به گزارش اصفهان زیبا؛ نشست تخصصی انبوهسازان با محوریت بررسی موارد اجرایی مبحث۱۹ مقررات ملی ساختمان با حضور سید کریم داوودی، رئیس انجمن انبوهسازان، شاهرخ پوستی، دبیر انجمن و جمعی از اعضای هیئتمدیره سازمان نظاممهندسی و معماران برجسته استان برگزار شد.
در این نشست بر ضرورت اجرای دقیق الزامهای مبحث ۱۹ بهعنوان یکی از پایههای اصلی بهینهسازی مصرف انرژی در ساختمانها تأکید شد.
در ابتدای این نشست، شاهرخ پوستی ضمن خوشامدگویی به حاضران، با اشاره به شرایط فعلی و چالشهای حوزه انرژی در کشور، اهمیت اجرای مبحث ۱۹ را بیش از گذشته ضروری دانست و تأکید کرد که بیتوجهی به این مبحث میتواند پیامدهای جدی در مصرف انرژی و هزینههای ساختوساز به همراه داشته باشد.
او همچنین بر لزوم همافزایی میان انبوهسازان، مهندسان و نهادهای نظارتی برای ارتقای کیفیت ساخت و کاهش مصرف انرژی در پروژههای ساختمانی تأکید کرد. در ادامه، حاضران ازجمله سید کریم داوودی نیز به بیان دیدگاهها و چالشهای موجود در مسیر اجرای دقیق این مبحث پرداختند و بر ضرورت اصلاح برخی رویههای اجرایی و تقویت نظارتهای فنی در پروژههای ساختمانی تأکید کردند.
سپس احمدرضا طاهریاصل، نایبرئیس کمیسیون انرژی، استاندارد مصالح و محیطزیست سازمان نظاممهندسی ساختمان کشور و رئیس کمیسیون انرژی نظاممهندسی ساختمان استان اصفهان و مدیر اجرایی انجمن علمی مدیریت مصرف انرژی ایران، با تشریح رویکردها و تفاوتهای ویرایش پنجم مبحث۱۹ مقررات ملی ساختمان، بر ضرورت تغییر نگاه به مدیریت مصرف انرژی در صنعت ساختمان تأکید کرد و گفت: امروز دیگر نمیتوان درباره ضرورت مدیریت انرژی تردید داشت؛ چرا که کشور با چالشهای جدی در حوزه تأمین برق و گاز، قطعیهای مکرر و ناترازی انرژی روبهروست و همین شرایط، اصلاح شیوه طراحی و ساخت ساختمانها را به یک ضرورت اجتنابناپذیر تبدیل کرده است.
او با بیان اینکه تا زمانی که ضرورت این تغییر از سوی فعالان صنعت ساختمان پذیرفته نشود، اجرای ویرایش جدید مبحث۱۹ نیز به نتیجه مطلوب نخواهد رسید، افزود: ویرایش پنجم نسبت به نسخههای پیشین تفاوتی بنیادین دارد و ساختمان را وارد پارادایم جدیدی میکند که محور اصلی آن «مدیریت مصرف انرژی» است. البته این مبحث را نباید نقطه نهایی یا ایدئال در حوزه ساختمانهای سبز دانست؛ بلکه هدف آن، ایجاد یک چهارچوب حداقلی برای عبور از شرایط بحرانی فعلی و حرکت بهسمت ساختمانهای کممصرف و بهرهور است.
طاهریاصل با اشاره به اهمیت اجرای این مقررات در پروژههای انبوهسازی اظهار کرد: حتی کاهش حدود ۱۵درصدی مصرف انرژی در یک پروژه بزرگ چندصد واحدی، صرفهجویی چشمگیری در مقیاس ملی بههمراه خواهد داشت؛ ازهمینرو، دیگر موضوع این نیست که مبحث۱۹ اجرا شود یا نه؛ بلکه باید درباره چگونگی اجرای صحیح آن و فراهمکردن زیرساختهای لازم برای تحقق اهداف این مقررات گفتوگو کرد.
