به گزارش اصفهان زیبا؛ آزمایش خون یکی از روشهای رایج برای بررسی سلامت، تشخیص بیماریها و پیگیری روند درمان است. پزشکان از این آزمایش برای بررسی سلولها، مواد معدنی، هورمونها و دیگر شاخصهای بدن استفاده میکنند.
در آزمایش خون، نمونه به آزمایشگاه فرستاده میشود. کارشناسان مقدار و غلظت مواد مختلف را بررسی میکنند. سپس نتایج بهصورت عددی در برگه آزمایش ثبت میشوند.
پزشک این اعداد را با محدوده مرجع همان آزمایشگاه مقایسه میکند. بنابراین، تفسیر جواب آزمایش باید در کنار علائم، سن، جنسیت و شرایط جسمی فرد انجام شود.
آزمایش خون چه مواردی را بررسی میکند؟
آزمایش خون میتواند شاخصهای مختلفی را بررسی کند، از جمله:
- گلوکز یا قند خون
- گلبولهای سفید، گلبولهای قرمز و پلاکتها
- مواد معدنی مانند پتاسیم، کلسیم و آهن
- چربی و کلسترول
- ویتامینهایی مانند B12 و ویتامین D
- هورمونهایی مانند هورمونهای تیروئید و استروژن
- نشانگرهای التهاب مانند ESR و ANA
- تومورمارکرهایی مانند CA 125
- برخی نشانگرهای ژنتیکی
- سمومی مانند سرب
- داروها
- سطح اکسیژن و دیاکسیدکربن
پزشک میتواند از آزمایش خون برای بررسی عفونت، تعادل مایعات و مواد معدنی و برخی مشکلات سلامتی استفاده کند. این آزمایش همچنین برای ارزیابی عملکرد بعضی اندامها کاربرد دارد.
انواع آزمایش خون
پزشک براساس شرایط فرد، آزمایشهای مورد نیاز را درخواست میکند. برخی آزمایشها به آمادگی قبلی نیاز دارند. برای مثال، ممکن است فرد لازم باشد چند ساعت ناشتا بماند یا درباره مصرف برخی داروها با پزشک مشورت کند.
کارشناس آزمایشگاه، نمونه خون را در لوله مناسب قرار میدهد. بعضی لولهها مواد افزودنی مخصوص دارند. این مواد به حفظ نمونه برای انجام آزمایش کمک میکنند.
پس از خونگیری، آزمایشگاه نمونه را بررسی میکند. برخی نمونهها نیز برای آزمایشهای تخصصی به بخش یا آزمایشگاه دیگری فرستاده میشوند. به همین دلیل، زمان آمادهشدن بعضی نتایج بیشتر است.
شمارش کامل خون یا CBC
شمارش کامل خون یا CBC یکی از آزمایشهای رایج است. این آزمایش تعداد و برخی ویژگیهای سلولهای خونی را بررسی میکند.
گلبولهای قرمز (RBC):
گلبولهای قرمز اکسیژن و دیاکسیدکربن را در بدن جابهجا میکنند. CBC تعداد گلبولهای قرمز، اندازه آنها، هموگلوبین و هماتوکریت را بررسی میکند.
پلاکتها:
پلاکتها در فرایند لختهشدن خون نقش دارند. بدن از این سلولها برای کنترل خونریزی و ترمیم آسیبها استفاده میکند.
گلبولهای سفید (WBC):
گلبولهای سفید در دفاع از بدن در برابر عفونتها نقش دارند. CBC میتواند انواع مختلف این سلولها مانند نوتروفیلها و مونوسیتها را نیز بررسی کند.
نتایج CBC به پزشک در بررسی کمخونی، عفونت و برخی مشکلات دیگر کمک میکند.
پانل متابولیک پایه یا BMP
آزمایش BMP میزان گلوکز، کلسیم، سدیم، پتاسیم، کلرید، کراتینین، نیتروژن اوره خون (BUN) و بیکربنات را بررسی میکند.
