به گزارش اصفهان زیبا؛ تشکیل میز محلات برای رفع مشکلات در محله‌های محروم شهر اصفهان، در دوره مدیریت ششم شکل گرفت و در همان زمان شکل‌گیری، حدود 98 محله برای اقدام‌های فوری با عنوان «پروژه‌های محله‌محوری» انتخاب شد.
احمد نواب، مشاور و دستیار شهردار اصفهان در امور محله‌های شهر، در گفت‌وگو با «اصفهان‌زیبا» ضمن تأکید بر این نکته که در ذهنش،«تفکر محله‌محوری الزاما با عدد و رقم پروژه تعریف نمی‌شود و محله‌محوری، یعنی اقدام‌هایی که زندگی در محله را تسهیل می‌کند»، درباره اتفاق‌هایی که در این سال‌ها توسط میز محلات در محله‌های محروم رخ داده است و از مشکلاتی که مانع پیشرفت هرچه سریع‌تر پروژه‌های محله‌محوری میشود، می‌گوید.
مشاور شهردار صحبتش را با این جمله شروع کرد: «ما در رویکرد محله‌محوری به‌دنبال هزینه‌سازی برای شهرداری یا تعریف پروژه‌های بزرگ و پرزرق‌وبرق نبودیم. هدف این بود که دردهایی را درمان کنیم که شاید ساده به‌نظر برسند، اما مردم سال‌ها با آن‌ها زندگی کرده‌اند و رنج برده‌اند.»
حل‌کردن مشکلات عادی مردم هدفی بوده که او در میز محلات دنبال کرده است. او با تأکید بر این نکته که دنبال این نبودیم که حتما پل بسازیم، خیابان‌های بزرگ ایجاد کنیم یا پروژه‌های آن‌چنانی تعریف کنیم، گفت: ما به دنبال رفع مشکلات کوچک بودیم؛ به‌طورمثال، برای پارکی که در محمودآباد محل تجمع سگ‌ها و حیوانات ولگرد شده بود، صرفا یک حصار ایجاد کردیم. کار پیچیده‌ای نبود؛ اما با همین اقدام ساده، بهره‌وری پارک برای مردم افزایش پیدا کرد.
او با تأ کید بر این نکته که محله‌محوری، مجموعه‌ای از اقدام‌های به‌اصطلاح سطحی‌تر، اما فوری و اثرگذار بود، بیان کرد: شاید بعضی از این فعالیت‌ها مثل زیباسازی خیابان‌ها یا سامان‌دادن فضاهای بی‌دفاع شهری در نگاه اول به چشم نیایند و مردم متوجه بزرگی این اقدام‌ها نشوند، اما در ادامه، خودشان احساس رضایت می‌کنند و می‌گویند این کار باعث شده در محله آرامش بیشتر ی پیدا کنند.
گاهی تأمین یک نیاز کوچک
همان «فوت کوزه‌گری» است
بنا به گفته نواب، گاهی تأمین یک نیاز کوچک، همان «فوت کوزه‌گری» است؛ یعنی بخش عمده کار و زحمت در محله انجام شده، اما حلقه آخر باقی‌مانده است. مثل این است که شما تمام لوله‌کشی را انجام‌داده، اما شیر اصلی را نصب نکرده باشید. در بعضی موارد در نقطه‌ای، یک رمپ ساده ایجاد کردیم که باعث شد تعداد زیادی از معلولان و جانبازان منطقه بتوانند راحت‌تر تردد کنند. همین مسئله رضایت عمومی را در برداشت. نباید همیشه دنبال این باشیم که چهار ابرپروژه تعریف کنیم تا مردم احساس رضایت کنند. گاهی در یک خیابان یا کوچه، یک اقدام بسیار ساده می‌تواند رضایت مردم را به‌دنبال داشته باشد.
پروژه شهید رئیسی
نتیجه یک تفکر محله‌محوری بود
او در ادامه تأکید کرد که حل همین مشکلات در ابتدای اجرای رویکرد محله‌محوری دنبال می‌شد و برای ما «اقدام» ارزش داشت. او ادامه داد: البته در کنار این اقدام‌های کوچک، پروژه‌های بزرگ‌تر و زیرساختی هم انجام شد. پروژه زیرگذر شهید رئیسی از همین مسیر شروع شد.
