به گزارش اصفهان زیبا؛صنعت داروسازی ایران در سالهای اخیر دستاوردهای مختلفی داشته است و توانسته از نظر کمی و کیفی خود را به خوبی ارتقا دهد. تولید داروهای مختلف و تامین نیاز بیماران به خوبی گواه این ادعاست؛ داروهایی که از استاندارد کافی برخوردار هستند و شانه به شانه با مشابه خارجی خود، رقابت می کنند و حتی در برخی مواقع روی دست آنها بلند و به کشورهای دیگر نیز صادر میشوند. هادی احمدی، مدیر روابط عمومی انجمن داروسازان ایران نیز در گفت و گو با «اصفهان زیبا» این موضوع را تایید می کند؛ آنجا که میگوید بیش از ۹۸ درصد از داروهای مورد نیاز کشور در داخل تولید میشود و همین خودکفایی، ما را از بحرانهای بسیاری نجات داده است. او همچنین در لابهلای سخنانش از بیتوجهی به صنعت دارو و عدم تخصیص بودجه لازم نیز گلایه میکند و نسبت به آن هشدار میدهد.
صنعت داروسازی در سالهای اخیر چه دستاوردهایی به همراه داشته است؟
ایران توانسته خود را در این زمینه بهروزرسانی کند؛ کشوری که از تحریمها و جنگها سربلند بیرون آمده و به خودکفایی نسبی رسیده است. بهطوریکه در حال حاضر، بیش از ۹۸ درصد از داروهای مورد نیاز کشور در داخل تولید میشود و همین خودکفایی در تولید دارو، ما را از بحرانهای بسیاری در این زمینه نجات داده است؛ در جنگهای هشتساله، دوازده و چهلروزه و حتی در زمان کرونا دچار بحران دارویی نشدیم؛ شاید
کمبود داشتیم که البته همه کشورها با آن روبه رو هستند؛ اما هیچگاه دچار بحران نشدیم. کشور خوشبختانه از این لحاظ به خودکفایی رسیده و جالب است که همان ۲ درصدی که وارداتی هستند، حدود ۳۰ درصد ارز دارو را به خود اختصاص میدهند. اهمیت ۹۸ درصد داروی تولیدی در داخل اینجا مشخص میشود که اگر یک درصد در زمینه کاهش تولید داشته باشیم، باید ۲۰۰ میلیون دلار هزینه کنیم تا دارو وارد شود و مشکل ایجاد نشود. خیلی مهم است که صنعت داروسازی به این درجه از وارستگی و خودکفایی رسیده است و میتوانیم افتخار کنیم این صنعت، تابآوری بسیار بالایی دارد.
بیش از ۳۴۰ کارخانه تولید دارو و مواد اولیه داریم؛ بیش از ۱۰۰ شرکت پخش دارو در سراسر کشور وجود دارند که پخش سراسری انجام میدهند؛ تعدادی هم پخش استانی داریم و در یک یا دو روز دارو در کل استانهای کشور بهصورت مویرگی توزیع میشود. بیش از ۱۸ هزار داروخانه در سطح کشور داریم و حدود ۳۵ هزار داروساز در این صنعت کار میکنند و سالانه حدود ۲ هزار دانشجوی داروسازی در ۳۱ دانشکده داروسازی در کل کشور وارد رشته داروسازی میشوند و به تحصیل ادامه میدهند.
این موضوع نشان میدهد که به لحاظ تخصص غنی هستیم؛ ضمن اینکه در تولید داروهای «هایتک» نیز بسیار پیشرفت کردهایم.