کراتینین و BUN اطلاعاتی درباره عملکرد کلیه ارائه میدهند. سدیم، پتاسیم، کلرید و کلسیم نیز از الکترولیتهای مهم بدن هستند.
بیکربنات به بررسی تعادل اسید و باز در بدن کمک میکند. تغییرات شدید در برخی از این شاخصها میتواند به یک مشکل جدی پزشکی اشاره داشته باشد.
پانل متابولیک جامع یا CMP
پانل متابولیک جامع یا CMP شباهت زیادی به BMP دارد. این آزمایش علاوه بر موارد موجود در BMP، پروتئین، آلبومین و برخی شاخصهای عملکرد کبد را نیز بررسی میکند.
پانل چربی خون
پانل چربی خون، تریگلیسیرید، LDL، HDL و کلسترول تام را بررسی میکند.
لیپوپروتئینها کلسترول را در بدن جابهجا میکنند. تجمع برخی انواع چربی در رگها میتواند خطر بیماریهای قلبی و عروقی را افزایش دهد.
سطح بالای برخی چربیهای خون با افزایش خطر بیماریهای قلبی و سکته ارتباط دارد. از سوی دیگر، پایین بودن HDL نیز میتواند یک عامل خطر برای بیماری قلبی و سکته باشد.
سایر آزمایشهای خون
پزشکان برای تشخیص و پیگیری بیماریها آزمایشهای مختلفی درخواست میکنند. این آزمایشها میتوانند هورمونها، پروتئینها، آنزیمها یا نشانگرهای خاص را بررسی کنند.
تعداد و نوع لولههای خونگیری نیز به آزمایشهای مورد نیاز بستگی دارد. برخی آزمایشها به مواد افزودنی خاص نیاز دارند.
گاهی آزمایشگاه نمونه را برای بررسی تخصصی به مرکز دیگری ارسال میکند. در این شرایط، آمادهشدن جواب ممکن است بیشتر از آزمایشهای معمول زمان ببرد.
هر چند وقت یکبار آزمایش خون بدهیم؟
دفعات آزمایش خون به شرایط جسمی، سن، عوامل خطر و نوع آزمایش بستگی دارد. افراد مبتلا به بیماریهای مزمن ممکن است به آزمایشهای دورهای نیاز داشته باشند.
افرادی که علائم جدیدی دارند نیز ممکن است به آزمایش خون نیاز پیدا کنند. غربالگریهای پزشکی نیز میتواند انجام آزمایشهای مشخصی را ضروری کند.
آزمایشهای معمول:
برخی افراد براساس سن و عوامل خطر، به آزمایش چربی خون نیاز دارند. پزشک با بررسی نتیجه، خطر بیماریهای قلبی و عروقی را ارزیابی میکند.
بارداری:
پزشک در دوران بارداری ممکن است برای بررسی قند خون و دیگر شاخصهای سلامت، آزمایش خون درخواست کند.
نظارت بر بیماری یا درمان:
افراد مبتلا به بیماریهای مزمن ممکن است به آزمایشهای دورهای نیاز داشته باشند. برای مثال، فرد مبتلا به لوپوس اریتماتوز سیستمیک ممکن است برای بررسی برخی شاخصها به آزمایش خون منظم نیاز داشته باشد.
تشخیص بیماری:
پزشک گاهی برای بررسی علت علائمی مانند افزایش وزن بدون دلیل، کاهش انرژی یا احساس سرما، آزمایش تیروئید درخواست میکند.
گروه خونی چه اهمیتی دارد؟
آزمایش خون میتواند گروه خونی فرد را نیز مشخص کند. سیستم گروه خونی ABO و عامل Rh دو شاخص اصلی در تعیین گروه خون هستند.
گروههای خونی شامل موارد زیر هستند:
- A+
- A-
- B+
- B-
- AB+
- AB-
- O+
- O-
تمام این گروههای خونی میتوانند در افراد سالم وجود داشته باشند. اهمیت گروه خونی بیشتر هنگام انتقال خون مشخص میشود.