مردم مشکلات عبور از زیرگذرها، به‌خصوص در شب‌ها را مطرح کردند و ما مسئله را بررسی کردیم و به این نتیجه رسیدیم که شاید راه‌حل، ساختن یک زیرگذر جدید نباشد و تصمیم به ایجاد «روگذر» گرفتیم.
این یک پیشنهاد برخاسته از تفکر محله‌محوری بود که درنهایت به یک پروژه شهری تبدیل شد؛ بنابراین، محله‌محوری فقط به کارهای کوچک محدود نبود؛ هر چیزی که می‌توانست زندگی مردم را در محله‌هایشان راحت‌تر، شادتر و بانشاط‌تر کند، در این چهارچوب قرار می‌گرفت.
استفاده از نظر کارشناسان، نخبگان
و مردم برای احصای مشکلات محله‌ها
نواب در ادامه با اشاره به اینکه در دوسه سال اخیر برای شناخت نیازهای محله‌ها، موضوع را بسیار جدی دنبال کرده و برای شناخت مشکلات، سراغ منابع مختلف رفته‌اند، گفت: ابتدا به مساجد و محله‌ها رفتیم و مستقیما نظرهای مردم را گرفتیم. با نخبگان محلی وارد گفت‌وگو شدیم؛ نگاه آن‌ها بیشتر معطوف به ارتقای محله و آینده آن بود. بعد از آن، سراغ کارشناسان شهرداری رفتیم؛ افرادی که سال‌ها در مناطق کار کرده بودند و خودشان به‌خوبی می‌دانستند چه مشکلات و نیازهایی در محله‌ها وجود دارد.
در کنار این موارد، اسناد بالادستی، ازجمله طرح تفصیلی و سایر اسناد مرتبط نیز موردتوجه قرارمی‌گرفت؛ همچنین در دو سال نخست، از مشاوران نیز استفاده کردیم. نتیجه کار منجر به تهیه کتابی مبنا و راهنمای عملی برای مدیران مناطق شد تا بدانند در هر محله چه اتفاق‌هایی افتاده است؛ چه نیازهایی وجود دارد و چه کارهایی باید در آینده انجام شود.
شناخت نسبتا دقیقی
از نیازهای محله‌ها داریم
چهار سال از عمر تشکیل میز محلات و پروژه‌های محله‌محوری می‌گذرد. او در ادامه با تأکید بر اینکه امروز شناخت نسبتا دقیقی از نیازهای محله‌ها وجود دارد، بیان کرد: اگر بودجه شهرداری اجازه دهد، می‌توانیم نیازهای هر محله را مشخص کنیم و حتی برای بعضی از آن‌ها برنامه سه و چهارساله داشته باشیم. در بسیاری از موارد، نیازها را اولویت‌بندی کردیم و درمجموع حدود ۳۰۰ اقدام انجام دادیم.
بنا به گفته مشاور شهردار، پروژه‌های محله‌محوری در حدود ۹۰ محله تعریف و در بخش بزرگی از آن‌ها اقدام‌های گسترده‌ای انجام شد. در بعضی محله‌ها نزدیک به ۴۰درصد نیازهای اساسی به‌طور کامل شناسایی و برطرف شد. از ابتدای کار، روی 98 محله کم‌برخوردار هدف‌گذاری شد؛ البته همه محله‌ها شرایط یکسانی نداشتند.
در بعضی محله‌ها، زیرساخت‌ها تقریبا کامل بود. در چنین محله‌هایی دیگر مسئله اصلی، ایجاد زیرساخت جدید نبود؛ بلکه حفظ، نگهداری و ارتقای همان امکانات موجود اهمیت داشت؛ اما برخی محله‌ها از ابتدایی‌ترین امکانات محروم بودند. از فرهنگ‌سرا، پارک، مرکز محله، آسفالت مناسب محروم بودند و شرایط زندگی برای مردم سخت بود.
