به گزارش اصفهان زیبا؛ دانشجو در دانشگاه قرار نیست تنها درس بخواند و پس از فارغ التحصیلی با ورود به محیط کار، ناگهان با واقعیت‌های پیچیده اداره کشور روبه‌رو شود. چراکه اگر دانشگاه تنها محل آموزش و تولید مقاله باشد، بخشی از کارکرد اصلی خود را از دست داده است. در حالیکه می‌توان به دانشجو فرصت داد تا در‌خصوص بخشی از مسائل واقعی کشور فکر کند، بحث کند، راه‌حل بدهد و حتی سازوکار تصمیم‌گیری را از نزدیک تجربه کند. ایده‌ای که قرار است در «کمیسیون ویژه پارلمان دانشجویی» دنبال شود و نشست خبری این دوره از کمیسیون عصر روز شنبه در دانشگاه اصفهان برگزار شد؛ نشستی که در آن علاوه بر تشریح ضرورت و اهداف برگزاری کمیسیون ویژه، درباره ساختار اجرایی و فرایند انتخاب دانشجویان نیز توضیح داده شد. عنوان این کمیسیون «چالش‌های تحریم، محاصره و تأمین کالاهای اساسی» است و قرار است ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی از سوی دانشجویان اصفهانی بررسی شود. در این میان، انتخاب اصفهان برای آغاز این مسیر برای اولین بار خارج از تهران هم قابل توجه است؛ استانی با دانشگاه‌ها و ظرفیت علمی گسترده و در عین حال مجموعه‌ای از مسائل پیچیده، که بسیاری از آنها دیگر منتظر راه‌حل‌های کلی و از پیش آماده نمی‌مانند.
از ظرفیت های علمی برای حل مسائل پیچیده کشور استفاده شود
در نشست خبری کمیسیون ویژه پارلمان دانشجویی ،مهدی طغیانی، در جایگاه رئیس اندیشکده حکمرانی و سیاستگذاری دانشگاه اصفهان در صحبت‌های آغازین خود از یک خلأ بزرگ در مسیر حل مسائل کشور گفت؛ فاصله‌ای میان دانشگاه و ساختار تصمیم‌گیری که باید با کمک اندیشکده‌ها و ظرفیت دانشجویان پر شود. این نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی با اشاره به اینکه بسیاری از مشکلاتی که امروز کشور با آنها مواجه است، پاسخ آماده و نسخه‌ای که بتوان آن را از جایی دیگر برداشت و اجرا کرد، ندارند، عنوان کرد: «با پیچیده‌تر شدن مسائل کشورها، الگوهای توسعه نیز از نسخه‌های واحد فاصله گرفته‌اند و تجربه و نهادهای هر کشور در پیدا کردن راه‌حل اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.» طغیانی برای توضیح این پیچیدگی، از موضوعاتی مانند تورم، هوش مصنوعی، انرژی، آب، بودجه، نظام بانکی و صندوق‌های بازنشستگی نام برد؛ مسائلی که هرکدام در نقطه‌ای از جهان تجربه و راهکارهایی برای آنها وجود دارد، اما در ایران همچنان به مسئله‌ای جدی تبدیل شده‌اند. او خاطر نشان کرد: «بخش مهمی از این مسائل دیگر با یک راه‌حل ساده قابل جمع شدن نیستند و برای آنها باید از ظرفیت‌های مختلف علمی، اجرایی و سیاستگذاری همزمان استفاده کرد.»
رئیس اندیشکده حکمرانی و سیاستگذاری دانشگاه اصفهان، دانشگاه را یکی از حلقه‌های اصلی این زنجیره دانست و افزود: «دانشگاه‌ها در بسیاری از کشورها صرفا محل آموزش نیستند و بخشی از وظیفه آنها، کمک به حل مسائل واقعی جامعه است. با این حال در ایران، با وجود گسترش مراکز پژوهشی و تحقیقاتی، هنوز فاصله‌ای میان تولید دانش و فرایند تصمیم‌گیری وجود دارد؛ فاصله‌ای که در حوزه‌های علوم انسانی، اقتصاد، سیاست، قانون‌گذاری و مسائل اجتماعی بیشتر به چشم می‌آید.»