این دستاوردها بیشتر در چه حوزهای بوده است؟
در تولید داروهای قلبی، دیابت و ضدسرطان که از اهمیت زیادی برخوردار است، پیشرفتهای زیادی داشتهایم. درحال حاضر در کشور داروهای ضدسرطان تولید میکنیم که تکنولوژی بالایی دارند و حتی در تولید داروهای نانو هم جزء ۱۰ کشور برتر دنیا هستیم. این درحالی است که مسئولان واقعا قدر این ظرفیت و ارزش افزوده را نمیدانند. سهم سلامت از سال ۹۳ به اینسو که حدود ۸ درصد بود، اکنون به ۳.۴ درصد در سالهای گذشته رسیده است؛ یعنی سهم سلامت از تولید ناخالص داخلی کاهش پیدا کرده است؛ چون دیدگاه کسانی که تصمیمگیر هستند نسبت به دارو، نگاه مثبتی نبوده است. آنها دارو را مثل سایر کالاها در نظر میگیرند، در صورتی که دارو، کالای استراتژیک است و نبودِ آن، مشکلات امنیتی به وجود میآورد و سلامت جامعه را به خطر میاندازد؛ بنابراین مسئولان متأسفانه نگاه ویژهای به صنعت دارو ندارند. اصلا دارو در مجلس ردیف مستقل ندارد. جالب است که گندمکاران از بودجه عمومی ردیف مستقل دارند، اما دارو ردیف مستقیم ندارد. دارو به دلِ سازمان هدفمندی میرود و بعد، اگر از بودجه آنجا پولی اضافه آمد، آن را به دارو اختصاص میدهند. همه این موارد در حالی است که دارو با سلامت و جان مردم سر و کار دارد و به همین دلیل نیز باید بودجه مستقل داشته و ردیف بودجه به آن اختصاص یابد و بدانند مثلا در هر ماه چه مقدار پول باید تأمین کنند تا بتوانند صنعت دارو را بچرخانند. متأسفانه به دلیل همین نگاه منفی یا عدم نگاه مثبتِ تصمیمگیران، صنایع دارویی در این سالیان حمایت نشدهاند. برای سرمایهگذاری کسی نیامده یا اگر هم آمده است، بودجه لازم در اختیارش قرار نگرفته؛ بنابراین صنعت بهروزشدهای نداریم. به عبارت دیگر، صنعت داروسازی در حال فرسوده شدن است. کارخانهها بهروز نیستند. این خطری است که در آینده کشور را دچار مشکل میکند و مردم و بیماران را از دسترسی به داروهای نوین و جدید محروم میسازد. حتما باید بودجه لازم در اختیار صنعت داروسازی قرار بگیرد تا بتواندخود را نوسازی کند. قیمتگذاری دستوری نیز بلای جان این صنعت است؛ درحالیکه قیمت دارو باید بر اساس قیمت تمامشده بهعلاوه سود متعارف باشد. این مسائل باید بررسی شوند و شرایطی به وجود آید که مسئولان نگاه ویژهتر و مهربانانهتری به داروسازی داشته باشند. سازمانهای بیمهگر و سازمان هدفمندی یارانهها هم یکی از چالشهای بزرگ صنعت داروسازی هستند، به دلیل اینکه پول صنعت دارو در این سازمانها بلوکه میشود؛ بهعنوان مثال الان بیمه سلامت از شهریور سال گذشته سهم خود را پرداخت نکرده است؛ یعنی حدود 11 ماه. این درحالی است که در این ۱۱ ماه، قیمت دارو ۴ تا ۵ برابر افزایش پیدا کرده است و با همان پولی که الان برای دارو میگیرند، نمیتوانند دارو تهیه کنند. اینها موضوعاتی است که به تولید داخلی ما ضربه میزند. اگر میخواهیم از تولید داخل حمایت کنیم، نباید شعار بدهیم؛ باید عمل و حمایت و بودجه لازم را تامین کنیم و در اختیار این صنعت قرار دهیم. همین امسال ، بودجهای که سازمان غذا و دارو برای دارو در نظر گرفته و میزان ارزی که درخواست کرده، ۲.۲ میلیارد دلار بود، ولی مجلس با نیمی از آن موافقت کرد وبودجه دارو نصف شد. مشخص است وقتی ارزی که برای دارو در نظر میگیرند نصفِ موردِ درخواستیِ سازمان غذا و دارو باشد، مشکلاتی ایجاد
میشود.حدود ۵۰ درصد مواد اولیه و بسیاری از تجیهزات حوزه پزشکی وارداتی هستند. متأسفانه جنگ اخیر و بسته شدن مسیر دریایی باعث شده که نتوانیم یکسری مواد اولیه را وارد کنیم، چون عمده مواد اولیه از چین و هند، بهخصوص هند تامین میشد؛ اما این کشور هم متأسفانه در این ایام گروکشی کرد؛ آنچنان که کشتیهای حامل مواد اولیه دارو که به سمت ایران میآمد، تقاضا کردند که به تعداد هر کشتی که وارد میشود، باید چند کشتی نیز خارج شود و این یک نوع گروکشی است؛ در حالی که دارو در همه جای دنیا باید از جنگمصون باشد، ولی اینجا میبینید که این اتفاق رخ نداد؛ حتی آن کشورهایی که بهعنوان دوست با آنها کار میکردیم هم از ارسال مواد اولیه و دارو خودداری کردند.
