به گزارش اصفهان زیبا؛ تولید باکیفیت و مهارت‌محور در پستوی خانه‌ها متوقف نمی‌شود، اما درست در نقطه‌ای که محصول باید به پول و درآمد پایدار تبدیل شود، دیواری به نام «نبود بازار فروش» پیش روی کارآفرینان خرد قد علم می‌کند.
برای مشاغل خانگی ،به‌ویژه با تمرکز بر توانمندسازی زنان سرپرست خانوار،سال‌هاست حمایت‌ها در اعطای وام‌های پرپیچ‌وخم بانکی خلاصه شده است؛ که این رویکرد بدون تکمیل زنجیره فروش و اتصال به بازار، خروجی پایداری ندارد.در همین راستا «اصفهان زیبا» با سمیه قربانی، استاد مشاور طرح فدک به گفت‌وگو پرداخته است.
ساماندهی مشاغل خانگی در پنج حوزه
قربانی در ابتدا با اشاره به ضرورت شناسایی و دسته‌بندی ظرفیت‌های موجود در حوزه مشاغل خانگی اظهار کرد: در این طرح، فعالیت‌های خانگی در پنج عرصه اصلی فرش و تابلوفرش، پوشاک، صنایع تبدیلی، صنایع دستی و تولیدات دیجیتال و فکری دسته‌بندی شده‌اند تا متناسب با ظرفیت‌ها و نیازهای هر حوزه، زمینه ساماندهی و حمایت از فعالان آن فراهم شود.
او با بیان اینکه هر یک از این عرصه‌ها ویژگی‌ها و اقتضائات خاص تقاضا و عرضه بازار خود را در دارند، افزود: در حوزه فرش و تابلوفرش، ظرفیت‌های موجود و نوین در تولیدات و مهارت‌های بافندگان مورد توجه قرار می‌گیرد. در بخش پوشاک نیز فعالیت‌هایی مانند طراحی و دوخت می‌تواند در قالب مشاغل خانگی توسعه پیدا کند و با واحدهای تولیدی ارتباط داشته باشد.
استاد مشاور طرح فدک ادامه داد: صنایع تبدیلی نیز از دیگر حوزه‌های مورد توجه است که می‌تواند فرآوری محصولات کشاورزی و باغی و فعالیت‌هایی مانند خشک‌کردن و بسته‌بندی محصولات غذایی را دربر بگیرد. صنایع دستی دارای ظرفیت های مطلوبی جهت توسعه و تولیدات دیجیتال و فکری نیز دارای ظرفیت‌های نوین، بکر و متفاوتی برای ایجاد اشتغال و کسب درآمد در محیط خانه دارند.
قربانی با تأکید بر اینکه ساماندهی مشاغل خانگی باید متناسب با نوع فعالیت و ظرفیت تولیدکنندگان و نیاز بازار انجام شود، تصریح کرد: شناسایی افراد فعال در هر حوزه، شناخت ظرفیت آنها و مشخص کردن مسیر مناسب برای توسعه فعالیتشان متناسب با بازار هدف، از گام‌های مهم در این فرآیند است. نمی‌توان برای همه مشاغل، یک نسخه واحد در نظر گرفت؛ زیرا نیازهای یک تولیدکننده صنایع دستی با فردی که در حوزه پوشاک یا تولیدات دیجیتال فعالیت می‌کند، متفاوت است. در این راستا کانالهای ارتباطی برای فعالان در این پنج عرصه ایجاد شده است.
تمرکز بر توانمندسازی زنان سرپرست خانوار
قربانی با اشاره به جامعه هدف این طرح بیان کرد: ساماندهی بانوان، به‌ویژه زنان سرپرست خانوار، از محورهای مهم این فعالیت است. فراهم کردن فرصت کسب درآمد در محیط خانه می‌تواند به این افراد کمک کند تا با استفاده از مهارت‌ها و توانایی‌های خود، فعالیت اقتصادی داشته باشند و درآمد خانواده را تقویت کنند.
