به گزارش اصفهان زیبا؛ توجه به کودکان فقط به تأمین نیازهای جسمی و آموزشی آنها محدود نمی‌شود؛ سلامت روان نیز بخش مهمی از مسیر رشد و آینده آنهاست. هر اندازه جامعه از سال‌های کودکی حمایت بیشتری کند، زمینه بهتری برای پرورش نسلی سالم، توانمند، تاب‌آور و امیدوار فراهم می‌شود.
روز جهانی کودک فرصتی است تا بیش از گذشته به نیازهای کودکان توجه کنیم و درباره شرایطی که برای رشد سالم آنها فراهم کرده‌ایم، تأمل کنیم. کودکان امروز، سازندگان جامعه فردا هستند و حمایت از سلامت جسم و روان آنها، در واقع سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه است.
یقیناً کودکان کشورمان می‌توانند در ساختن آینده‌ای بهتر و روشن‌تر یار و یاورمان باشند. با این حال، حرکت از شرایط فعلی به وضعیت مطلوب و شایسته کودکان، به برنامه‌ای دقیق و علمی نیاز دارد.
این حرکت مانند تمام جریان‌های فکری، به کار فکری مداوم، کسب دانش نوین، افزایش همکاری و تفاهم و یادگیری مهارت‌های جدید نیاز دارد. همه افرادی که به نوعی با مباحث ویژه کودکان ارتباط دارند، باید برای رشد و کمال آنها تلاش کنند.
روز جهانی کودک فرصتی برای ایجاد تغییر و افزایش آگاهی در سطح جهان است. این روز به ما یادآوری می‌کند که حقوق کودکان را بشناسیم و آنها را بهتر درک کنیم.
حال در این زمینه شایسته دیدیم نظر دکتر مائده ملک‌زاده احمدی، روان‌شناس خانواده و نوجوان را جویا شویم.
کودکی پایه سلامت روان در بزرگسالی
کودکی، فصلی گذرا از تقویم زندگی نیست که فقط باید از آن عبور کرد تا به «بزرگسالی مهم» رسید. این دوره، فونداسیون زیستی، عصبی و روانی عمارتی است که قرار است عمری پابرجا بماند.
وقتی تب یا نشانه‌ای از بیماری جسمی در کودک بروز می‌کند، بی‌درنگ برای درمان اقدام می‌کنیم. با این حال، سلامت روان کودک اغلب پشت بازیگوشی‌ها، سکوت‌های معنادار، بی‌قراری‌ها یا شیطنت‌های او پنهان می‌ماند.
بر اساس یافته‌های روانشناسی تحولی، سلامت روان کودکان فقط به معنای «نبود نشانه‌های اختلال» نیست. این مفهوم ظرفیت رشد هیجانی، خودآگاهی، تاب‌آوری در برابر ناکامی‌ها، احساس تعلق و شکل‌گیری «دلبستگی ایمن» با جهان پیرامون را نیز دربرمی‌گیرد.
تجربه‌های سال‌های نخست زندگی، الگوهای عصبی و باورهای بنیادین کودک را شکل می‌دهند. همین تجربه‌ها می‌توانند بر عزت‌نفس و روابط او در بزرگسالی اثر بگذارند.
هفته و روز ملی کودک، فرصتی مغتنم است تا نگاه خود را از نیازهای صرفاً فیزیولوژیک فراتر ببریم. در این فرصت می‌توانیم با نگاهی علمی و مشفقانه، جهان درونی این معماران فردا را بهتر بشناسیم.
نشانه‌های کودک برخوردار از سلامت روان
کودکی که از بستری امن و سلامت روان برخوردار است:
الف)جهان را بستری امن و قابل کشف می‌داند. از کاوشگری و تجربه‌های نو نمی‌هراسد. اشتیاق به یادگیری در او زنده است و خطا کردن را فاجعه نمی‌داند. کودک خطا را فرصتی برای مهارت‌آموزی و رشد شناختی می‌شناسد.