جنگ دیگر چه خساراتی به صنعت داروسازی زد؟
کارخانه تولید مواد اولیه داروهای ضدسرطان «توفیق دارو» بهطور کامل ویران شد. چندین واحد انستیتو پاستور ویران شد. خیلی از انبارهای دارویی دچار آتشسوزی شدند و از بین رفتند. چند نفر از همکارانمان به درجه رفیع شهادت رسیدند. حملونقل دچار معضل شد. انتقال پول مشکل بودو مشکلتر شد. الان چندین مسئله در این حوزه داریم: یکی بحث انتقال پول؛ مثلا میخواهیم مواد اولیه دارو را از خارج خریداری کنیم و باید پول را انتقال دهیم، اما همه راهها بسته است و نمیتوانیم پول یا ارز انتقال دهیم.
انتقال دادن ارز مشکل و حملونقل و آوردن از آن مشکلتر است و حتی میبینید که وزیر امور خارجه هم در مورد بحث دارو گفت که گاهی واردات دارو از تهیه آن سختتر است. راست هم میگوید؛ یعنی دارو تهیه و پولش هم داده شده؛ منتها حالا میخواهیم وارد کنیم، نمیتوانیم. تمام مسیرها بسته است. مسیرهای جایگزین هم هم طولانیتر هستند و هم هزینهبرتر. اینها شرایطی است که باعث شده در حال حاضر صنعت دارو که به آن افتخار میکنیم، حال و روز خوشی نداشته باشد. حوزه دارو روزبهروز بیپشتوانهتر میشود و این زنگ خطر را اعلام میکنیم که اگر این روند ادامه پیدا کند، در آینده دچار کمبودهای شدید و بحرانهای دارویی خواهیم شد؛ مگر اینکه نگاه ویژهای از سوی مسئولان به این صنعت اعمال شود.
آیا داروهای ایرانی به کشورهای دیگری هم صادر میشوند؟
بله، داروهای ایرانی به کشورهای همسایه مثل عراق و حوزه خلیجفارس، افغانستان، سوریه، لبنان و برخی از کشورهای شمالی هم صادر میشود. منتها الان وضعیت صادرات اصلا خوب نیست، به خاطر اینکه تحریمها و جنگها باعث شده خیلی از مسیرها مسدود شوند؛ ضمن اینکه اکنون دغدغه اصلی، تهیه و تولید دارو برای داخل است. داریم با حفظ ذخایر استراتژیک، خودمان را آماده میکنیم که اگر خداینکرده جنگ دیگری در بگیرد، بتوانیم این صنعت را مدیریت کنیم که مشکلی برای مردم پیش نیاید.
بحثی که همیشه مطرح بوده و چالشهای بسیاری درباره آن وجود داشته است، کیفیت داروهای ایرانی نسبت به داروهای خارجی است؛ به طوری که خیلی از پزشکان اصرار بر مصرف داروی خارجی دارند؛ داروهایی که خیلیهایشان ممکن است در دسترس نباشند یا قیمت بالایی داشته باشند. آیا در سالهای گذشته این کیفیت بهبود یافته است؟
باید استاندارد جهانی را در نظر گرفت. مسلما در تولید داروهای ایرانی استانداردها حتما رعایت میشود. منتها کیفیت سقف ندارد. بنابراین هیچ داروی تولید داخل بیکیفیت نیست؛ بلکه حداقل استاندارد لازم را دارد. در بعضی موارد هم حتی با نمونههای خارجی برابری میکند. ولی بههر حال باید پذیرفت کشور در حال تحریم و جنگ است و نقلوانتقال پول انجام نمیشود و صنایعاش بهروز نیستند.
و از نظر قیمتی چطور؟
قیمت داروهای ایرانی نسبت به مشابه آنها خیلی پایین است. علیرغم اینکه قیمت دارو افزایش پیدا کرده و مردم شاکی هستند و حق هم دارند، ولی به لحاظ استاندارد جهانی، قیمت دارو هنوز در کشور پایین و این همان نتیجه قیمتگذاری دستوری است که عرض کردم.
قیمتگذاری دستوری بلای جان صنعت داروسازی است؛ وقتی قیمت را پایین نگه میدارند،باید به کیفیت کمتر فکر کنیم. وقتی قیمت پایین باشد، بخش تحقیق و توسعه (R&D) زیاد فعال نمیشود.