به گزارش اصفهان زیبا؛ جنگ و درگیری‌های نظامی سلامت جسمی و روانی کودکان را تهدید می‌کند. کودکان به دلیل شرایط رشدی، یکی از آسیب‌پذیرترین گروه‌ها در بحران‌ها هستند. با این حال، شناخت نشانه‌های آسیب و مداخله زودهنگام می‌تواند شدت و مدت عوارض را کاهش دهد.
زهره زیلابی، کارشناس برنامه سلامت کودکان، پیامدهای جنگ بر سلامت کودکان را در سه حوزه جسمی، روانی و اجتماعی بررسی می‌کند.
پیامدهای جسمی و روانی جنگ برای کودکان
جنگ ممکن است به آسیب‌های جسمی مستقیم، سوءتغذیه و محدودیت دسترسی به خدمات بهداشتی منجر شود. در کنار این مشکلات، تجربه خشونت، شنیدن صدای انفجار، از دست دادن عزیزان و احساس ناامنی، سلامت روان کودکان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) یکی از پیامدهای احتمالی این تجربه‌هاست. کودک ممکن است اضطراب شدید، کابوس‌های مکرر، افسردگی و مشکلات تمرکز را تجربه کند. این نشانه‌ها گاهی مدت طولانی ادامه می‌یابند و بر عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی و رشد عاطفی کودک اثر می‌گذارند.
استرس مزمن ناشی از بحران نیز می‌تواند سطح هورمون کورتیزول را افزایش دهد و بر عملکرد سیستم ایمنی و فرایندهای التهابی بدن اثر بگذارد. در نتیجه، فشار روانی طولانی‌مدت ممکن است سلامت عمومی کودک را تهدید کند.
علائم اضطراب و ترس در کودکان
شرایط ناامن، تجربه مستقیم خشونت، از دست دادن عزیزان و نبود حمایت روانی کافی، از عوامل ایجاد ترس در کودکان هستند. اضطراب والدین و اطرافیان نیز ممکن است به کودک منتقل شود و احساس ناامنی او را افزایش دهد.
نشانه‌های اضطراب ناشی از جنگ در هر کودک متفاوت است، اما معمولاً در سه گروه دیده می‌شود:
- نشانه‌های جسمی: سردرد، دل‌درد، خستگی، اختلال خواب و تغییر اشتها
- نشانه‌های رفتاری: گریه مکرر، بی‌قراری، کاهش تمرکز و کناره‌گیری از دیگران
- نشانه‌های هیجانی: نگرانی شدید، ترس، احساس ناامنی، تحریک‌پذیری و عصبانیت
شناخت این نشانه‌ها به والدین و مراقبان کمک می‌کند تا در زمان مناسب از متخصصان کمک بگیرند.
پیامدهای اجتماعی جنگ و راه‌های حمایت از کودکان
جنگ می‌تواند کودکان را با آوارگی، بی‌خانمانی و دوری از محیط آشنا روبه‌رو کند. این شرایط خطر کار کودکان و محرومیت از تحصیل را افزایش می‌دهد و فرصت رشد سالم را از آنان می‌گیرد.
برای کاهش آسیب‌ها، ایجاد محیط امن و حمایت عاطفی از کودک اهمیت زیادی دارد. والدین و مراقبان می‌توانند با رعایت چند نکته به کودکان کمک کنند:
- صداقت و شفافیت: درباره شرایط با زبانی ساده و متناسب با سن کودک صحبت کنند و از بیان جزئیات خشونت‌آمیز بپرهیزند.
- گوش دادن فعال: به کودک فرصت دهند پرسش‌ها و نگرانی‌هایش را بیان کند.
- ایجاد حس امنیت: با حضور آرام و حمایتگرانه، احساس امنیت را در کودک تقویت کنند.
- استفاده از داستان و بازی: از بازی‌های متناسب با سن برای کاهش تنش و کمک به بیان احساسات بهره بگیرند.
- تشویق به بیان احساسات: به کودک اجازه دهند بدون ترس از سرزنش، درباره نگرانی‌ها و ترس‌هایش صحبت کند.
در صورت تداوم اضطراب، اختلال خواب یا تغییرات رفتاری، مراجعه به متخصص سلامت روان کودک می‌تواند به ارزیابی وضعیت و انتخاب راهکار مناسب کمک کند.
حمایت خانواده در کاهش پیامدهای جنگ
قرار گرفتن در محیط ناامن، نگرانی از آسیب دیدن اعضای خانواده و تخریب محل زندگی می‌تواند اضطراب، ترس، اختلال استرس پس از سانحه، مشکلات خواب و افت تحصیلی را در کودکان افزایش دهد. برخی کودکان نیز در چنین شرایطی رفتارهای پرخاشگرانه نشان می‌دهند یا از دیگران فاصله می‌گیرند.
با وجود این، حمایت عاطفی خانواده، آموزش مهارت‌های تنظیم هیجان و تقویت تاب‌آوری می‌تواند شدت این پیامدها را کاهش دهد. توجه به نشانه‌های هشداردهنده و دریافت کمک تخصصی در زمان مناسب نیز به حفظ سلامت کودکان کمک می‌کند.
زهره زیلابی، کارشناس برنامه سلامت کودکان
مرکز بهداشت شماره یک اصفهان