او ادامه داد: «اندیشکده‌ها می‌توانند نقش حلقه واسط را ایفا کنند؛ حلقه‌ای میان دانشگاه و ساختار حکمرانی که مسئله را از فضای علمی دریافت کند و آن را به پیشنهاد سیاستی و راه‌حل قابل استفاده برای تصمیم‌گیران تبدیل کند.»
طغیانی به تجربه کشورهای دیگر در این باره اشاره کرد و گفت: «در برخی کشورها، دولت‌ها برای حل مسائل مشخص از ظرفیت اندیشکده‌ها استفاده می‌کنند. حتی در موضوع تحریم‌ها نیز بخش قابل توجهی از مطالعاتی که به طراحی و مؤثرتر شدن سیاست‌های تحریمی کمک کرده، از سوی همین مراکز فکری تولید شده است. وقتی کشوری مانند ایران خود در معرض تحریم و فشار قرار دارد، باید بیش از گذشته از ظرفیت اندیشکده‌ای و علمی خود برای شناخت مسئله و طراحی راهکار استفاده کند.»
مسئله فقط کمبود اندیشکده نیست
به اعتقاد نایب رئیس اول کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی، بخش قابل توجهی از ظرفیت اندیشکده‌ای کشور در تهران متمرکز شده، در حالی که مسائل استان‌ها الزاما یکسان نیست. از همین منظر، شکل‌گیری ظرفیت‌های اندیشکده‌ای در استان‌ها اهمیت پیدا می‌کند؛ ظرفیتی که بتواند مسائل منطقه را بشناسد و در عین حال با ساختار تصمیم‌گیری ملی ارتباط داشته باشد. طغیانی گفت: «اصفهان، برای نمونه، با مجموعه‌ای از مسائل خاص خود از آب و محیط‌زیست گرفته تا میراث تاریخی و مسائل اقتصادی مواجه است و طبیعتا برای این مسائل نمی‌توان همیشه از یک نسخه واحد ملی استفاده کرد. شکل‌گیری چنین حلقه‌ای یکی از ضرورت‌های امروز است و تشکیل کمیسیون ویژه پارلمان دانشجویی نیز در امتداد همین نگاه است.»
او با بیان اینکه دانشگاه تنها نباید مسائل کشور را در کتاب‌ها و کلاس‌های درس دنبال کند، ادامه داد: «دانشجو باید بتواند با سازوکار واقعی تصمیم‌گیری نیز مواجه شود.»
مجلس را باید تجربه کرد
رئیس اندیشکده حکمرانی و سیاستگذاری دانشگاه اصفهان همچنین از تجربه شخصی خود پیش از ورود به مجلس مثال زد و گفت: «حتی دانستن مباحثی مانند بودجه در دانشگاه با تجربه عملی فرایند بودجه‌ریزی و بررسی آن در مجلس یکسان نیست. به همین دلیل، شبیه‌سازی فرایند پارلمان می‌تواند فاصله میان «دانستن» و «تجربه کردن» را کمتر کند. دانشجو در این مدل، صرفا درباره یک موضوع مطالعه نمی‌کند؛ بلکه وارد فرایندی می‌شود که در آن باید مسئله را بشناسد، درباره آن گفت‌وگو کند، دیدگاه‌های مختلف را ببیند، راه‌حل پیشنهاد دهد و با محدودیت‌های تصمیم‌گیری نیز روبه‌رو شود.» طغیانی در پایان صحبت‌هایش، این تجربه را تلاشی برای ارتباط میان علم و سیاستگذاری دانست؛ تا دانشگاه از جایگاه ناظر مسائل کشور فراتر برود و به یکی از بازیگران حل آنها
تبدیل شود.
بی‌توجهی به علم آسیب‌زاست
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان نیز در این نشست بر اهمیت تداوم فعالیت علمی و نقش دانشگاه در مسیر پیشرفت و توسعه تأکید کرد و گفت: «اگر در مقاطعی به نهاد علم بی‌توجهی کرده‌ایم، آسیب‌های آن را هم دیده‌ایم و یکی از مسائلی که همواره با آن مواجه بوده‌ایم، کم‌توجهی به جایگاه علم و نهادهای علمی در تصمیم‌گیری‌هاست.»