او در ادامه با تأکید بر اینکه بعضی از این فعالیت‌ها شاید در ابتدا جزو وظایف مستقیم شهرداری نبود، افزود: اما پیگیری و فشار میز محلات باعث شد دستگاه‌های مربوط، وارد عمل شوند و در قالب رویکرد محله‌محوری و پیگیری مسائل فراسازمانی، برخی مشکلات از حالت بلاتکلیفی خارج شوند.
ثابت‌نبودن قیمت‌ها
یکی از مشکلات اجرای پروژه‌ها
مشاور شهردار در ادامه به‌سراغ مشکلات پیش روی محله‌محوری رفت، مسائلی که مانع حرکت پرشتاب این موتور در محله‌های محروم شد.
شروع جنگ و مشکلات تأمین بودجه از موانعی است که سال گذشته و نیمه امسال سد راه اجرای پروژه‌ها محله‌محوری شد. نواب در خصوص روند اجرای این پروژه‌ها در شرایط بحرانی توضیح داد: پیگیری پروژه‌های محله‌محور در مناطق مختلف شهر در شرایط جنگی هم انجام شد و به گفته مسئولان شهری، باوجود مشکلات اقتصادی و موانع اجرایی، بخش بزرگی از پروژه‌هایی که سال گذشته در میز محلات به تصویب رسیده، وارد مرحله اجرا شده است. بر اساس گزارش حوزه طرح و برنامه، طراحی بسیاری از این پروژه‌ها انجام شده است و باتوجه‌به وضعیت بهتر بودجه امسال نسبت به سال گذشته، پیش‌بینی میشود اجرای آن‌ها در نیمه دوم سال با قوت بیشتری دنبال شود.
او در ادامه افزود: سال گذشته باتوجه‌به آنکه بودجه‌ای که در اختیار محله‌محوری گذاشتند نزدیک 80درصد پروژه‌ها را محقق کرد، امسال هم روند سال گذشته مدنظر بود؛ اما چند ماه اول درگیر طراحی و تثبیت طرح‌ها هستیم ومشخص نیست چقدر پروژه‌ها محقق میشود.
نواب یکی از مشکلات مهم در مسیر اجرای پروژه‌های شهری را، عدم تثبیت قیمت‌هادانست.
بنا به اظهارنظر او، در شرایط فعلی، پیمانکاران نمی‌توانند قیمت دقیقی برای اجرای پروژه‌ها ارائه کنند؛ چراکه مشخص نیست در ماه‌های آینده قیمت مصالحی مانند سیمان و دیگر اقلام موردنیاز چه تغییری خواهد کرد. علاوه‌بر قیمت، تأمین مصالح نیز در برخی موارد با مشکل مواجه است و برخی کارخانه‌ها اعلام می‌کنند که امکان تأمین محصول موردنیاز را ندارند. این شرایط باعث شده است پیمانکاران بااحتیاط بیشتری وارد پروژه‌ها شوند؛ چراکه ارائه قیمت واقعی و جلوگیری از ایجاد مشکل در ادامه کار، در شرایط اقتصادی موجود دشوار است.
شرایط جنگی
بر تحقق بودجه شهرداری اثر گذاشت
او در ادامه با تأکید بر این موضوع که شرایط جنگی بر هزینه‌ها، خدمات شهری و میزان تحقق بودجه شهرداری تأثیر گذاشت، ادامه داد: با آغاز جنگ، بخشی از ساخت‌وسازها متوقف شد و منابع درآمدی شهرداری به‌شدت کاهش یافت؛ درنتیجه، اصلاح بودجه میز محلات بر اساس میزان تحقق درآمدها ضرورت پیدا کرد؛ بااین‌حال، بخشی از پروژه‌های باقی‌مانده از سال‌های گذشته تکمیل شد و برای سال جاری نیز پروژه‌هایی که سال گذشته در میز محلات به تصویب رسیده بود، در مناطق مختلف وارد فرایند اجرا شد.
بررسی‌های نواب نشان می‌دهد که اجرای بیشتر پروژه‌ها در مناطق، آغاز و طراحی آن‌ها نیز انجام شده است. باتوجه‌به شرایط بهتر بودجه‌ای امسال نسبت به سال گذشته، انتظار می‌رود در نیمه دوم سال، روند اجرای پروژه‌ها سرعت بیشتری بگیرد.
