به گزارش اصفهان زیبا؛ در روزگاری که سایه سنگین تغییرات شدید اقلیمی، تنش‌های ۲۵ ساله آبی و فرونشست زمین، ریه‌های تنفسی کلان‌شهر اصفهان را به شماره انداخته، مدیریت‌شهری اصفهان وارد یکی از حساس‌ترین و سرنوشت‌سازترین تلاش‌های زیست‌محیطی خود شده است. قطعی‌های مکرر و خشکی مزمن زاینده‌رود در کنار افزایش ملموس درجه حرارت و آلودگی هوا، عرصه‌های ارزشمندی چون ناژوان را با بحران زوال درختان کهن‌سال مواجه کرده است؛ اما در میان این بن‌بست اقلیمی، پیام جوادیان مدیری با بیش از دو دهه تجربه میدانی و دانش تخصصی علوم باغبانی، سکان هدایت سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان را به دست گرفته است تا با اجرای کلان‌پروژه‌های بازچرخانی پساب، اصلاح هوشمندانه الگوی کاشت و نظارت برخط، فضای سبز اصفهان را برای همیشه از وابستگی به زاینده‌رود مستقل سازد.
میزبانی سحرخیز، خوش‌برخورد و مردمی؛ روایتی از یک دیدار کاری
ساعت‌های نخستین صبح بود که وارد سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان در مجموعه اداری 22بهمن شدم. دفتری آراسته، پررفت‌وآمد و پویا که از همان دقایق اولیه بامداد، جمعی از شهروندان، مراجعان، مدیران شهری و حتی باغبانان زحمت‌کش برای طرح مشکلات، ارائه پیشنهادها و پیگیری امور جاری در آن حضور داشتند. در میان این حجم از دغدغه‌ها و مراجعه‌ها، پیام جوادیان با چهره‌ای سحرخیز، خوش‌برخورد، گشاده‌رو و اخلاقی گرم با صبوری و حوصله‌ای مثال‌زدنی به تک‌تک درخواست‌ها و سخنان مراجعان گوش می‌سپرد و دستورهای لازم را صادر می‌کرد. نگاه به کارنامه علمی و اجرایی این مدیر مدبر نشان می‌دهد که این برخورد حرفه‌ای و تسلط بر مباحث تخصصی، حاصل سال‌ها دانش‌اندوزی و حضور مستمر در بدنه مدیریت‌شهری و عرصه باغبانی کشور است. پیام جوادیان دارای مدرک کارشناسی مهندسی علوم باغبانی از دانشگاه شهید چمران اهواز (جندی‌شاپور) ،کارشناسی ارشد علوم باغبانی و فضای سبزو دکترای تخصصی PHD از دانشگاه علوم تحقیقاتی تهران است. نگاهی کامل به سوابق اجرایی و مسئولیت‌های حرفه‌ای او، ابعاد تجربه مدیریتی‌اش را آشکار می‌کند.
مدیرعامل سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری قم (از ۱۳۹۴تاتیر 1402)؛
سرپرست سازمان زیباسازی شهرداری قم از فروردین ۱۴۰۰ تا تیر ۱۴۰۲
مدیرعامل سازمان سیما منظر و فضای سبز شهری شهرداری قم از تیر ۱۴۰۲ تا شهریور ۱۴۰۵
نایب‌رئیس هیئت‌‌مدیره شرکت عمران معصومیه قم (از ۱۳۹۴ تا 1405)؛
مأمور فنی کمیسیون عالی معاملات شهرداری قم ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۵
مدیرعامل شرکت توسعه مجتمع‌های سیاحتی، گردشگری و ورزشی سپاهان وابسته به شهرداری اصفهان (از ۱۳۹۱تا1394)؛
رئیس کمیته بازرسی و ارزیابی عملکرد ستاد تسهیلات سفر شهرداری اصفهان (۱۳۹۰)؛
رئیس اداره هماهنگی امور فضای سبز معاونت خدمات شهری شهرداری اصفهان (از ۱۳۹۰ تا 1391)؛
معاون فنی و اجرایی سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری اصفهان (از ۱۳۸۷ تا 1390)؛
مدیر امور مناطق سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری اصفهان (از ۱۳۸۶ تا 1390)؛
مدیر مرکز تحقیقات و تولیدات شماره ۱ و ۲ سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری اصفهان (از ۱۳۸۵ تا 1387).
