به گزارش اصفهان زیبا؛ کتاب «آیتالله بهشتی به روایت اسناد آمریکا»، به کوشش سمانه داودی (متولد 1370)، توسط انتشارات سرچشمه نور، به سال 1403 در 304 صفحه منتشر شده است و در آن 112 سند از اسناد لانه جاسوسی آمریکا و همچنین اسناد دولتی وزارت امور خارجه آمریکا که در آن نام بهشتی (beheshti) آمده است را گردآوری کرده است.
نکته حائز اهمیت و متفاوت دربارۀ این کتاب، استفاده از اسناد افشاشدۀ سایت ویکیلیکس است که برای اولین بار شواهد و ناگفتههای تازهای از رصد شهید بهشتی توسط سازمانهای جاسوسی و تحلیلگر آمریکایی را بیان میکند.
مؤلف در مقدمۀ کتاب، اینگونه نتیجه میگیرد که برقراری ارتباط و شکل دادن به کانال ارتباطی با شهید بهشتی، همواره از سوی ایالات متحده بوده است و این ارتباط هیچگاه از سوی شهید بهشتی صورت نگرفته است. همچنین تنها ملاقات آیتالله بهشتی با کارمند سفارت آمریکادر اسفند 1357 در منزل خود شهید بهشتی صورت میگیرد. در تمام این ملاقات، شهید بهشتی موضع انقلاب ایران را برای طرف آمریکایی تشریح میکند و کیفیت موضعگیری او، به قدری قوی است که مأمور سفارت او را سیاستمداری خبره معرفی میکند که از بیان جزئیات طفره میرود.
آنچه در ادامه میخوانید، صفحات 231 الی 235 کتاب مذکور است که در آن سناریونویسی و لحن قلدرمآبانه طرف آمریکایی برای مذاکره با ایران دررابطه با آزادی گروگانها را به خوبی ملاحظه میکنید. درحالی که آمریکا برای آزادی گروگانها (جاسوسهای سفارت) به التماس افتاده است، اما در گفتگوهای پشت صحنۀ خود، حاضر نیست هیچگونه امتیاز واقعی را به کشور ایران بدهد.
با خواندن این سناریوی غیرصادقانه (که مشت نمونۀ خروار است)، مشاهده میکنید که سازمان اطلاعاتی آمریکا، همواره استفاده از کلمات مبهم «تعویق، تعلیق و البته اگر» را به جای «لغو» تحریمها توصیه کرده است، همچنین با آنکه یک سال قبل از آن، جمهوری اسلامی با مبارزات و فداکاریهای امام و امت، به پیروزی قاطع رسیده است، طرف آمریکایی تازه از به رسمیت شناختن حکومت جدید ایران سخن میگوید.
درنهایت پس از 444 روز مناقشه، گروگانهای آمریکایی مطابق بیانیۀ الجزایر آزاد شدند، اما این مذاکرات (با مدیریت بهزاد نبودی) بدون نتیجۀ واقعی برای ایران به پایان رسید. هرچند این آخرین تجربۀ ایران در بدعهدی آمریکا نبود!
***
سند شماره هشتاد و هفت:
(.FRUS, 1977_1980, Vol. 6, Doc. 125)
موضوع: یادداشتی به صورت دستنویس
تاریخ: ۲۹ دسامبر ۱۹۷۹، ۸ دی ۱۳۵۸
از: مدیر اطلاعات مرکزی ترنر، واشنگتن
به: وزیر امور خارجه ونس
به سایروس
از آنجایی که به نظر میرسد اعمال تحریمها نقطه عطف باشد، من با تحلیلگران خود دربارۀ روشهای موجود برای تأمین امنیت گروگانها به تبادل نظر پرداختم. در ضمیمه مقالهای به طول یک و یکچهارم صفحه آمده است. تمامی سیاستها و خطوط مشی جمعآوری شده است و من آن را در اختیار شما قرار میدهم تا بر اساس آن پیش بروید.
استن
ضمیمه: مقالۀ آماده شده در سازمان اطلاعات مرکزی (سیا)
واشنگتن، بدون تاریخ
مقابله با یک موقعیت دشوار که برای مدتی طولانی نهادینه شده است.
هدف:
* آزادی به موقع همه گروگانها.
ابزار:
* مذاکرات محرمانه با اعضای کلیدی شورای انقلاب (بهشتی یا قطبزاده). این دیدار با اطلاع قبلی خمینی برگزار میشود.
* استفاده از افرادی با مقبولیت قابل توجه (مانند پروفسور ریچارد کاتم)
موقعیت ایالات متحده:
فرستاده باید با اختیاری قابل درک، راه حلی را پیشنهاد کند.
* در ابتدا:
– آمریکا دشمن اسلام یا ایران نیست؛
– توجه داشته باشید که تهاجم اخیر شوروی به افغانستان به ضرورت حل بحران برای ایالات متحده و ایران میافزاید.
– ایران باید در موقعیتی قرار گیرد که بتواند در برابر اتحاد جماهیر شوروی و ایجاد اختلال احتمالی شوروی در میان کردها، آذربایجانیها و سایر اقلیتها بایستد.
– ایالات متحده میخواهد در موقعیت حمایتی از ایران قرار بگیرد؛
– اما تا زمان گروگان بودن دیپلماتهای آمریکایی این امر محقق نمیشود. ما میدانیم که ایران ممکن است به نوعی محاکمه یا دادگاههایی را برپا کند. بدیهی است که ایالات متحده نمیتواند از این اقدام ایران استقبال کند، یا آن را مورد تأیید یا چشمپوشی قرار دهد. اما اگر این فرآیند به سرعت انجام شود و همه گروگانها بلافاصله عفو و آزاد شوند، ایالات متحده مایل است:
– اقدام نهایی خود در مورد تحریمهای سازمان ملل را به تعویق بیندازد،
– برای جلوگیری از برگزاری دادگاه تلاش نکند.