او افزود: در این مسیر، شناسایی ظرفیت‌های موجود در محلات و شهرستان‌های مختلف اهمیت دارد؛ چراکه توانایی‌ها و امکانات اقتصادی در همه مناطق یکسان نیست و باید متناسب با شرایط هر منطقه بر اساس زنجیره ارزش تولید و قطب تولید، فرصت‌های شغلی مناسب شناسایی شود.
به گفته او، هدف از حمایت از مشاغل خانگی صرفا ایجاد یک فعالیت محدود و مقطعی نیست، بلکه باید شرایطی فراهم شود تا افراد بتوانند کسب‌وکار خود را به‌تدریج توسعه دهند و به درآمدی پایدار برسند. از این منظر، آموزش و توانمندسازی باید در کنار حمایت‌های مالی و ایجاد فرصت‌های مناسب برای عرضه محصولات قرار گیرد.
حمایت از تولیدکننده فراتر از پرداخت تسهیلات
استاد مشاور طرح فدک با تأکید بر اینکه حمایت از مشاغل خانگی نباید به پرداخت وام یا برگزاری دوره‌های آموزشی محدود شود، اظهار کرد: برای اینکه یک فعالیت خانگی به کسب‌وکاری پایدار تبدیل شود، لازم است تولیدکننده در مراحل مختلف کار، از شکل‌گیری ایده و تولید محصول تا عرضه و فروش، مورد حمایت قرار گیرد.
او با اشاره به اهمیت آموزش‌های تخصصی و هدایت مستمر تولیدکنندگان افزود: صرف آموزش یک مهارت یا در اختیار گذاشتن منابع مالی، لزوما به ایجاد یک کسب‌وکار موفق منجر نمی‌شود. تولیدکننده باید بداند محصول خود را چگونه با نیاز بازار هماهنگ کند، چه استانداردهایی را رعایت کند، کیفیت تولید را چگونه حفظ کند و از چه مسیری به مشتری دسترسی داشته باشد.
قربانی ادامه داد: در این فرآیند، حضور افراد باتجربه و راهبران شغلی می‌تواند به تولیدکنندگان کمک کند تا مسیر توسعه فعالیت خود را بهتر بشناسند. هدایتگری باید به‌گونه‌ای باشد که تولیدکننده در مراحل مختلف کار، از بهبود محصول و بسته‌بندی تا پیدا کردن بازار فروش، تنها نماند.
او با تأکید بر ضرورت ارتباط میان تولیدکنندگان خرد و مجموعه‌های بزرگ‌تر تصریح کرد: ایجاد شبکه میان فعالان هر حوزه و ارتباط دادن آنها با واحدهای تولیدی، برندها و مجموعه‌هایی که ظرفیت جدید و بیشتری برای تولید و عرضه کالاها و خدمات دارند، می‌تواند زمینه توسعه فعالیت‌های خانگی را فراهم کند. چنین ارتباطی به تولیدکننده کمک می‌کند تا به‌جای فعالیت پراکنده، در یک زنجیره ارزش تولید اقتصادی قرار بگیرد و برای تولید و فروش محصولات خود مسیر مشخص‌تری داشته باشد.
موانع بانکی در مسیر توسعه مشاغل خانگی
قربانی با اشاره به مشکلات تأمین مالی مشاغل خانگی بیان کرد: دریافت تسهیلات بانکی برای برخی از متقاضیان، به‌ویژه افرادی که امکان تأمین تضامین مورد نیاز را ندارند، با دشواری‌هایی همراه است. مراحل اداری، شرایط ضمانت و زمان‌بر بودن فرآیند دریافت تسهیلات می‌تواند دسترسی تولیدکنندگان خرد به منابع مالی را محدود کند.
او افزود: این مشکلات زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که متقاضی برای شروع یا ادامه فعالیت خود به سرمایه اولیه نیاز دارد، اما امکان عبور از فرآیندهای بانکی را ندارد. در چنین شرایطی، باید ظرفیت‌های دیگری نیز برای تأمین مالی این کسب‌وکارها مورد توجه قرار گیرد.