نایبرئیس کمیسیون انرژی، استاندارد مصالح و محیطزیست سازمان نظاممهندسی ساختمان کشور همچنین به زمانبندی اجرای الزامهای ویرایش جدید اشاره کرد و گفت: برای گروههای مختلف ساختمانی، برنامه زمانبندی مشخصی در نظر گرفته شده است؛ برای نمونه، ساختمانهای گروه «الف» در سال نخست تنها ملزم به رعایت چند الزام ساده در حوزه عملکرد حرارتی هستند و سایر گروهها نیز بهصورت مرحلهای با الزامهای جدید منطبق خواهند شد تا اجرای مقررات با سهولت بیشتری انجام شود.
او در ادامه، با تأکید بر اینکه مبحث ۱۹ بهتنهایی معادل ساختمان سبز نیست، تصریح کرد: ساختمانهای سبز علاوهبر مدیریت مصرف انرژی، به شاخصهایی همچون کیفیت فضای داخلی، آسایش بهرهبرداران و ملاحظات زیستمحیطی نیز توجه دارند؛ اما ویرایش پنجم مبحث۱۹ دستکم مسیر رسیدن به این اهداف را هموار میکند و گامی روبهجلو در ارتقای بهرهوری انرژی ساختمانها بهشمار میرود.
طاهریاصل مهمترین بخش اجرای موفق این مقررات را مرحله طراحی اولیه پروژه دانست و اظهار کرد: در ویرایش جدید، مرز میان رشتههای معماری، تأسیسات مکانیکی و تأسیسات برقی تا حد زیادی از بین رفته و اجرای صحیح مبحث۱۹ مستلزم همکاری همزمان همه این تخصصها از نخستین مراحل طراحی است.
به گفته رئیس کمیسیون انرژی نظاممهندسی ساختمان استان اصفهان، تصمیمهایی که در ابتدای طراحی گرفته میشود، میتواند بهتنهایی بین ۳۰ تا ۴۰درصد مصرف انرژی ساختمان را کاهش دهد؛ اما اگر این تصمیمها بهدرستی اتخاذ نشود، اصلاح پروژه در مراحل اجرا هزینههای سنگین و گاه غیرقابلتوجیهی را به سازندگان تحمیل خواهد کرد.
او با ارائه مثالی از پروژههای ساختمانی افزود: اگر پس از تکمیل طراحی و آغاز عملیات اجرایی مشخص شود که الزامهای لازم برای دستیابی به یک ساختمان کممصرف در نظر گرفته نشده است، ناچار خواهیم بود با صرف هزینههای مضاعف تغییرات گستردهای در پروژه ایجاد کنیم؛ درحالیکه همین موضوع در مرحله طراحی اولیه با کمترین هزینه قابل مدیریت است.
طاهریاصل در پایان با توصیه به انبوهسازان و فعالان صنعت ساختمان، بر اهمیت تصمیمگیریهای اولیه تأکید کرد و گفت: هرچه تصمیمهای فنی و تخصصی در ابتدای پروژه دقیقتر و هماهنگتر اتخاذ شود، هم هزینههای ساخت کاهش خواهد یافت، هم بهرهوری انرژی ساختمان افزایش پیدا میکند و هم دستیابی به اهداف ویرایش پنجم مبحث۱۹ با سهولت بیشتری امکانپذیر خواهد بود.
در ادامه این نشست، محمد بهاروند، نایبرئیس انجمن صنفی مهندسین معمار استان اصفهان، با تشریح جزئیات ویرایش پنجم مبحث۱۹ مقررات ملی ساختمان، تلاش کرد اهمیت این مقررات را با زبانی ساده برای حاضران تشریح کند.
او در ابتدای سخنان خود با اشاره به نحوه مصرف انرژی در ساختمانها گفت: هر ساختمانی از سه منبع اصلی شامل برق، گاز طبیعی و انرژی خورشیدی، انرژی دریافت میکند؛ اما درمقابل از مسیرهای متعدد مانند سقف، دیوارها، پنجرهها، درها، دودکشها، سیستم تهویه و حتی آب گرم مصرفی که وارد فاضلاب میشود، انرژی را از دست میدهد؛ بنابراین اگر بتوان ورودی و خروجی انرژی را مدیریت کرد، ساختمان بهسمت بهرهوری بیشتر حرکت میکند و مصرف انرژی آن به شکل محسوسی کاهش مییابد.