بابک صفاری، با قدردانی از اندیشکده حکمرانی و قانون‌گذاری دانشگاه اصفهان و مجموعه‌هایی که برای ایجاد ارتباط میان دانشگاه و ساختارهای قانون‌گذاری تلاش کرده‌اند، افزود: «ایجاد این ارتباط، با وجود پیچیدگی‌های اداری و اجرایی، کار ساده‌ای نیست، اما پیگیری موضوعات و نزدیک‌تر شدن دانشگاه به ساختارهای تصمیم‌گیری، ضرورتی است که باید ادامه پیدا کند.»
او برگزاری پارلمان دانشجویی را نیز اتفاقی ارزشمند دانست و گفت: «نتیجه این تجربه فقط در خروجی نهایی آن خلاصه نمی‌شود؛ تجربه‌ای که دانشجویان در این مسیر به دست می‌آورند، برای خودشان باقی می‌ماند و در عین حال می‌تواند تجربه ارزشمندی برای دانشگاه باشد.» صفاری دانشگاه را نهادی برای فکر کردن به مسائل جامعه و یافتن راه‌حل دانست و ادامه داد: «وقتی جامعه با یک مسئله مواجه می‌شود، باید بتواند به کسانی مراجعه کند که تخصص آنها فکر کردن، تحلیل کردن و ارائه راه‌حل است. دانشگاه در واقع می‌تواند چنین نقشی داشته باشد؛ شبیه مغز یک جامعه که شاید فعالیت آن به چشم نیاید، اما بسیاری از تصمیم‌ها و حرکت‌های جامعه به عملکرد آن وابسته است.»
این استاد دانشگاه اصفهان با انتقاد از نگاه تزئینی به دانشگاه افزود: «گاهی دانشگاه شبیه یک ظرف تزئینی دیده می‌شود؛ زیباست و وجودش خوشایند است، اما در عمل استفاده‌ای از آن نمی‌شود. بخشی از مسئله نیز به خود دانشگاه برمی‌گردد که نتوانسته ضرورت و کارکرد واقعی خود را برای جامعه به‌درستی نشان دهد.» صفاری افزود: «دانشگاه باید درباره آینده فکر کند، مسائل را بشناسد، راه‌حل ارائه دهد و نقش فکری خود را در جامعه ایفا کند. نمی‌توان دانشگاه را از مسائل واقعی اقتصاد، اجتماع و سیاست جدا کرد و انتظار داشت این مسائل به شکل مناسبی حل شوند.» او با اشاره به فاصله میان راه‌حل‌های نظری و واقعیت‌های اجرایی گفت: «در اقتصاد، بسیاری از راه‌حل‌هایی که در دانشگاه آموزش داده می‌شود، از نظر علمی و نظری منطقی است، اما وقتی همین مسائل وارد عرصه حکمرانی می‌شود، عوامل دیگری هم وارد تصمیم‌گیری می‌شوند و ممکن است سهم عقلانیت بسیار کمتر از آن چیزی باشد که در فضای علمی انتظار داریم.»
اگر کار به دانشجویان سپرده شود، آن را به‌خوبی انجام دهند
در ادامه برنامه، معاون دانشجویی، فرهنگی و اجتماعی دانشگاه اصفهان نیز به عنوان سخنران دیگر نشست این اتفاق را از منظر حوزه دانشجویی کاملا مثبت ارزیابی کرد و گفت: «دانشگاه باید بتواند نیروهایی کارآمد تربیت کند؛ نیروهایی که علاوه بر دانش تخصصی، عقلانیت و توانایی مواجهه با کاری را که قرار است انجام دهند، داشته باشند. مجید مقدم یکی از نقدهای مطرح درباره دانشگاه را همین فاصله میان آموزش و میدان واقعی کار دانست؛ اینکه نیروهایی تربیت می‌شوند که وقتی وارد فضای کار می‌شوند، هنوز توانمندی لازم برای انجام مسئولیت‌های خود را ندارند و باید مدتی در محیط کار آموزش ببینند تا بتوانند از عهده وظایفشان برآیند. او عنوان کرد: «این مسئله نشان‌دهنده فاصله‌ای میان دانشگاه و بازار کار است و اتفاقی مانند آنچه اکنون با راه‌اندازی کمیسیون ویژه پارلمان دانشجویی در حال آغاز است، می‌تواند بخشی از این فاصله را پر کند.» او خاطر نشان کرد: « نتیجه چنین تجربه‌ای، تربیت نیروهایی است که هنگام ورود به بازار کار، آمادگی بیشتری برای مواجهه واقعی با مسائل دارند؛ چراکه بخشی از این واقعیت‌ها را از دوران دانشگاه لمس کرده‌اند و مواجهه آنها با مسائل، دیگر صرفا در حد مباحث نظری و کلاسی نخواهد بود.»