اجرای پروژه‌های بزرگ؛ سدراه محله‌محوری
او در پاسخ به این پرسش که اجرای برخی از پروژه‌های محله‌محوری ناقص رها میشود؛ به‌خصوص در بعضی مناطق، گفت: یکی از موضوع‌هایی که بر اجرای پروژه‌های محله‌محور در مناطق اثرگذار بوده، اجرای پروژه‌های بزرگ است. تجربه چند سال گذشته نشان می‌دهد هر زمان پروژه‌ای در مقیاس منطقه‌ای یا شهری در یک منطقه تعریف شود، بخش چشمگیری از توان مدیریتی، بودجه و ظرفیت اجرایی منطقه به سمت آن پروژه هدایت میشود. در مناطق درگیر با رینگ چهارم، آزادسازی بار سنگینی را بر منطقه تحمیل کرد و موجب شد پروژه‌های محله‌محور تا حدودی تحت‌تأثیر این پروژه بزرگ قرار بگیرند.
او تأکید کرد: در اجرای پروژه‌های محله‌محور، میزان رضایت مردم اهمیت زیادی دارد و عدالت اجتماعی ایجاب می‌کند خدمات و پروژه‌ها در محله‌های مختلف توزیع شوند؛ بااین‌حال، هدف پروژه‌های محله‌محور این نیست که با اجرای چند پروژه در یک یا دو محله، تمام بودجه به همان مناطق اختصاص پیدا کند؛ از ابتدای اجرای طرح محله‌محوری نیز این موضوع مطرح بود که نمی‌توان تعداد زیادی از محله‌ها را برای چند سال بدون پروژه گذاشت و تمام منابع را به چند محله اختصاص داد؛ بنابراین، تلاش شده است پروژه‌ها باتوجه‌به نیاز محله‌ها و منابع موجود، در نقاط مختلف شهر توزیع شود.
موانعی که خارج از اختیار شهرداری است
او در ادامه به سراغ دیگرموانع پیش روی اجرای پروژه‌ها رفت و تصریح کرد: بخشی از مشکلات اجرای پروژه‌ها به موضوع‌هایی مربوط میشود که خارج از اختیار شهرداری است. در برخی موارد، شهرداری برای اجرای یک پروژه آماده است؛ اما همکاری دستگاه دیگری برای صدور مجوز یا تأمین اعتبار ضروری است؛ برای نمونه، محله کلمه‌خواران و دنارت، برای روکش آسفالت شهرداری آماده بود؛ اما موضوع فاضلاب به میان آمد و نبود اعتبار یا آماده‌نبودن زیرساخت در دستگاه مربوط، مانع تکمیل پروژه شد.
بنا به گفته او، فاصله میان تصویب یک پروژه و امکان اجرای عملی آن، گاهی به‌دلیل موانع مختلف، طولانی میشود. گاهی پروژه تعریف و اولویت‌بندی میشود؛ اما اجرای آن به تحقق بودجه شهرداری، سرانه بودجه منطقه، همکاری سایر دستگاه‌ها و خود مردم بستگی دارد. یکی از مشکلات این است: شهرداری امکان اقدام عملی برای طرحی که در مراجع و کمیسیون‌های مربوط، تصویب نشده باشد، ندارد وگاهی پیش آمده که وقتی طرح مصوب میشود، از سال مالی تعریف‌شده می‌گذرد وامکان اجرا وجود ندارد.
مدیریت واحد شهری
حلقه مفقوده اجرای پروژه‌ها
نواب در ادامه راه‌حل افزایش سرعت هماهنگی بین سازمانی و اجرای سریع پروژه‌ها را، ضرورت تحقق مدیریت واحد شهری دانست. در شرایط فعلی، برای اجرای یک پروژه شهری، شهرداری باید با اداره‌ها وسازمان‌های خدماتی هماهنگ شود. این تعدد دستگاه‌ها باعث میشود اجرای یک پروژه ساده شهری با پیچیدگی‌های زیادی مواجه شود؛ درحالی‌که در صورت تحقق مدیریت واحد شهری، بخش بزرگی از این هماهنگی‌ها در یک مجموعه متمرکز خواهد شد و روند تصمیم‌گیری و اجرای پروژه‌ها سرعت بیشتری پیدا می‌کند.
