهنگی شهر تبدیل شوند.
بنابراین، اگر این ظرفیتها بهدرستی شناسایی و به شهرهای خواهرخوانده متصل شوند، میتوانند منافع واقعی ایجاد کنند. اما این کار نیاز به برنامهریزی دارد؛ از جمله هماهنگی میان شهرداری، استانداری، دانشگاهها و سایر دستگاههایی که در حوزه بینالمللی فعال هستند.
همچنین موضوع بودجه هم بسیار مهم است. فعالیت بینالمللی شهرداری نیازمند منابع مالی مشخص و پایدار است. بدون بودجه کافی، حتی بهترین ایدهها هم در حد حرف باقی میمانند. بنابراین آینده دیپلماسی شهری اصفهان به میزان جدی گرفتن این حوزه و تخصیص امکانات متناسب با آن بستگی دارد.
به ارسال پیام شهردار اصفهان به شهرداران شهرهای خواهرخوانده اشاره کردید، در طول جنگ چه اقداماتی برای اطلاعرسانی به نهادهای بینالمللی، سفارتخانهها و افکار عمومی خارجی درباره شرایط اصفهان و آسیبهای واردشده، انجام شد؟ به عبارتی کانالهای دیپلماتیک و ارتباطی اصفهان چگونه مدیریت شد و چه اقداماتی برای انتقال پیام اصفهان به جهان صورت گرفت؟
همانطور که پیش تر اشاره شد، در آن دوره تلاش شد ارتباطات از مسیرهای رسمی و ممکن حفظ شود. یکی از اقدامات مهم این بود که پیام شهردار اصفهان برای شهرداران شهرهای خواهرخوانده ارسال شد و این پیام از طریق مسیرهای دیپلماتیک و رسمی منتقل شد.
همچنین تلاش شد گزارشهایی از آسیبهای واردشده به شهر تهیه و به سفارتخانهها و نهادهای بینالمللی ارائه شود تا وضعیت اصفهان بهدرستی منعکس شود.
در چنین شرایطی، ثبت و انتقال دقیق اطلاعات از چند جهت اهمیت داشت. نخست اینکه وضعیت واقعی شهر و آسیبهایی که به زیرساختها یا فعالیتهای شهری وارد شده بود، بهصورت مستند ثبت شود. دوم اینکه طرفهای خارجی و نهادهای بینالمللی از شرایط دقیق مطلع شوند.
سوم هم اینکه این مستندات در آینده میتواند برای پیگیریهای حقوقی، رسانهای و بینالمللی مورد استفاده قرار گیرد. در کنار این، ارتباط با شهرهای خواهرخوانده هم از همین مسیرها ادامه پیدا کرد. پیامها از کانالهای دیپلماتیک و رسمی منتقل شد تا روند تعامل کاملاً قطع نشود.
در این میان، باز هم تأکید میکنم که نقش نمایندگی وزارت امور خارجه در اصفهان، نقش اجرایی مستقیم نیست، بلکه نقش تسهیلگر و هماهنگکننده است. مسئولیت اصلی مدیریت شهری بینالمللی بر عهده شهرداری و بخش بینالملل استانداری است و ما در کنار آنها برای پیشبرد ارتباطات کمک میکنیم.
در سطح منطقهای، برخی کشورها شریک اقتصادی یا فرهنگی شهرهای از ایران همچون اصفهان هستند که روابط ایران با برخی از آنها در این دوره از جنگ وارد مسیر جدیدی شده است. به اعتقاد شما این شرایط تا چه اندازه روابط منطقهای اصفهان را تحت تأثیر قرار میدهد؟ از طرفی چه ضرورتی برای تقویت پیوندهای اصفهان با این کشورها وجود دارد؟
روابط منطقهای طبیعتاً تحت تأثیر فضای کلی جنگ قرار گرفته است و در این دوره بحرانی برخی ارتباطات ادامه پیدا میکند، برخی محدود میشود و برخی هم بهطور موقت متوقف میشود، اما اصل ضرورت همکاری منطقهای است. اصفهان نیز مانند دیگر شهرهای مهم ایران، بخشی از یک فضای منطقهای بزرگتر است.
در این فضا، همکاریهای فرهنگی، اقتصادی و حتی علمی با کشورهای همسایه اهمیت زیادی دارد. بهنظر من، یکی از درسهای مهم بحران این است که امنیت و ثبات منطقه باید به دست خود کشورهای منطقه تأمین شود.