نایبرئیس انجمن صنفی مهندسین معمار استان اصفهان با اشاره به ماده ۳۴ قانون نظاممهندسی ساختمان افزود: رعایت مقررات ملی ساختمان یک توصیه نیست؛ بلکه یک الزام قانونی است و همه عوامل دخیل در ساختوساز، از مهندس طراح و ناظر گرفته تا سازنده، شهرداری و سازمان نظام مهندسی، مسئول اجرای آن هستند.
به گفته او، مبحث۱۹ نیز از زمان تدوین تاکنون مسیر طولانی را طی کرده و از یک دستورالعمل توصیهای به یک مقررات الزامآور تبدیل شده است؛ به گونهای که در ویرایش پنجم، رعایت الزامهای آن مستقیما با صدور پایانکار ساختمان ارتباط پیدا کرده است.
بهاروند ادامه داد: در گذشته اگر سازنده بخشی از الزامهای مدیریت انرژی را اجرا نمیکرد، اتفاق خاصی رخ نمیداد؛ اما در ویرایش جدید شرایط تغییر کرده است و ساختمان باید بتواند گواهی انطباق انرژی دریافت کند؛به همین دلیل، دیگر نمیتوان مبحث۱۹ را نادیده گرفت.
او با تشریح ساختار جدید این مبحث اظهار کرد: ساختمانها در چهار گروه «الف»، «ب»، «ج» و «د» دستهبندی شدهاند و برای هرگروه، بستهای از الزامها متناسب با نوع ساختمان در نظر گرفته شده است؛ برای مثال، ساختمانهایی با تعداد واحد کمتر در سالهای ابتدایی تنها موظف به رعایت برخی الزامهای پوسته و عایقکاری هستند؛ اما هرچه ابعاد ساختمان بزرگتر و تعداد واحدها بیشتر شود، استفاده از تجهیزات با راندمان بالا، سامانههای پایش مصرف انرژی، سیستمهای هوشمند و انرژیهای تجدیدپذیر نیز به الزامهای پروژه اضافه خواهد شد.
نایبرئیس انجمن صنفی مهندسین معمار استان اصفهان با بیان اینکه عملکرد هر ساختمان در شش بخش شامل پوسته ساختمان، تأسیسات مکانیکی، تأسیسات برقی، انرژیهای تجدیدپذیر، سامانههای پایش و مدیریت یکپارچه ارزیابی میشود، افزود: درمجموع هزار امتیاز برای این شاخصها تعریف شده است و سازندگان برای دریافت پایانکار باید دستکم ۹۰۰ امتیاز کسب کنند. این موضوع نشان میدهد که مدیریت انرژی دیگر یک اقدام سلیقهای نیست؛ بلکه به بخشی از فرایند قانونی ساختوساز تبدیل شده است.
بهاروند در ادامه یکی از مهمترین مشکلات ساختمانسازی در کشور را نبود هماهنگی میان معمار و مهندسان تأسیسات دانست و گفت: در بسیاری از پروژهها، معمار بدون توجه به ویژگیهای انرژی ساختمان طراحی کرده و مهندس تأسیسات نیز مستقل از طراحی معماری، تجهیزات را انتخاب میکند. نتیجه این ناهماهنگی آن است که ظرفیت تجهیزات سرمایشی و گرمایشی بیش از نیاز واقعی ساختمان در نظر گرفته میشود؛ موضوعی که هم هزینه ساخت را افزایش میدهد و هم باعث مصرف بیشتر انرژی در سالهای بهرهبرداری خواهد شد.
او تأکید کرد: اگر معمار از همان ابتدای طراحی، ویژگیهای حرارتی ساختمان را در نظر بگیرد و طراحی معماری و تأسیسات بهصورت همزمان انجام شود، میتوان با تجهیزات کوچکتر، همان سطح آسایش را برای ساکنان فراهم کرد. به گفته نایبرئیس انجمن صنفی مهندسین معمار استان اصفهان، بسیاری از هزینههایی که امروز سازندگان بابت خرید تجهیزات اضافی پرداخت میکنند، نتیجه همین ناهماهنگی در مرحله طراحی است.
