به گزارش اصفهان زیبا؛ بلوار شفق، یکی از محلههای نسبتاً جدید و درعینحال پرجمعیت اصفهان، این روزها شاهد تحرکی فرهنگی است که ریشه در یک ساختمان کوچک اما پرانگیزه دارد. فرهنگسرا و کتابخانه شفق، تنها مرکز فرهنگی این منطقه با نزدیک به ۵۰هزار نفر جمعیت، این روزها میزبان بیش از ۸۰۰ مخاطب در کلاسها و رویدادهای متنوع است؛ رقمی که تا دو سال پیش از ۲۰۰ نفر فراتر نمیرفت. این جهش حاصل تلاش مدیریتی است که با وجود محدودیتهای شدید فضایی، سعی کرده به همه اقشار محله خدمت کند. به بهانه این موفقیتها و چالشها، با علیرضا متیننژاد، مدیر فرهنگسرا و کتابخانه شفق، به گفتوگو نشستهایم تا از مسیر پرپیچوخم ارتقای فرهنگی محله بگوییم.
از ۲۰۰ تا ۸۰۰ مخاطب؛ جهشی در دل
یک محله
علیرضا متیننژاد که پیشتر فعالیت خود را در مجموعه فرهنگی انصارالمهدی (عج) آغاز کرده بود، از سال ۱۴۰۳ مسئولیت فرهنگسرا و کتابخانه شفق را بر عهده گرفت. او هدف خود را «ارتقای سطح فرهنگی محله و بهرهمندی همه اقشار از امکانات فرهنگسرا» تعریف میکند. فرهنگسرای شفق، برخلاف بسیاری از مراکز مشابه، در فضایی بسیار محدود جای گرفته و سه بخش اصلی را در خود جای داده است: کتابخانه خواهران و برادران، بخش امانت کتاب و فضای برگزاری کلاسها در حوزههای فرهنگی، هنری، کودک و آموزشی.
نتیجه این تلاش منسجم، رشد چشمگیر تعداد مخاطبان بوده است. مدیر فرهنگسرا و کتابخانه شفق در این باره میگوید: «قبل از اینکه در فرهنگسرا فعالیت کنیم، مخاطبان آن حدود ۲۰۰ نفر میشدند؛ اما اکنون بیش از ۸۰۰ نفر در کلاسهایی که برگزار میکنیم، شرکت دارند. برای ما خیلی مهم بود که فقط به یک قشر خاص یا یک رده سنی خاص اکتفا نکنیم؛ چرا که فرهنگسرا متعلق به کل محله است و همه مردم باید از آن بهره ببرند.
این تنوع مخاطبان، از کودکان دبستانی تا بانوان و آقایان میانسال، نشان از عزم جدی برای پوششدادن نیازهای مختلف ساکنان محله دارد.
کلاسها و رویدادها؛ از مشاوره خانواده تا جشنهای محلهای
فرهنگسرای شفق تنها به کلاسهای آموزشی معمول محدود نمیشود. برنامههای آن در سه حوزه کلی فرهنگی و هنری، کودک و آموزشی دستهبندی میشود؛ اما بخش جذاب ماجرا، رویدادهای مستمر و مناسبتی است که جان تازهای به محله میدهد. متیننژاد در این باره توضیح میدهد: «بهغیراز کلاسها، رویدادهای مستمر و مناسبتی هم داریم. در حوزه رویدادهای غیرمستمر میتوان به برگزاری کارگاههای مشاوره برای خانوادهها، کارگاه تربیت فرزند، پخش فیلم، رویداد خوب بمان و… اشاره کرد. از رویدادهای مستمر هم میتوان به نمایشگاه مشاغل بانوان، برگزاری جشن پدر برای همه آقایان محله، جشن نیمه شعبان و… اشاره کرد.»
یکی از کلاسهای پرمخاطب و ویژه این مرکز، «من یار مهربانم» است که برای دانشآموزان دبستانی طراحی شده. این فعال فرهنگی درباره آن میگوید: «در این کلاس، پس از مطالعه کتاب توسط دانشآموزان، مربی برای آنها مفاهیم کتاب را تحلیل میکند و آنها میتوانند بیشتر از آن کتابی که مطالعه کردند، بهرهمند شوند. در حال حاضر حدود چهل دانشآموز دبستانی در این کلاس شرکت میکنند.»
این کلاس، نمونهای از تلاش آنها برای عمقبخشی به فرهنگ مطالعه در نسل جدید است.
مهمترین چالش؛ فرهنگسرایی بدون سالن اجتماعات و حیاط
با وجود همه این موفقیتها و استقبال بینظیر، بزرگترین مانع پیش روی فرهنگسرای شفق، کمبود شدید فضای فیزیکی است. این مسئله آنقدر جدی است که کیفیت برخی برنامهها را تحتتأثیر قرار داده است. مدیر فرهنگسرا و کتابخانه شفق با صراحت میگوید: «فرهنگسرا، کتابخانه و سالن مطالعه همگی در یک فضای کوچک قرار گرفتهاند. فرهنگسرای شفق برخلاف سایر فرهنگسراها، سالن ورزشی، حیاط، طبقه دوم و… ندارد؛ به همین دلیل همه کلاسها بهصورت فشرده و در یک فضای کوچک تشکیل میشود.» متیننژاد برای روشنترشدن موضوع، مثالی عینی میزند: «زمانی که کلاسهای کودک و کلاسهای پرجمعیت بانوان برگزار میشود، بچههای سالن مطالعه از صداهای زیادی که وجود دارد معترض میشوند. این صداها برای کلاسها طبیعی است؛ اما از طرفی اقتضای سالن مطالعه، سکوت است. به دلیل کمبود فضا، این دو فعالیت در کنار هم قرار گرفتهاند.»