پزشکان باید خون اهداکننده و گیرنده را از نظر سازگاری بررسی کنند. تطبیق نادرست میتواند واکنش ایمنی شدید ایجاد کند. آزمایش تطبیق خون یا کراسمچ نیز پیش از بسیاری از انتقالهای خون انجام میشود.
رایجترین علائم در جواب آزمایش خون
اعداد و حروف انگلیسی در برگه آزمایش ممکن است برای بسیاری از افراد گیجکننده باشند. در ادامه، معنی برخی از شاخصهای رایج آزمایش خون را میخوانید.
FBS: قند خون ناشتا را نشان میدهد. در بسیاری از آزمایشگاهها محدوده طبیعی آن حدود ۷۰ تا ۹۹ است.
2HPP: میزان گلوکز دو ساعت پس از غذا را نشان میدهد. مقدار کمتر از ۱۴۰ میلیگرم در دسیلیتر معمولاً در محدوده طبیعی در نظر گرفته میشود.
HbA1c: میانگین قند خون طی حدود دو تا سه ماه گذشته را نشان میدهد.
Uric Acid (U.A): اسید اوریک خون را نشان میدهد. محدوده مرجع آن به جنسیت و آزمایشگاه بستگی دارد.
TG یا TGs: تریگلیسیرید خون را نشان میدهد. افزایش آن میتواند خطر بیماریهای قلبی و عروقی را افزایش دهد.
Cholesterol: کلسترول تام خون را نشان میدهد. پزشک مقدار آن را همراه با LDL، HDL و سایر عوامل خطر بررسی میکند.
HDL: به «کلسترول خوب» معروف است. سطح بالاتر HDL معمولاً با خطر کمتر بیماری قلبی ارتباط دارد.
LDL: به «کلسترول بد» معروف است. مقدار مناسب LDL به وضعیت سلامت و میزان خطر قلبی فرد بستگی دارد.
LDL/HDL: نسبت LDL به HDL را نشان میدهد و پزشک میتواند از آن در ارزیابی وضعیت چربی خون استفاده کند.
CHOL/HDL: نسبت کلسترول تام به HDL را نشان میدهد.
سایر علائم
SGPT یا ALT: یکی از آنزیمهای کبدی است و پزشک از آن برای بررسی وضعیت کبد استفاده میکند.
SGOT یا AST: یکی دیگر از آنزیمهایی است که در ارزیابی آسیب یا اختلال عملکرد کبد کاربرد دارد.
Serum Iron (Fe): میزان آهن خون را نشان میدهد.
Calcium (Ca): میزان کلسیم خون را نشان میدهد.
T3: یکی از هورمونهای تیروئید است.
T4: هورمون تیروکسین و یکی دیگر از شاخصهای عملکرد تیروئید است.
PSA: آزمایشی برای بررسی پروستات است. پزشک نتیجه آن را براساس سن و شرایط فرد تفسیر میکند.
Vitamin D یا VIT D: میزان ویتامین D خون را نشان میدهد.
B12: میزان ویتامین B12 خون را نشان میدهد.
BUN: نیتروژن اوره خون را نشان میدهد و در کنار شاخصهای دیگر به ارزیابی عملکرد کلیه کمک میکند.
Creatinine (Cr): کراتینین خون را نشان میدهد. پزشک معمولاً آن را در کنار BUN و سایر شاخصهای کلیوی بررسی میکند.
نکته مهم: محدوده طبیعی آزمایشها میتواند براساس آزمایشگاه، روش اندازهگیری، سن، جنسیت و شرایط فرد متفاوت باشد. بنابراین، نباید یک عدد را بهتنهایی نشانه بیماری دانست. تفسیر نهایی جواب آزمایش باید توسط پزشک و با توجه به شرایط فرد انجام شود.