ب)در مسیر رشد، سواد عاطفی و خودتنظیمی هیجانی را تمرین می‌کند. احساساتی مانند خشم، حسادت، سوگ یا ترس را گناه نمی‌داند و آنها را سرکوب نمی‌کند. به‌تدریج می‌آموزد هیجان خود را بشناسد و بدون آسیب به خود یا دیگری، آن را سالم و بالنده ابراز کند.
ج)در برابر مشکلات، به سپر دفاعی تاب‌آوری مجهز است. چنین کودکی در بزرگسالی در برابر شوک‌ها، بحران‌های هویتی و اضطراب‌های مزمن کمتر از هم می‌پاشد. زیرا از همان ابتدا، هسته وجودی او در برابر «طرح‌واره‌های آسیب‌پذیری و بی‌ارزشی» مقاومت بیشتری پیدا می‌کند.
خانواده آینه سلامت روان کودک است
سلامت هیجانی کودک، آینه‌ای تمام‌نما از فضای خانه است. محیطی که اعضای خانواده در آن به احساسات احترام می‌گذارند، زمینه صلح و همدلی را فراهم می‌کند.
در چنین فضایی، والدین از جایگاه «بازجو یا قاضی کنترل‌گر» به «پایگاه امن عاطفی» تبدیل می‌شوند. رابطه مبتنی بر احترام متقابل، جای چرخه‌های فرساینده تنش و تعارض را می‌گیرد. چنین رابطه‌ای به استحکام خانواده در برابر فرسایش‌های نسلی کمک می‌کند.
والدین چگونه به سلامت روان کودک کمک کنند؟
ارتقای بهداشت روان به هزینه‌های هنگفت نیاز ندارد. سلامت روان در رفتارهای کوچک و تعاملات روزمره شکل می‌گیرد.
شنیدن مشفقانه و فعال به‌جای قضاوت و نصیحت فوری، اهمیت زیادی دارد. کودکان بیش از پندهای خسته‌کننده، به قلبی پذیرنده نیاز دارند تا احساس کنند بزرگ‌ترها رنج‌هایشان را کوچک نمی‌شمارند.
از سوی دیگر، به رسمیت شناختن احساسات ناخوشایند اهمیت دارد. به کودک بیاموزید که تمام احساسات معتبر و طبیعی هستند، گرچه همه رفتارها مجاز نیستند. این مرزبندی آگاهانه، پایه نظم درونی و انضباط شخصی را شکل می‌دهد.
اختصاص زمان کیفی و بی‌واسطه، حداقل ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در روز، نیز نقش مهمی دارد. گفت‌وگو و بازی بدون حضور تلفن همراه، پیام مهمی به کودک منتقل می‌کند؛ «تو ارزشمندی و برای من اولویتی.»
محبت نیز نباید به نمره بیست، مدارک آموزشی یا مطیع بودن کودک وابسته باشد. حرمت نفس کودک فراتر از دستاوردهای مقطعی اوست و پذیرش نامشروط وجودی، بخشی از این نگاه محسوب می‌شود.
سلامت روان کودکان سرمایه‌گذاری برای آینده است
توجه به بهداشت روان کودکان، یکی از مهم‌ترین سرمایه‌گذاری‌های انسانی و اجتماعی است. جامعه‌ای که کودکانی با روان سالم، تفکر نقاد و تاب‌آوری تربیت می‌کند، در آینده به مراکز درمانی کمتر، دادگاه‌های خلوت‌تر و انسان‌های آرام‌تر دست پیدا می‌کند.
با این اوصاف، چه خوب است در این روزهای ویژه با خود عهد ببندیم. به‌جای ساختن دنیایی بی‌نقص و پر از رقابت کاذب برای فرزندانمان، کودکانی سالم، تاب‌آور و امیدوار برای دنیای فردا پرورش دهیم.