از سوی دیگر، معاون دانشجویی، فرهنگی و اجتماعی دانشگاه اصفهان بر اعتماد به دانشجویان تأکید کرد و گفت اگر کاری به دانشجویان سپرده شود، می‌توانند آن را به‌خوبی انجام دهند؛ چراکه انرژی، ذهن خلاق و گرفتاری‌های ذهنی کمتر، این فرصت را به آنها می‌دهد که کارها را با کیفیت بیشتری پیش ببرند.
او یکی از مشکلات چند سال گذشته را کمرنگ شدن اعتماد نسل او به نسل جوان دانست؛ مسئله‌ای که به اعتقاد او ریشه‌هایی دارد و شاید پرداختن به آنها به مجال دیگری نیاز داشته باشد. با این حال، برای نشان دادن ظرفیت جوانان، به تجربه سال‌های دفاع مقدس اشاره می‌کند؛ دوره‌ای که بسیاری از فرماندهان نظامی کشور در همان سال‌ها در سنین جوانی مسئولیت‌های مهمی بر عهده داشتند.
ایده دانشجو روی میز سیاستگذاری می رود
ایده تشکیل کمیسیون ویژه پارلمان دانشجویی پیش از این در قالب پارلمان دانشجویی در سطح ملی تجربه شده بود و آنطور که پیش‌تر اشاره شد، حالا قرار است برای نخستین‌بار این کمیسیون خارج از تهران و در اصفهان برگزار شود. در این خصوص مدیر مرکز نوآوری قوه مقننه که به صورت مجازی در جلسه حاضر شد، خاطر نشان کرد: «این دوره از یک جهت نیز برای برگزارکنندگان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چرا که برای نخستین‌بار کمیسیون ویژه خارج از تهران و در استان اصفهان برگزار می‌شود.» محمدمهدی مهربان گفت: «امید برگزارکنندگان این است که این تجربه بتواند به شکل‌گیری یک کمیسیون ویژه جذاب و مؤثر منجر شود.» او هدف از تشکیل این کمیسیون را وارد کردن دانشجویان به بخشی از فرایند مسئله‌شناسی و سیاستگذاری عنوان کرد و ادامه داد: «توانمندسازی دانشجویان در کمیسیون برای نقش‌آفرینی در حوزه‌های پارلمانی است.»
به گفته مهربان، کسانی که پیش از این در دوره‌های پارلمان دانشجویی حضور داشته‌اند، با ساختاری مواجه شده‌اند که در آن بخش‌های مختلف مجلس و حتی آیین‌نامه داخلی آن شبیه‌سازی می‌شود تا دانشجویان بتوانند شرایط واقعی نمایندگی را، البته در یک محیط شبیه‌سازی‌شده، تجربه کنند. او معتقد است شرایط نمایندگی و آنچه در مقام عمل اتفاق می‌افتد، صرفا با مطالعه و آموزش به دست نمی‌آید و نیازمند تجربه نیز هست. از همین‌رو، پارلمان دانشجویی تلاش می‌کند به افرادی که علاقه‌مند به کنشگری پارلمانی هستند کمک کند تا آمادگی لازم را برای این نقش در خود ایجاد کنند. مدیر مرکز نوآوری قوه مقننه با اشاره به اینکه این برنامه صرفا با هدف تربیت نماینده طراحی نشده است، گفت: «یکی دیگر از کارکردهای آن را ترویج فرهنگ کنشگری پارلمانی می‌داند. بسیاری از افرادی که در این دوره‌ها شرکت می‌کنند، ممکن است در نهایت وارد عرصه نمایندگی نشوند، اما همین آشنایی و خودآگاهی می‌تواند به آنها کمک کند اشکال مختلف کنشگری و مشارکت در حوزه پارلمانی را بشناسند و تجربه کنند. تجربه سال‌های برگزاری پارلمان دانشجویی نیز برگزارکنندگان را با سؤال دیگری مواجه کرده است؛ اینکه چطور می‌توان مشارکت افراد بیشتری را در زیست‌بوم مجلس و فرایندهای مرتبط با آن شکل داد. در همان سال‌ها، در کنار پارلمان دانشجویی، برنامه «پادگان اندیشه‌ورزان» نیز برای فارغ‌التحصیلان و کنشگران اجتماعی برگزار می‌شد و همین تجربه‌ها به تدریج این دغدغه را پررنگ کرد که مشارکت در مجلس نباید صرفا به حضور در جایگاه نمایندگی محدود بماند. از همین منظر، مرکز نوآوری قوه مقننه تلاش کرده است به‌عنوان یک نهاد واسط میان نخبگان و فرهیختگان کشور و مجلس شورای اسلامی، زمینه مشارکت بیشتر این افراد را فراهم کند.»