جوادیان که فعالیت خود در شهرداری اصفهان را از ۱۳۸۳ به‌عنوان کارشناس در مجموعه باغ گل‌ها آغاز کرده و سپس مدیریت باغ گل‌ها، مدیریت تولید، معاونت فنی و قائم‌مقامی سازمان پارک‌ها را در کارنامه دارد، با شناخت عمیق از خاک و اقلیم اصفهان، امروز سکان هدایت سیما و منظر شهری را به دست گرفته است.
تنش ۲۵ساله آبی و پیری آوندها تشریح علت اصلی زوال درختان ناژوان
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت فعلی ناژوان و علل خشکی برخی درختان این عرصه ارزشمند می‌گوید: «ناژوان یک عرصه طبیعی حدود۴۰۰هکتاری است که از گذشته‌های دور صددرصد وابسته به جریان زاینده‌رود بوده است. در زمان‌های گذشته، وقتی آب زاینده‌رود جریان داشت، چشمه‌های زیرسطحی بستر رودخانه می‌جوشیدند و سفره‌های آب زیرزمینی کاملا تغذیه می‌شدند؛ اما وقتی جریان آب بالادست قطع شد، این شریان حیاتی از کار افتاد.»
پیام جوادیان برای ملموس‌ترشدن موضوع از یک مثال زیست‌شناختی استفاده می‌کند و می‌افزاید: «تصور کنید سرمی به رگ انسان وصل است. اگر در مسیر این سرم چند حباب هوا ایجاد شده و حرکت آب قطع شود، تمام سیستم فلج می‌شود. در زاینده‌رود و عرصه ناژوان نیز دقیقا همین اتفاق افتاد. آن «زایندگی» چشمه‌ها به‌دلیل قطع جریان آب از بین رفت. طبق تجربه ۲۵ تا ۲۶ساله بنده در فضای سبز، اتفاقی که امروز در ناژوان می‌بینیم، محصول یک سال یا دو سال نیست؛ بلکه حاصل حدود15سال تنش آبی مداوم و انباشته‌شده است که اکنون آثار خود را نشان می‌دهد.
وقتی سرمایه‌گذاری و حیات یک عرصه ۴۰۰هکتاری روی آب رودخانه بنا شده باشد و آن آب قطع شود، شهرداری به تنهایی چه کار اصولی دیگری می‌تواند انجام دهد؟» او تغییرات اقلیمی و گرانش دمایی را دومین عامل مهم می‌داند و تصریح می‌کند: «ما باید واقعیت تغییر اقلیم را بپذیریم. اگر میانگین دمای هوای تابستان اصفهان را در ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ سال پیش با امروز مقایسه کنید، متوجه افزایش شدید درجه حرارت می‌شوید. در گذشته زمستان‌ها بسیار سرد و تابستان‌ها اگرچه گرم بود، عصرها و شب‌ها هوا خنک می‌شد؛ ولی اکنون حتی غروب‌ها و شب‌های تابستان هم گرمای طاقت‌فرسایی دارد. از سوی دیگر، در علم باغبانی پارامتری به نام “نیاز سرمایی” یا تلورانس سرمایی داریم که برای رشد کامل و بازسازی درختان ضروری است.