* ایالات متحده با موارد زیر موافقت خواهد کرد:
– ایالات متحده آماده صدور بیانیهای با بندهای زیر است:
ایالات متحده بر احترام به حاکمیت ایران و حق مردم ایران برای تعیین سرنوشت خود تأکید میکند.
– ایالات متحده حق دولت ایران را در بازپسگیری اموال مورد ادعای خود به رسمیت میشناسد. البته اگر با آیین دادرسی آمریکا مطابقت داشته باشند.
– آمریکا جمهوری اسلامی ایران را به عنوان تنها نمایندۀ قانونی مردم ایران به رسمیت میشناسد و تصمیم مردم ایران برای پایان دادن به حکومت خاندان پهلوی را میپذیرد.
– ایالات متحده از شاه سابق فقط با عنوان “محمدرضا پهلوی” یاد میکند.
– اگر چشماندازی برای حل سریع بحران وجود داشته باشد، مایل است تحریمها را به تعویق بیندازد. (تحریمهایی که به نفع جامعه جهانی نیست).
– تعليق اخراج دانشجویان ایرانی
– در مسیر دادگاه بین المللی برای بررسی پرونده شاه موانع ایجاد نکند.
– پس از آزادی گروگانها، ایالات متحده به دنبال فرآیندی است که به موجب آن ایران بتواند قطعات یدکی را از طریق اشخاص ثالث تأمین کند و به ارتش ایران اجازه دهد از ایران در برابر تهدیدات مسلحانه علیه جمهوری اسلامی دفاع کند. در این راستا، ایالات متحده به اقدامات اخیر شوروی در افغانستان توجه ویژهای میکند.
درخواست از ایران:
* به سرعت دادگاه را تشکیل دهد.
* آزادی تمامی گروگانها و ضمانت امنیت آنها در هنگام خروج.
* موافقت با شروع مذاکره برای تعیین روابط آینده آمریکا و ایران.
سند شماره هشتاد و هشت
(FRUS, 1977_1980, Vol. 6, Doc. 159)
نام سند: یادداشت
تاریخ: ۲۲ ژانویه ۱۹۸۰ ، ۲ بهمن ۱۳۵۸
از: مدیر کارمندان کاخ سفید (همیلتون جوردن)، واشنگتن
به: رئیس جمهور کارتر
در چند ماه آینده، شما سیاست خارجی جدید آمریکا را تعریف و اجرا خواهید کرد. این سیاستگذاری جدید نه تنها ماهیت روابط ایالات متحده و شوروی را برای بیست سال آینده تعیین خواهد کرد، بلکه تا حد زیادی تعیین خواهد کرد که آیا کشور ما به عنوان رهبر جهان آزاد(*) نقش مؤثری ایفا خواهد کرد یا خیر. بدین ترتیب این سؤال مطرح میشود که آیا امکان جنگ هستهای کاهش خواهد یافت. ما امروز در دنیای خطرناکی زندگی میکنیم که به نظر میرسد از دوران بحران موشکی کوبا مهلکتر است.
شکافی اساسی بین ما و ایرانیها وجود دارد. اوضاع سیاسی داخلی آنقدر شکننده و ضعیف است که هیچ رهبری چه امروز و چه در آینده نمیتواند با فرآیند رو به پیشرفت آزادی همزمان گروگانها موافقت کند. درست یا غلط، استدلال آنها این خواهد بود که باید فضای سیاسی مناسبی ایجاد شود تا با رضایت خمینی برای آزادی گروگانها همسو باشد. بدین ترتیب اقداماتی باید صورت گیرد که به عنوان مدرکی برای پیروزی «آیتالله» در نبرد با “امپریالیسم آمریکا” باشد.
اگر این تحلیل درست باشد، به این معنی است که ما نیاز داریم سناریویی را طراحی کنیم که شامل آزادی زودهنگام گروگانها طی مراحل مختلف بشود و هر مرحله آزمونی برای مراحله دیگر باشد. من بسیار مردد هستم که قطبزاده یا رئیس دولت بعدی بتوانند پیشاپیش با سناریوی رضایت خمینی برای آزادی گروگانها موافق باشد. پروفسور کاتم میگوید خمینی اینگونه فکر و عمل نمیکند.
این بدان معناست که از طریق کانالهای مستقیم یا غیر مستقیم باید سناریوی مشترکی طراحی کرده که موفقیتآمیز نباشد و اقداماتی را انجام دهیم که فضای مناسبی را برای قطبزاده، بنیصدر و بهشتی فراهم کند. بدین ترتیب آنها نزد آیتالله رفته و بگویند ما پیروز شدیم و وقت آن است که گروگانها را رها کنیم. خطر بزرگ این است که خمینی درخواست آنها را رد کند و ما با استفاده از بیشتر ابزارهای مذاکراتی خود به نقطه اول برگردیم.
(*)پاورقی:
Free World: جهان آزاد لفظی متعلق به دوره جنگ سرد است و به کشورهای غیر کمونیستی جهان اشاره دارد. این مفهوم کشورهایی چون آمریکا، بریتانیا، ایتالیا، فرانسه، کانادا، آلمان غربی، استرالیا، نیوزیلند را در بر میگیرد که عضو سازمانهایی نظیر اتحادیه اقتصادی اروپا و ناتو بودند.