مهربان افزود: «کمیسیون ویژه پارلمان دانشجویی در ادامه همین مسیر طراحی و آغاز به کار کرده است؛ کمیسیونی که هدف آن، علاوه بر توانمندسازی دانشجویان، فراهم کردن امکان نقش‌آفرینی بیشتر آنها در فرایندهای سیاستگذاری کشور، به‌ویژه قانون‌گذاری، و مشارکت در حل مسائل کشور است.» او گفت: «موضوعاتی که برای هر دوره انتخاب می‌شوند نیز قرار نیست موضوعاتی حاشیه‌ای یا صرفا آموزشی باشند. این موضوعات از میان مسائل درجه یک و مهم کشور انتخاب می‌شوند. در دوره‌های گذشته موضوعاتی مانند تنگه هرمز و مدیریت مصرف انرژی در کشور مورد توجه قرار گرفته و در این دوره نیز «چالش‌های تحریم و محاصره» به‌عنوان موضوع کمیسیون ویژه انتخاب شده است.»
مهربان ادامه داد: «تجربه دوره‌های گذشته نشان داده که این فرایند می‌تواند فراتر از یک تجربه آموزشی باقی بماند. خروجی‌های دانشجویان در دوره‌های پیشین در اختیار برگزارکنندگان قرار گرفته و از برخی ایده‌های دانشجویی استفاده شده است. حالا نیز هدف این است که خروجی کمیسیون ویژه به دست افرادی برسد که در فرایند سیاستگذاری و تصمیم‌گیری کشور مؤثر هستند. با این حال، کمیسیون ویژه از نظر شیوه برگزاری دقیقا مشابه پارلمان دانشجویی نیست. اگر هدف اصلی پارلمان دانشجویی توانمندسازی دانشجویان باشد، کمیسیون ویژه یک گام جلوتر می‌رود و تلاش می‌کند علاوه بر این توانمندسازی، زمینه مشارکت دانشجویان در سیاستگذاری و حل مسئله را نیز فراهم کند؛ بنابراین طبیعی است که فرایندهای آن تفاوت‌هایی با پارلمان دانشجویی داشته باشد. بر همین اساس، چند مرحله برای برگزاری کمیسیون ویژه طراحی شده است تا در نهایت ایده‌هایی از دانشجویان دریافت شود که برگزارکنندگان از آنها با عنوان «ایده‌های خارج از چارچوب» یاد می‌کنند.» موضوع این دوره نیز به گفته مدیر مرکز نوآوری قوه مقننه، از مسائل روز و مورد توجه کشور است؛ قرار است دانشجویان در جریان این فرایند هم با محدودیت‌هایی که کشور در شرایط تحریم با آنها مواجه است آشنا شوند و هم به‌عنوان اعضای جامعه ایران، فرصتی برای اندیشیدن و برداشتن قدمی در مسیر حل مشکلات کشور پیدا کنند. در پایان نشست و در توضیح سازوکار کمیسیون ویژه پارلمان دانشجویی نیز گفته شد که دانشجویان پس از ثبت‌نام وارد مرحله‌ای شبیه فرایند ورود به پارلمان می‌شوند. بخشی از مسیر به مناظره، تولید محتوا، پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و ارزیابی توانایی‌های شرکت‌کنندگان اختصاص دارد و در ادامه، افراد منتخب وارد مرحله‌ای می‌شوند که در آن، در قالب کمیته‌های تخصصی روی مسائل کار خواهند کرد. برگزاری کارگاه‌ها و انتقال تجربه از سوی استادان دانشگاه، کارشناسان مرکز پژوهش‌ها، اندیشکده‌ها و صاحب‌نظران نیز بخشی از این فرایند است.