به گزارش اصفهان زیبا؛ دکتر بهنام یوسفیان، استاد مرکز رشد و فناوری گیاهان دارویی و طب‌الصادق دانشگاه آزاد اسلامی اصفهان و پژوهشگر حوزه گیاهان دارویی، درباره روش‌های استخراج عصاره گیاهان دارویی توضیح می‌دهد. به گفته او، انتخاب روش مناسب به نوع گیاه، ترکیبات مؤثره و میزان حساسیت آن‌ها به حرارت بستگی دارد. عصاره‌گیری نیز نقش مهمی در کیفیت فرآورده‌های گیاهی ایفا می‌کند.
انواع عصاره‌های گیاهی
عصاره‌های گیاهی در سه گروه خشک، نرم و مایع قرار می‌گیرند. عصاره خشک به شکل پودر تولید می‌شود و با تبخیر مایع استخراج‌شده به دست می‌آید. عصاره نرم بافتی نیمه‌جامد دارد؛ در حالی که عصاره مایع شکل سیال فرآورده گیاهی است. روش تهیه هر نوع به ویژگی گیاه و ترکیبات مورد نظر بستگی دارد.
روش‌های سنتی عصاره‌گیری
متخصصان برای استخراج مواد مؤثره گیاهان از روش‌های مختلفی استفاده می‌کنند. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
- ماسراسیون: در این روش، پودر گیاه را با حلال مناسب مخلوط می‌کنند و دست‌کم سه روز در دمای اتاق نگه می‌دارند. سپس مخلوط را صاف می‌کنند تا عصاره از مواد جامد جدا شود. سادگی اجرا از مزایای این روش است؛ اما طولانی بودن فرآیند ممکن است بر برخی ترکیبات اثر بگذارد.
- اینفیوژن: این روش برای استخراج ترکیباتی کاربرد دارد که به‌راحتی در حلال حل می‌شوند.
- هضم: در این شیوه، گرمای ملایم به استخراج ترکیباتی کمک می‌کند که در حلال به‌سختی حل می‌شوند و در برابر حرارت مقاومت دارند.
- جوشاندن: آب در این روش نقش حلال را دارد و حرارت به استخراج ترکیبات مقاوم به دمای جوش کمک می‌کند.
- پرکولاسیون: حلال به‌تدریج از میان مواد گیاهی عبور می‌کند و ترکیبات قابل استخراج را با خود خارج می‌کند.
- سوکسله: دستگاه سوکسله با کمک حلال، مواد مؤثره گیاه را استخراج می‌کند؛ با این حال، حرارت این فرآیند ممکن است به ترکیبات حساس آسیب برساند.
روش‌های نوین استخراج عصاره
- استخراج با مایکروویو: این تکنیک از انرژی امواج برای آزادسازی ترکیبات مؤثره استفاده می‌کند و برای استخراج موادی مانند فلاونوئیدها کاربرد دارد. انتخاب حلال مناسب نیز بر کارایی آن تأثیر می‌گذارد.
- استخراج با اولتراسونیک: در این روش، امواج صوتی با فرکانس بیش از ۲۰ کیلوهرتز نفوذ حلال به بافت گیاه را افزایش می‌دهند. در نتیجه، ترکیبات درون سلول‌های گیاهی آسان‌تر آزاد می‌شوند.
در نهایت، نوع گیاه، ویژگی ترکیبات مؤثره، مقاومت آن‌ها در برابر حرارت و نوع حلال، روش مناسب عصاره‌گیری را مشخص می‌کنند. توجه به این عوامل به تولید عصاره‌ای باکیفیت کمک می‌کند.