استاد مشاور طرح فدک با اشاره به ظرفیت صندوق‌های قرض‌الحسنه محلی و مشارکت‌های خرد مردمی ادامه داد: استفاده از منابع خرد و ظرفیت نهادهای محلی می‌تواند یکی از مسیرهای کمک به تأمین سرمایه مورد نیاز تولیدکنندگان باشد. صندوق‌های قرض‌الحسنه محلی و ظرفیت‌های مردمی، در صورت سازماندهی مناسب، می‌توانند به سهولت دسترسی برخی فعالان مشاغل خانگی به منابع مالی کمک کنند.
به گفته او، در کنار تأمین مالی، باید موانع اداری، مشکلات مربوط به مجوزها، الزامات فنی و بهداشتی و نیز طرح های حمایتی متناسب با نوع فعالیت بررسی، یکپارچه سازی و مدیریت شود تا تولیدکنندگان خانگی بتوانند مسیر روشن‌تری برای فعالیت و توسعه کسب‌وکار خود داشته باشند.
ایجاد فضای تجمیعی برای فروش محصولات
قربانی با اشاره به اهمیت بازار فروش در موفقیت مشاغل خانگی اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که در ادامه این مسیر مورد توجه قرار دارد، فراهم کردن فضایی تجمیعی برای عرضه و فروش محصولات تولیدکنندگان خانگی است. فضایی که بتوان در آن محصولات فعالان حوزه‌های مختلف را در یک محل گرد هم آورد و امکان دسترسی مشتریان به آنها را افزایش داد.او افزود: بسیاری از تولیدکنندگان، توانایی و مهارت لازم برای تولید محصول را دارند، اما فروش و جذب مشتری بخش دیگری از فعالیت اقتصادی است که به زمان، تجربه و امکانات خاص خود نیاز دارد. وقتی تولیدکننده ناچار باشد علاوه بر تولید، تمام وقت و انرژی خود را صرف پیدا کردن مشتری و بازاریابی کند، ممکن است فرصت کمتری برای توسعه و بهبود کیفیت محصولاتش داشته باشد.
قربانی با اشاره به برنامه‌ریزی برای ایجاد فضای مناسب جهت عرضه محصولات مشاغل خانگی اظهار کرد: بناست در کنار ساماندهی فضایی برای فروش مجازی، مکانی برای تجمیع و فروش محصولات تولیدکنندگان خانگی در نظر گرفته شود تا محصولات مختلف در یک مکان عرضه شوند و تولیدکنندگان بتوانند از این طریق، بازار فروش دائمی و مناسب‌تری داشته باشند.
او با تأکید بر اهمیت حفظ نقش زنان در خانواده در کنار فعالیت اقتصادی افزود: مشاغل خانگی این امکان را برای زنان فراهم می‌کند که در کنار ایفای نقش مادری و همسری، بتوانند خود و خانواده در فعالیت‌های اقتصادی نیز مشارکت داشته باشند. بنابراین، نباید شرایطی ایجاد کنیم که زنان برای ورود به عرصه اقتصاد، ناچار به فاصله گرفتن از این نقش‌ها شوند.
به همین دلیل، به دنبال آن هستیم که فروش محصولات را در یک مکان تجمیع کنیم تا زنان بتوانند با تمرکز بر تولید در محیط خانه، محصولات خود را از طریق این بستر مشترک به بازار عرضه کنند و دغدغه کمتری برای بازاریابی و فروش داشته باشند.
با توجه به این رویکرد، ساماندهی مشاغل خانگی زمانی می‌تواند به توسعه اشتغال و تقویت درآمد خانوارها منجر شود که دسته‌بندی فعالیت‌ها، آموزش و هدایت تخصصی، تأمین مالی، شناخت زنجیره ارزش تولیدات و شناخت و دسترسی به بازار هدف در کنار یکدیگر قرار گیرند. در این میان، ارتباط با سرخوشه های عرضه کالاها و خدمات و نیز ایجاد فضای تجمیعی برای فروش محصولات می‌تواند حلقه ارتباط میان تولیدکننده و مشتری را تقویت کند؛ حلقه‌ای که برای بسیاری از کسب‌وکارهای خانگی، به‌ویژه فعالیت‌های زنان سرپرست خانوار، نقشی تعیین‌کننده در تداوم و گسترش فعالیت اقتصادی دارد.