او با اشاره به نقش پوسته ساختمان در جلوگیری از هدررفت انرژی گفت: بیشترین اتلاف انرژی معمولا از سقف، دیوارها، پنجرهها و پلهای حرارتی اتفاق میافتد؛ بههمیندلیل، در ویرایش پنجم، به کیفیت عایقکاری توجه ویژهای شده است؛ البته معیار اصلی، ضخامت دیوار نیست؛ بلکه مقاومت حرارتی آن بوده و ممکن است یک دیوار با ضخامت کمتر، اما عایق مناسب، عملکرد بهتری نسبت به دیوارهای ضخیم داشته باشد.
بهاروند همچنین به استفاده از عایقهای غیراستاندارد یا اجرای نادرست آنها هشدار داد و گفت: در بسیاری از پروژهها هزینه زیادی برای خرید عایق پرداخت میشود؛ اما بهدلیل اجرای غیراصولی، پلهای حرارتی از بین نمیرود و عملا بخش زیادی از این سرمایهگذاری هدر میرود؛ بنابراین انتخاب مصالح مناسب باید همزمان پاسخگوی الزامهای مبحث۱۹، مبحث حریق، الزامهای صوتی و سایر مقررات ملی ساختمان نیز باشد.
نایبرئیس انجمن صنفی مهندسین معمار استان اصفهان در بخش دیگری از سخنان خود به طراحی تأسیسات مکانیکی پرداخت و افزود: ظرفیت تجهیزات سرمایشی و گرمایشی باید بر اساس شرایط اقلیمی و بار واقعی ساختمان تعیین شود، نه بر اساس ضریب اطمینانهای غیرضروری. انتخاب تجهیزات بزرگتر از نیاز، نهتنها هزینه اولیه پروژه را افزایش میدهد، بلکه مصرف انرژی ساختمان را نیز در سالهای آینده بالا خواهد برد.
او در ادامه، انرژیهای تجدیدپذیر را یکی از مهمترین بخشهای ویرایش پنجم مبحث۱۹ دانست و اظهار کرد: استفاده از پنلهای خورشیدی و سامانههای آبگرم خورشیدی، علاوهبر کاهش مصرف برق و گاز، میتواند در زمان قطع برق نیز نیاز تجهیزات ضروری ساختمان مانند آسانسور، پمپ آب و سیستمهای ایمنی را تأمین کند. از نگاه بهاروند، این تجهیزات دیگر یک هزینه اضافی نیستند؛ بلکه نوعی سرمایهگذاری برای افزایش ارزش ساختمان، کاهش هزینههای بهرهبرداری و ارتقای تابآوری آن در برابر بحرانهای انرژی بهشمار میروند.
او در پایان تأکید کرد که برخلاف تصور برخی سازندگان، فلسفه ویرایش پنجم مبحث۱۹ افزایش هزینههای ساخت نیست؛ بلکه هدف آن، کاهش مصرف انرژی، مدیریت هزینههای بهرهبرداری و ساخت ساختمانهایی است که در سالهای آینده با کمترین میزان اتلاف انرژی، بیشترین کارایی را داشته باشند.
در ادامه این نشست، مهدی مراغهای، انتقالدهنده تکنولوژی اندازهگیری فرعی (پایش و زیر پایش ) از کشور دانمارک و مدیرعامل شرکت دانشبنیان برونتاب گفت: همیشه یک شعار را مطرح میکنیم: بهینهسازی از اندازهگیری آغاز میشود. تا زمانی که میزان مصرف انرژی بهصورت دقیق اندازهگیری نشود، امکان مدیریت و بهینهسازی واقعی وجود ندارد.
او با اشاره به اینکه بسیاری از استانداردهای معتبر جهانی، ازجمله استانداردهای بینالمللی مدیریت انرژی، آییننامههای سازمان حفاظت محیطزیست و همچنین ویرایش پنجم مبحث۱۹ مقررات ملی ساختمان، بر موضوع اندازهگیری اصلی و فرعی انرژی تأکید دارند، افزود: برای نخستینبار این فناوری را از دانمارک وارد کشور کردیم و مفهومی که در دنیا با عنوان «سابمترینگ» شناخته میشود، در مبحث۱۹ با عنوان اندازهگیری اصلی و فرعی معرفی شده است.
