به گزارش اصفهان زیبا؛ ضلع جنوبی پل خواجو و استقرار «هیئت باران»، شاید متفاوتترین تصویری باشد که تا کنون از یک هیئت عزاداری دیدهایم؛ هرچند امسال از این دست تغییرات بنیادی ، بسیار به چشم میخورد. پیشینه بیش از صد شب حضور اجتماعی مردم در خیابانها و اقتضائات شرایط جنگی، محرم امسال را دستخوش تغییراتی کردع که در سالهای گذشته حتی به فکر هم خطور نمیکرد.
بحث تغییر مکان و تغییر فرم برگزاری هیئتها، از نکات قابل توجه مراسمهای امسال است. در این میان، برخی هیئتها که به خیابان آمدهاند، متناسب با تغییر مکان، تغییرات قابل توجهی در برنامههایشان داشتهاند و برای برخی نیز به قول آقای اسماعیلی، «عدو شود سبب خیر، اگر خدا خواهد».
سیدرسول اسماعیلی در گفتوگو با «اصفهان زیبا»، از غرفههای این مجموعه سخن میگوید؛ غرفههایی برای کودک و نوجوان دختر و پسر که بر حسب نظر ما، سالهای پیش نه شکل و شمایلی همچون اکنون داشت و نه از چنین تنوع و تکثری برخوردار بود. این غرفهها که در کنار هیئت عمومی بزرگسالان ایجاد شدهاند، به سبب موقعیت قرارگیریشان، یعنی دقیقا محل حضور اقشار مختلف مردمی که برای تفریح به کنار رودخانه زایندهرود میآیند، میزبان کودکان و نوجوانانی هستند که بر حسب مشاهدات میدانی، والدینشان حاضر در هیئت عمومی بزرگسالان نیستند، اما خود آنان به غرفههای مختلف سر میزنند و از برنامههایشان استفاده میکنند. در این گفتوگو با مدیر مجتمع فرهنگی «باران» پیرامون برنامههای این غرفهها، مخاطبان آن و امتداد این مسیر صحبت کردهایم.
ما امروز در خیابانها هیئتهایی را میبینیم که خواسته یا ناخواسته پایشان به خیابان باز شده و بسته به اقتضائات این فضا، تغییراتی در برنامههای خود ایجاد کردهاند. برخی هیئتها با ایجاد برنامههای جدید کاملا خیابانی عمل میکنند؛ برخی نیز همان فرم هیئت را بدون تغییر به خیابان آوردهاند. در اولین مواجههام با هیئت باران برداشتم این بود که غرفههای شما با آن تکثر و تنوع، فرصت خوبی است تا مخاطب غیرثابت از مجموعه خودتان هم از برنامهها استفاده کند. راجع به کلیت بحث غرفهها و بهویژه غرفههای کودک و نوجوان توضیح دهید.
امسال این تعبیر مصداق پیدا کرد که «عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد». اتفاقات اخیر باعث شد هیئت ما و برخی هیئتهای دیگر به میان مردم بیایند. من اینگونه تعبیر میکنم که ما سالها از شکل سنتی عزاداری که برپایی قافله در خیابان بود، خارج شده بودیم و با متمرکز کردن مراسم عزاداری در حسینیهها، حصاری دور خود کشیده بودیم که میان ما و مردم فاصله ایجاد میکرد. امسال به لطف خدا و داستانهایی که اتفاق افتاد، هیئتها به میان مردم آمدند و زمینه ارتباط با آنها فراهم شد. لااقل مردم این صحنهها را میبینند و صد درصد هم اثر دارد. حالا اگر بخواهم از این چند شب مثال بزنم، شاید صدها اتفاق قشنگ به واسطه آمدن روضه به میان مردم دیده ایم.
این از مقدمهای که مربوط به مکان حضورمان بود، اما در بحث غرفهها، ما سه غرفه خاص برای دختران و یک اتاق فرار مشترک برای دختران و پسران داریم. یعنی سانسهای جداگانه برای دختران و پسران در نظر گرفته شده است. همچنین پاتوق «قطرههای باران» مختص دانشآموزان پسر از اول ابتدایی تا سال هشتم است. البته این عزیزان بر اساس مقاطع تحصیلی در گروههای مجزای اول تا چهارم، پنجم و ششم و هفتم و هشتم تفکیک شدهاند که برنامههای متنوعی دارند.در بخش دیگر، برای دختران یک غرفه ویژه برای سن ۱۲ تا ۱۶ سال و دو غرفه دیگر برای مهدکودک تا ۱۲ سال داریم. برای گروه ۱۲ سال به بالا یک غرفه ویژه داریم که راهنما و میز گفتوگو دارند تا پیرامون چالشهای نوجوانی بحث کنند. این غرفهها صرفا برای بازی نیستند و با سناریو و مربی و موضوعات مشخص فعالیت میکنند؛ بهطوری که هنگام ثبتنام اطلاعات آنها گرفته میشود. این بخش ویژه دختران است و در بخش پسران نیز فعالیتها به شکلی است که آنها در طول سال، هر هفته پنجشنبهها جلسه و مربی و مداح و بازی دارند. تبلور این فعالیتها در دهه به سه هیئت گردشی تبدیل میشود که هر شب سخنرانی، مداحی و پذیرایی خاص خود را دارند.