یعنی همکاری منطقهای باید جایگزین وابستگی به بیرون شود و اگر قرار باشد امنیت پایدار وجود داشته باشد، باید بر اساس همکاری میان دولتها و ملتهای منطقه شکل بگیرد، نه بر مبنای اتکا به نیروهای بیرونی. تجربه جنگ بهخوبی نشان داد که امنیت چیزی نیست که بتوان آن را از بیرون وارد کرد؛ امنیت باید در درون منطقه ساخته شود.
این یک درس مهم برای همه کشورهای منطقه است. در چنین چارچوبی، اصفهان میتواند در آینده بهعنوان یک شهر مهم فرهنگی و اقتصادی، در تحکیم پیوندهای منطقهای نقش بیشتری ایفا کند. اما این نقش زمانی پررنگ میشود که فضای منطقهای آرام، قابل پیشبینی و مبتنی بر همکاری باشد.
به اعتقاد شما از تجربه این بحران چه درسهایی برای آینده دیپلماسی شهری اصفهان به دست آمده و آیا لازم است در ساختار و برنامهریزی روابط بینالمللی شهر بازنگری شود؟
مهمترین درس این است که دیپلماسی شهری باید از قبل آماده بحران باشد. یعنی نباید فقط در روزهای عادی فعال باشد و در شرایط سخت از کار بیفتد.
دوم اینکه روابط شهری باید از حالت نمادین خارج شود و به برنامههای واقعی و عملی تبدیل شود. از طرفی همکاریهای فرهنگی، اقتصادی، دانشگاهی و گردشگری باید برای شهرهای خواهرخوانده و دوست تعریف شود. سوم، هماهنگی میان نهادهای داخلی باید دائمی باشد؛ استانداری، شهرداری، اتاق بازرگانی، دانشگاهها و سایر نهادها باید یک چارچوب مشترک برای تعاملات خارجی داشته باشند.
چهارم، بودجه و ساختار اجرایی مستقل برای این حوزه لازم است. بدون منابع مالی و برنامهریزی، دیپلماسی شهری به نتیجه پایدار نمیرسد. این تجربه نشان داد که اگر از ظرفیتها درست استفاده شود، اصفهان میتواند در آینده دیپلماسی شهری قدرتمندتری داشته باشد.
برای تقویت دیپلماسی اصفهان پس از بحران، چه مسیرهایی را پیشنهاد میکنید؟ کدام حوزهها باید در اولویت باشند؟
به اعتقاد بنده چند محور باید همزمان دنبال شود. نخست، احیای ارتباطات موجود با شهرهای خواهرخوانده و شهرهای دوست است. این ارتباطات باید از حالت تشریفاتی خارج شوند و به همکاریهای عملی و پروژهمحور تبدیل شوند.
پس از آن تعریف برنامههای مشترک در حوزه فرهنگ، گردشگری، دانشگاه و اقتصاد است. مثلاً میتوان برای تبادل هیئتهای علمی، برگزاری رویدادهای هنری، نمایشگاههای صنایع دستی، همکاریهای گردشگری و حتی ارتباطات اقتصادی میان شهرها برنامهریزی کرد. همچنین باید از ظرفیت رسانهای اصفهان بهدرستی استفاده شود.
شهری با این حجم از تاریخ، هنر و تمدن باید در رسانههای بینالمللی تصویر دقیق و جذابی داشته باشد. این موضوع خودش بخشی از دیپلماسی شهری است. موضوع بعدی بودجه و ساختار اجرایی است که پیشتر بر آن بسیار تأکید کردم. اگر مدیریت شهری میخواهد در سطح بینالمللی فعال باشد، باید برای آن ردیف بودجه مشخص، نیروی متخصص و ساختار منسجم داشته باشد. و نکته مهم دیگر، استمرار
است.
دیپلماسی شهری نباید وابسته به یک دوره یا یک مدیر باشد. باید به یک سیاست پایدار تبدیل شود تا با تغییرات سیاسی و اداری دچار وقفه نشود. در این شرایط ا اصفهان میتواند به یکی از نمونههای موفق دیپلماسی شهری در ایران تبدیل شود و با این نگاه بلندمدت جایگاه بینالمللی خود را با قدرت بیشتری بازسازی کند.