مدیرعامل شرکت دانشبنیان برونتاب با بیان اینکه نبود زیرساختهای مناسب اندازهگیری یکی از دلایل اصلی مصرف بالای انرژی در ساختمانهای کشور است، اظهار کرد: در ایران به دلیل ارزانبودن انرژی، بسیاری از سازندگان تاکنون نیازی به استفاده از این تجهیزات احساس نمیکردند؛ درحالیکه در بسیاری از کشورهای جهان این فناوری سابقه چنددههای دارد.
او ادامه داد: در دانمارک هیچ سازنده یا مالک ساختمانی اجازه ندارد بدون نصب سامانههای اندازهگیری و قرارداد با شرکتهای تخصصی، ساختمان خود را به بهرهبرداری یا اجاره برساند. در کشورهایی مانند ترکیه، استرالیا و بسیاری از کشورهای اروپایی نیز مصرف آب، برق و انرژی هر واحد بهصورت مجزا اندازهگیری و اطلاعات آن به شکل برخط برای شرکتهای مدیریت انرژی ارسال میشود. به گفته مراغهای، این تجهیزات روی رادیاتورها، سیستمهای سرمایش و گرمایش، چیلرها، دیگها، هواسازها و سایر تجهیزات پرمصرف نصب میشوند و میزان دقیق انرژی مصرفی هر واحد یا هر تجهیز را ثبت میکنند؛ موضوعی که باعث میشود هر مصرفکننده هزینه واقعی مصرف خود را پرداخت کند و درنتیجه انگیزه بیشتری برای صرفهجویی داشته باشد.
مدیرعامل شرکت دانشبنیان برونتاب با اشاره به اجرای این فناوری در کشور گفت: امروز این سامانهها در بیش از ۴۷۰ پروژه، از ساختمانهای سهواحدی تا مجتمعهای هزار و ۵۵۰ واحدی، نصب و بهرهبرداری شدهاند و در شهرهای مختلف ازجمله تهران و جزیره کیش در حال فعالیت هستند؛ بنابراین این فناوری دیگر یک ایده نیست؛ بلکه در ایران نیز به مرحله اجرا رسیده است.
او افزود: در کشورهای حوزه خلیجفارس نیز از ۲۰۱۸ استفاده از این تجهیزات آغازشده و از ۲۰۲۲ نصب آنها در بسیاری از ساختمانها الزامی شده است؛ بهگونهایکه مصرف آب سرد، آب گرم و انرژی تمامی ساختمانهای دارای موتورخانه مرکزی باید بهصورت دقیق اندازهگیری شود. این انتقالدهنده تکنولوژی اندازهگیری فرعی (پایش و زیر پایش ) از کشور دانمارک با اشاره به قابلیتهای این سامانهها گفت: انواع کنتورهای آب، گاز، انرژی حرارتی، پاورآنالایزرهای برق و تجهیزات اندازهگیری کیفیت توان، اطلاعات مصرف را به نرمافزار مرکزی ارسال میکنند و امکان پایش لحظهای، صدور قبض، شناسایی نواقص، محاسبه شاخصهای بهرهوری و ارزیابی عملکرد تجهیزات را فراهم میسازند.
مراغهای در ادامه با اشاره به الزامیشدن ویرایش پنجم مبحث۱۹ مقررات ملی ساختمان خاطرنشان کرد: این ویرایش از اردیبهشت ۱۴۰۴ تصویب و از دیماه همان سال برای تمامی طراحان و سازندگان الزامی شده است. بر اساس این مقررات، نصب تجهیزات اندازهگیری تنها خرید و نصب یک دستگاه نیست؛ بلکه این سامانه باید تا مرحله راهاندازی، اتصال به نرمافزار مرکزی، ارسال دادهها و بهرهبرداری کامل تحت نظارت قرار گیرد.
مدیرعامل شرکت دانشبنیان برونتاب تصریح کرد: پس از راهاندازی کامل این سامانهها، امکان مشاهده برخط شاخصهایی مانند ضریب عملکرد تجهیزات، بازده انرژی و شاخصهای بهرهوری ساختمان فراهم میشود و همین اطلاعات، مبنای تصمیمگیری برای کاهش مصرف انرژی خواهد بود.مراغهای در پایان تأکید کرد که فناوریهای هوشمند و سامانههای پایش انرژی امروز دیگر در کشور صرفا در حد طرح و ایده نیستند و در دهها پروژه بزرگ به بهرهبرداری رسیدهاند و میتوانند نقش مهمی در اجرای مؤثر الزامهای ویرایش پنجم مبحث ۱۹ و کاهش مصرف انرژی در ساختمانها ایفا کنند.