معمولا در هیئتها برای گروه سنی ۱۲ تا ۱۶ سال کمتر شاهد ایجاد غرفه جدا هستیم و همواره این مسئله مطرح است که نوجوانان باید در متن هیئت حضور یابند و سینهزنی و روضه را درک کنند. به نظر میرسد شما در سالهای پیش برای این گروه سنی که دوره نوجوانی محسوب میشود، برنامه نداشتید. آیا امسال این رویکرد به عنوان یک تجربه جدید اضافه شده است یا واقعا نگاه شما این است که دختر ۱۶ ساله در فضای اصلی هیئت حضور نداشته باشد و در غرفه مستقر شود؟
ما در بخش دختران، دو سه سال است که این برنامه را داریم. مثلا سال گذشته، غرفهای به مساحت ۷۰ تا ۸۰ متر برای همین گروه سنی در نظر گرفته بودیم. این ادامه همان کار برای دخترانمان است. البته اشکالی وجود دارد که ما در طول سال فعالیت خاصی برای دخترانمان نداریم و آنها بیشتر از جلسات سخنرانی و روضه استفاده میکنند. اما امسال در دهه اول محرم، با استفاده از سیستم نرمافزاری، اطلاعات مخاطبان را ثبت میکنیم و فرم پر میکنند تا انشاءالله بتوانیم پس از پایان دهه نیز این فعالیتها را ادامه دهیم.
یعنی قرار است واحد خواهرانتان در بخش فرهنگی ایجاد شود؟ این اقدام به نوعی موازی کاری با گروه فرهنگی فانوس نمیشود؟ چون به هرحال سخنران مجموعه یکسان است.
بله، ما واحد خواهران را داریم، هرچند فعالیت فرهنگیشان پررنگ نبوده است، اما امیدواریم جرقه و انگیزه ایجاد شده در محرم امسال، بستری برای تداوم و توسعه فعالیتها باشد. با نیروهایی که داریم و درخواستهایی که خانوادهها از ما داشتهاند، در تلاشیم این مسیر را ادامه دهیم؛ چرا که خانوادهها همانطور که پسرانشان را به هیئت میفرستند، دخترانشان را نیز همراه میآورند.همچنین این برنامه موازیکاری با گروه فانوس نیست؛ چرا که مخاطبان پنجشنبههای ما در مقاطع مختلف سنی، دارای دخترانی هم هستند که نیاز به فضای ویژه دارند. در اصفهان و حتی در سطح کشور، اگر صد هیئت دیگر هم برای دختران نوجوان برنامهریزی کنند، باز هم کم است؛ زیرا انقدر مخاطب مشتاق وجود دارد که هرچه هیئتها بیشتر شوند، باز هم ظرفیتهای خالی وجود دارد.
کمی درباره مخاطبان غرفههایتان صحبت کنید. آیا حضور این افراد قابل توجه بوده و برنامهای برای مواجهه با آنها داشتهاید؟
به نظر ما بله. برای نمونه، در همین غرفه نوجوانان دختر، شاید ۹۰ درصد مخاطبان بانوانی هستند که پوشش متفاوتی دارند؛ دخترانی که اصلا حجاب ندارند اما میآیند و یکی دو ساعت به گفتوگو مینشینند. ما حتی موردی داشتیم که همین فرد در طول این چهار پنج شب، تغییر رویه داده و حالا خودش به خادمی هیئت مشغول است و دم در کفش خانمها را جفت میکند. پیش از این، ما به دلیل استقرار در مکانهای اختصاصی مانند سالن سپاه یا تکیه همدانیان، در محیطی بسته با مخاطبان ثابت خود مواجه بودیم و کسی با تیپ و ظاهر متفاوت، فرصت نزدیکی به این فضا را نداشت. اما حضور در میدان اصلی شهر و محیط مردمی، حصارها را شکسته است.
برنامهای دارید که این ارتباط جدید به شبکهسازی و جذب مخاطب جدید منجر شود؟
بله، ما اطلاعات این افراد را در غرفهها ثبت میکنیم. مشخصات اولیه و شماره تلفنهایشان را در نرمافزار وارد میکنیم تا بتوانیم در طول سال ارتباطمان را با آنها حفظ کنیم. کسی که فضای امامحسینی را فراموش کرده بود، حالاآمده و پای میز گفتوگو نشسته است؛ بنابراین از نظر اخلاقی و شرعی صحیح نیست که آنها را رها کنیم. باید مسیر را ادامه دهیم و هرچه خدا کمک کند، پیش ببریم. در بخش نوجوان نیز این پتانسیل جذب وجود دارد. فضای ذهنی این بچهها، چه مذهبی باشند و چه نباشند، فاصله عجیبی با هم ندارد و چیزهای مشترک بسیاری میان آنهاست. فهم مشترک آنها از فضای مجازی و مسائل روز، پل ارتباطی خوبی است که مواجهه با آنها را تسهیل میکند.
آیا ساختار فعلی و روند تعاملات گذشتهتان با نوجوانان امکان جذب این مخاطبان جدید را دارد؟
امروزه با انفجار اطلاعاتی، بچههایی که در تیپ مذهبی تعریف میشوند، فاصله عجیبی با سایر تیپها ندارند؛ آنطور نیست که فکر کنیم اینها در دو سوی رودخانهای متفاوت ایستادهاند. خیلی از چیزهایشان مشترک است؛ فهم آنها از فضای مجازی و مسائل روز، پل ارتباطی مستحکمی است که مواجهه با آنها را تسهیل میکند.
باتوجه به اینکه در فاصله زمانی کمی از شروع ماه محرم، هئیتتان به این مکان منتقل شد، زیرساختها چطور فراهم شد؟
بحث محتوا که از قبل آماده بود. در فرم ظاهری هم در عید غدیر، «موکب میثاق» ده شب در این مکان برنامه داشت و بخشی از غرفهها را آماده کردهبود. ما در سه چهار شب آخر غدیر، همراه با بچههای «باران» فضا و امکانات آنجا را دیدیم و به این نتیجه رسیدیم که برای محرم اینجا را فعال کنیم. درواقع دوستان همکاری کردند و فضا مهیا شد.