به گزارش اصفهان زیبا؛ فردا روز جهانی غذاست و شعار امسال، «امروز نوآوری کن، فردا تغذیه کن» بر اهمیت ایده‌های نو، فناوری‌های پیشرفته و راهکارهای خلاقانه برای بهبود وضعیت تغذیه و تأمین امنیت غذایی در دنیا تأکید دارد.
به گفته کارشناسان تغذیه، روز جهانی غذا فرصتی برای توجه دوباره به یکی از اساسی‌ترین نیازهای انسان، یعنی دسترسی به غذای سالم، کافی و مغذی است. به‌خصوص امروز که جهان با چالش‌هایی مانند تغییرات اقلیمی، کمبود منابع آب، افزایش هزینه‌های تولید مواد غذایی، هدررفت غذا و نابرابری در دسترسی به غذای سالم روبه‌رو است.
در چنین شرایطی، نوآوری می‌تواند راهی مؤثر برای تولید پایدار مواد غذایی، کاهش ضایعات، بهبود کیفیت محصولات و دسترسی عادلانه‌تر مردم به غذای مغذی باشد.
با این حال، تأمین غذای سالم تنها به افزایش تولید محدود نمی‌شود؛ بلکه آموزش تغذیه، اصلاح الگوی مصرف، حمایت از تولیدکنندگان و توجه به سلامت نسل‌های آینده نیز اهمیت زیادی دارد. انتخاب‌های غذایی امروز ما، علاوه بر تأثیر بر سلامت فردی و خانوادگی، بر محیط‌زیست و منابع مورد نیاز نسل‌های آینده نیز اثر می‌گذارد.
به هر حال، روز جهانی غذا یادآور آینده‌ای است که در آن نوآوری امروز، زمینه‌ساز سلامت و امنیت غذایی فردا خواهد بود.
با توجه به این شعار، گفت‌وگویی با دکتر مهدی وجدی، متخصص تغذیه و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، داشتیم که حاصل آن را در ادامه می‌خوانید.
امروز نوآوری کن، فردا تغذیه کن
شعار روز جهانی غذای ۲۰۲۶، «Innovate today. Nourish tomorrow» به معنای «امروز نوآوری کن، فردا تغذیه کن»، صرفاً یک شعار تبلیغاتی نیست؛ بلکه یک هشدار تخصصی است. به‌عنوان متخصص تغذیه، باید بگویم این شعار دقیقاً به همان نقطه‌ای اشاره می‌کند که نظام غذایی جهان در آن گیر کرده است: ما امروز غذا می‌خوریم، اما آینده‌ای را تغذیه می‌کنیم که یا سالم خواهد بود یا بیمار.
سفره سالم؛ از تعریف آرمانی تا واقعیت چالشی
سفره سالم بر پایه چهار اصل بنیادین استوار است: تنوع، تعادل، کفایت و تناسب. راهنمای «بشقاب غذای سالم» که متخصصان دانشگاه هاروارد تدوین کرده‌اند، تصویری ساده و علمی از این اصول ارائه می‌دهد: نیمی از بشقاب را سبزیجات و میوه‌ها، یک‌چهارم را غلات کامل و یک‌چهارم دیگر را منابع پروتئینی سالم تشکیل می‌دهند. اما این تصویر آرمانی، در برخورد با واقعیت سفره‌های امروز، با چالش‌های عمیقی روبه‌روست.
نخستین چالش: گذار تغذیه‌ای
در جهان امروز، مصرف غذاهای سنتی کاهش یافته و غذاهای پرکالری، کم‌مغذی، چربی‌های ناسالم و قندهای افزوده جای آن‌ها را گرفته‌اند. سفره‌ای که باید مظهر تنوع و تعادل باشد، به میدان نبرد غذاهای فوق‌فرآوری‌شده تبدیل شده است.
چالش دوم: اقتصاد سفره سالم
نزدیک به سه میلیارد نفر در جهان توان مالی تهیه یک رژیم غذایی سالم را ندارند. سفره سالم نمی‌تواند فقط یک توصیه علمی باشد؛ بلکه باید در دسترس، مقرون‌به‌صرفه و از نظر فرهنگی پذیرفتنی باشد. نوآوری، اگر فقط برای اقشار مرفه طراحی شود، شکاف سلامت را عمیق‌تر می‌کند.
شعار امسال، نوآوری را به‌عنوان موتور محرک تحول معرفی می‌کند. اما نوآوری در تغذیه پدیده‌ای دولبه است. از یک سو، فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی می‌توانند به طراحی وعده‌های غذایی سالم‌تر و ارزان‌تر کمک کنند. پژوهشی جدید نشان داده است که یک مدل هوش مصنوعی آموزش‌دیده بر روی داده‌های وعده‌های غذایی، با تنها یک تا سه جایگزینی ساده، مانند افزودن سبزیجات یا حذف مواد فرآوری‌شده، می‌تواند کیفیت تغذیه‌ای وعده را حدود ۱۰ درصد بهبود بخشد و هزینه را ۲۲ تا ۳۴ درصد کاهش دهد. این یعنی سفره سالم می‌تواند هم از نظر سلامت و هم از نظر اقتصادی به نفع خانواده باشد.
سفره سالم فردا؛ سه اولویت چالشی
اگر قرار است سفره فردا واقعاً «تغذیه‌کننده» باشد، باید سه اولویت را جدی بگیریم:
الف) بازگرداندن تنوع به سفره: تنوع زیستی غذایی در دهه‌های اخیر به‌شدت کاهش یافته است. باید غلات و حبوبات بومی، سبزیجات محلی و منابع پروتئینی جایگزین، از حبوبات گرفته تا پروتئین‌های میکروبی، جای خود را در سفره باز کنند. نوآوری در این زمینه به معنای جایگزینی سنت نیست، بلکه به معنای احیای آن با ابزارهای جدید است.
ب) شفافیت و عدالت: سفره سالم زمانی معنا دارد که همه افراد، صرف‌نظر از درآمد و موقعیت جغرافیایی، به آن دسترسی داشته باشند. تحقق این هدف به سیاست‌های حمایتی، قیمت‌گذاری مناسب و مقرراتی نیاز دارد که تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان را در یک راستا قرار دهد. یارانه‌های هدفمند برای میوه و سبزیجات، همان‌طور که مطالعات نشان داده‌اند، می‌توانند از میلیون‌ها رویداد قلبی‌عروقی پیشگیری کنند و هزینه‌های سلامت را به میزان چشمگیری کاهش دهند.
ج) اتصال سفره به سلامت فردا: سفره سالم فقط یک وعده نیست؛ بلکه یک عادت است. اگر این عادت امروز شکل نگیرد، فردا مقابله با بیماری‌های غیرواگیر مانند دیابت، چاقی و بیماری‌های قلبی‌عروقی دشوارتر خواهد شد. نوآوری در تغذیه باید از پیشگیری شروع شود، نه از درمان.
سفره سالم، در پرتو شعار امسال، یک انتخاب ساده بین «خوب» و «بد» نیست؛ بلکه یک چالش است. این چالش، متخصصان تغذیه را به ترجمه علم برای سفره مردم، سیاست‌گذاران را به گنجاندن عدالت در نظام غذایی و همه ما را به انتخاب آگاهانه امروز دعوت می‌کند؛ انتخابی نه فقط برای سیری امروز، بلکه برای تغذیه فردایی که در آن سلامت، حق همه باشد، نه امتیاز.