همچنین نبود سالن آمفیتئاتر و سالن اجتماعات، کار را برای برگزاری رویدادهای پرمخاطب دشوار کرده است. او اضافه میکند: «زمانی که کلاسهای خوب بمان را برای بانوان داریم، به دلیل اینکه سالن اجتماعات نداریم، مجبور میشویم در کلاس بزرگ را باز بگذاریم و بیرون از آن صندلی بچینیم تا حدود ۷۰نفر بتوانند حضور پیدا کنند.»
با وجوداینکه مقدمات ساخت یکطبقه دیگر از مدتی پیش فراهم شده؛ اما همکاری برای اجرای آن وجود نداشته است. مدیر فرهنگسرا و کتابخانه شفق تأکید میکند: «در منطقه بلوار شفق فقط همین فرهنگسرا را داریم و اقشار مختلف که حدود ۵۰هزار نفر جمعیت هستند از یک فرهنگسرا با یک طبقه و مساحت محدود بهره میبرند. از زمانی که فعالیت خود را شروع کردیم، به ما قول دادند که این مسئله را پیگیری میکنند؛ اما تاکنون هیچ اتفاقی رخ نداده است. چندین مرتبه از شورای شهر و رئیس کمیسیون فرهنگی بازدید کردهاند؛ اما اقدام مؤثری صورت نگرفت.»
همکاری با مساجد و مدارس؛ شبکهای از تعاملات محلهای
یکی از نقاط قوت فرهنگسرا، برقراری ارتباط مؤثر با نهادهای محلهای است. متیننژاد در این باره میگوید: «بیشترین همکاری ما با مجموعه فرهنگی انصارالمهدی (عج) است. این مرکز فرهنگی حدود ۳۰ سال است در مسجد المهدی(عج) شفق، فعالیتهای فرهنگی و تخصصی برای نوجوانان انجام میدهد. در کنار آن، با سه مدرسهای که در محله شفق داریم، بهصورت مستمر در ارتباط هستیم؛ همچنین با چهار مسجد محله نیز ارتباط مستمر داریم.»
این شبکه تعاملات، به فرهنگسرا کمک کرده است تا برنامههای خود را بهتر به گوش مردم برساند و نیازهای واقعی محله را شناسایی کند.
نوآوری در مدیریت؛ هسته مدیریت مردمی، الگویی بینظیر
شاید مهمترین ابتکار متیننژاد و تیمش، تشکیل «هسته مدیریت مردمی» باشد؛ ایدهای که در کمتر فرهنگسرایی دیده شده است. او در این باره توضیح میدهد: «یکی از فعالیتهایی که انجام دادیم و از آن خیلی بهره بردیم، هسته مدیریت مردمی بود. فکر نمیکنم در هیچ فرهنگسرایی چنین کاری انجام شود. برای تشکیل این هسته، از فعالان محله گروهی جمعآوری کردیم و هر هفته جلساتی تحت عنوان جلسات همفکری ارتقای برنامهها داریم. در این جلسات، خود مردم همفکری میکنند که چگونه میتوان محله و فرهنگسرا را ارتقا داد و چگونه میتوان بیشتر به مردم خدمترسانی کرد.»مدیر فرهنگسرا و کتابخانه شفق ادامه میدهد: «ازآنجاییکه خود مردم فکر میکنند و ایده میدهند، بیشتر میتوان برنامهها را اجرا کرد. این کار میتواند الگوی خوبی برای سایر فرهنگسراها باشد تا آنها نیز از این برنامه بهره ببرند. این رویکرد مشارکتی، نهتنها به افزایش کیفیت برنامهها کمک کرده؛ بلکه حس تعلق و مالکیت را در میان ساکنان محله تقویت کرده است.»
فرهنگسرا و کتابخانه شفق، با وجود تمام محدودیتهای فضایی و کمبود امکانات رفاهی، توانسته است با تکیه بر اراده مدیریتی، خلاقیت در برنامهریزی و مشارکت مردمی، گامهای بلندی در مسیر ارتقای فرهنگی محله بردارد. رشد چهاربرابری تعداد مخاطبان، تنوع و غنای رویدادها و ابتکاراتی مانند هسته مدیریت مردمی، نشان میدهد که حتی در کوچکترین فضاها نیز میتوان بزرگترین تحولها را رقم زد. بااینحال، تحقق وعده ساخت فضای جدید نه یک تجمل، بلکه یک ضرورت برای پاسخگویی به نیازهای فرهنگی ۵۰هزار نفر جمعیت محله شفق است. شاید مسئولان شهری با نگاهی به این همه تلاش و استقبال، هرچه سریعتر چارهای برای رفع این مشکل بیندیشند تا این مرکز کوچک، بالاخره صاحب سالن اجتماعات، حیاط و طبقه دوم شود و بتواند بهاندازه وسعت همت خود، به مردم خدمت کند.