او با بیان این موضوع که در حوزه آموزش‌وپرورش نیز مدیریت واحد شهری می‌تواند زمینه هماهنگی بیشتری برای ساخت و توسعه مدارس متناسب با نیاز مناطق را فراهم کند، گفت: در حوزه بهداشت و درمان و سایر خدمات عمومی نیز هماهنگی میان دستگاه‌ها می‌تواند به ارائه بهتر خدمات منجر شود. در صورت تحقق مدیریت واحد شهری، امکان برنامه‌ریزی متناسب‌تر برای توزیع خدمات در مناطق مختلف فراهم میشود تا خدمات شهری تنها در نقاط برخوردار و سودآور متمرکز نباشد.
جایگاه «محله‌محوری»
در مدیریت‌شهری و شورا پذیرفته شد
محله‌محوری تا به اینجا که رسیده،اقدام‌های مؤثر و کارنامه قابل‌قبولی داشته است؛ اما تداوم این طرح به نگاه مسئولان شهری و ثبات جایگاه میز محلات در بدنه مدیریت‌شهری بستگی دارد. نواب در ادامه در خصوص این جایگاه توضیح داد: در ابتدا بسیاری از مشکلات در سطح منطقه قابل‌حل نبود و به هماهنگی فراسازمانی و یک مجموعه مشخص در سطح مرکزی شهر نیاز داشت تا آن‌ها را پیگیری کند. یکی از اتفاق‌های مهم که در مدیریت‌شهری و شورا رخ داد، مشخص و پذیرفته‌شدن جایگاه «محله‌محوری» بود. «میز محله‌محوری» از همان روزهای آغاز مدیریت ششم در بدنه شهرداری شکل گرفت، باقی ماند و جایگاه آن تثبیت شد.
او ادامه داد: دلیل اهمیت این موضوع این بود که در شهرداری برای حوزه‌های مختلف متولی مشخصی وجود داشت؛ حوزه فرهنگی و فناوری اطلاعات متولی و مسئول مشخصی داشت؛ اما پیش‌ازاین مجموعه‌ای که مشخصا دغدغه محله‌ها را داشته و پیگیر مسائل آن‌ها باشد، وجود نداشت. با تشکیل میز محلات به‌تدریج این جایگاه پذیرفته و مشخص شد اگر این موقعیت در دوره‌های بعدی مدیریت شهری نیز حفظ شود، می‌توان از این ظرفیت استفاده کرد.
او در پاسخ به این پرسش که آیا میز محلات جایگاهی پیدا کرده که در دوره جدید مدیریت‌شهری ادامه پیدا کند؟ گفت: نکته جالب این است که خود مدیران مناطق هم از این فرایند رضایت دارند. وقتی یک مجموعه مشخص وجود داشته باشد که بگوید «نشد» به معنای پایان کار نیست و باید علت، بررسی و راه‌حل پیدا شود، فرایند پیگیری متفاوت میشود.
به نظر من محله‌محوری جایگاه تثبیت شده‌ای دارد و مشکلی برای ادامه کار در آینده نخواهد داشت. مدیران اذعان دارند که با پیگیری‌های «میز محلات» بسیاری از مطالبه‌ها محقق شده است؛ خواسته‌هایی که اگر این پیگیری وجود نداشت، احتمالا در سطح منطقه باقی می‌ماندند یا در میان سایر مسائل و اولویت‌ها گم می‌شدند. درنهایت، فلسفه اصلی محله‌محوری این بود که زندگی واقعی مردم را ببینیم؛ نه اینکه صرفا به تعداد پروژه‌ها، حجم بودجه یا بزرگی سازه‌ها نگاه کنیم.
دستیار شهردار با تعریف مجدد محله‌محوری به سخنانش پایان داد: محله‌محوری یعنی دیدن مسئله از نگاه مردم، اولویت‌بندی نیازها، اقدام برای حل آن‌ها و پیگیری موضوع تا رسیدن به نتیجه؛ چه آن نتیجه یک پروژه بزرگ شهری باشد و چه اقدامی کوچک اما مؤثر در زندگی روزمره مردم.