در ادامه این نشست، حمیدرضا مبرهنی، رئیس گروه تخصصی معماری سازمان نظاممهندسی ساختمان استان اصفهان، با محوریت موضوع عایقهای حرارتی و الزامهای ویرایش پنجم مبحث۱۹ مقررات ملی ساختمان، گزارشی از اقدامهای گروه تخصصی معماری سازمان نظاممهندسی درزمینه تبیین و آموزش این مقررات ارائه کرد.
او با تشریح مفهوم فضاهای کنترلشده، کنترلنشده و ارتباط آنها با فضای خارج، گفت: رعایت الزامهای مبحث۱۹ بیش از هر چیز در جدارههای خارجی ساختمان اهمیت دارد.
رئیس گروه تخصصی معماری سازمان نظاممهندسی ساختمان استان اصفهان به معرفی روشهای مختلف عایقکاری دیوار، سقف و کف ساختمان پرداخت و اظهار کرد: عایقکاری از بیرون، از داخل، در میانه دیوار و استفاده از دیوارهای همگن، چهار روش اصلی اجرای عایقهای حرارتی هستند که هرکدام متناسب با شرایط پروژه کاربرد دارند.
او با تأکید بر اهمیت جلوگیری از ایجاد پلهای حرارتی، افزود: در ویرایش جدید مبحث ۱۹ راهکارهای مشخصی برای کاهش این نقاط اتلاف انرژی پیشبینی شده است.
مبرهنی همچنین با اشاره به مزایای استفاده از عایق میانی در دیوارها گفت: این روش ضمن افزایش مقاومت حرارتی، امکان کاهش ضخامت دیوار، سهولت اجرای نما و نازککاری داخلی و درنهایت، بهبود عملکرد انرژی ساختمان را فراهم میکند و به همین دلیل یکی از راهکارهای موردتوجه در طراحی و اجرای ساختمانهای جدید بهشمار میرود.
در پایان این نشست، مجید شریفی به معرفی فناوری «فیکسر» و پلاسترهای نوین عایق حرارتی پرداخت و اظهار کرد: این محصول با همکاری شرکت فیکسر اسپانیا و نمایندگی آن در اصفهان برای نخستینبار در کشور فرموله شده است و میتواند جایگزین سیمانکاری سنتی ساختمان شود. به گفته او، این پلاستر با ایجاد یک لایه پیوسته روی جدارهها، ضمن تأمین مقاومت حرارتی موردنیاز، پلهای حرارتی را نیز بهطور کامل پوشش میدهد و نقش یک عایق یکپارچه را برای ساختمان ایفا میکند.
شریفی افزود: این سیستم همچنین در اجرای نما با استفاده از کامپوزیت TRC Plus و مش الیاف شیشه، علاوهبر کاهش وزن نما، مقاومت مناسبی در برابر ترکخوردگی و نفوذ باران ایجاد میکند و الزامهای مبحث۱۹ مقررات ملی ساختمان را نیز برآورده میسازد.
او این فناوری را به «پتویی» تشبیه کرد که ساختمان را بهصورت کامل دربرمیگیرد و از اتلاف انرژی جلوگیری میکند. شریفی با اشاره به مزیتهای اقتصادی این محصول گفت: بررسیهای انجامشده نشان میدهد این روش در مقایسه با سایر راهکارهای عایقکاری، حدود ۴۰درصد هزینه کمتری دارد و در کنار سرعت بالای اجرا، فضای مفید بیشتری نیز در اختیار بهرهبرداران قرار میدهد.
او همچنین تأکید کرد در این پلاستر از پلیاستایرن استفاده نشده و به همین دلیل علاوهبر عملکرد مناسب حرارتی، از نظر ایمنی در برابر آتش نیز عملکرد مطلوبی دارد. شریفی در پایان از آمادگی سازمان نظام مهندسی و فعالان حوزه انرژی برای ارائه مشاوره به سازندگان و مهندسان در زمینه اجرای الزامهای مبحث۱۹ خبر داد.