متأسفانه زمستان‌های ما عملا شبیه بهار شده‌اند و درختان دوره خواب و استراحت کافی را طی نمی‌کنند؛ آلودگی شدید هوا نیز بر درختانی مثل چنار تأثیر ویرانگری گذاشته است.» مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان با اشاره به عامل سوم، یعنی سن فیزیولوژیک درختان خاطرنشان می‌کند: «مسئله بعدی، سن بهره‌برداری و پیری درختان است. چنارهایی که بن آن‌ها به ۱۱۰، ۱۲۰ یا ۱۵۰ سانتی‌متر رسیده، درختان کهن‌سال محسوب می‌شوند. وقتی درخت کهن‌سال می‌شود، آوندهایی که آب و املاح را به ارتفاع ۱۸ تا ۲۰ متری می‌برند، چوبی و سخت می‌شوند و دیگر کارایی لازم را درانتقال آب وموادغذایی ندارند؛ درخت کهن‌سال نیز آرام‌آرام دچار زوال می‌شود. متأسفانه برخی همه این عوامل ترکیبی را نادیده می‌گیرند و فقط به ظاهر قضیه نگاه می‌کنند؛ اما در ناژوان «طرح سامان‌دهی و بهسازی» را داریم که طی آن، بخش زیادی از درختان حفظ و تقویت می‌شوند و برای بخش دیگر، برنامه جایگزینی علمی تدوین شده است و اصلا جای نگرانی نیست.»
خطوط نوین پساب و تصفیه‌خانه‌ها
بخش مهمی از سخنان جوادیان به راهکارهای بنیادی شهرداری اصفهان برای خروج از بحران آب و قطع وابستگی به زاینده‌رود اختصاص دارد. او با اعلام اخباری امیدوارکننده می‌گوید: «خبر بسیار خوب این است که مدیریت‌شهری اصفهان طی ماه های اخیر تصفیه‌خانه‌های محلی و مدرن را احداث کرده و توسعه داده است؛ ازجمله تصفیه‌خانه اختصاصی ناژوان با ظرفیت ۶۰ لیتر در ثانیه که تمام مراحل احداث آن انجام شده، بازدیدهای لازم صورت گرفته است و با حل مشکل انشعاب برق، به‌زودی وارد مدار می‌شود. تنها همین یک تصفیه‌خانه می‌تواند بیش از ۲۴۵ تا ۲۵۰ هکتار از عرصه ناژوان را به‌راحتی آبیاری کند و نجات دهد. با این زیرساخت اغلب عرصه ناژوان دیگر برای زنده‌ماندن وابسته به جریان فصلی رودخانه نخواهد بود.»
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان در تشریح حجم کل آب بازچرخانی‌شده در اصفهان اظهار می‌کند: «در حال حاضر تصفیه‌خانه‌های موجود شهری شامل تصفیه‌خانه جنوب، سپاهان، دولت‌آباد، شاهین‌شهر و… درمجموع ۳۶۰ لیتر در ثانیه آب تصفیه‌شده استاندارد را به صورت ۲۴ساعته وارد شبکه فضای سبز می‌کنند. این حجم حاصل تصفیه فاضلاب خام و پساب است. برنامه تجمیعی شهرداری اصفهان این است که تا سه الی چهار ماه آینده، حدود ۱۰۰ لیتر در ثانیه دیگر به این ظرفیت اضافه شود و مجموع آن به ۴۵۰ تا ۴۶۰ لیتر در ثانیه برسد؛ همچنین تا اواخر اسفند و اوایل سال آینده، با وارد مدار شدن پروژه‌های جدید، این عدد به ۷۸۰ لیتر در ثانیه تصفیه پساب خواهد رسید که رقمی شگفت‌انگیز و معادل دو برابر ظرفیت فعلی است.»
جوادیان با اشاره به کیفیت بالای آب تولیدی در این تصفیه‌خانه‌ها تصریح می‌کند: «سیستم‌های تصفیه جدید شهرداری اصفهان به‌قدری پیشرفته هستند که فاضلاب ورودی را به آبی کاملا شفاف، بدون بو و با شاخص‌های BOD، COD و بار انگل در حد استاندارد تبدیل می‌کنند. برای اطمینان‌خاطر صددرصدی شهروندان، حتی انشعاب‌های کوچکی از آب چاه نیز در مسیر قرار داده می‌شود تا مشکلی پیش نیاید. نکته مهم‌تر این است که بر اساس مصوبه هیئت وزیران در ۱۳۹۴ و آیین‌نامه اجرایی قانون هوای پاک مصوب مجلس شورای اسلامی، استفاده از فاضلاب خام برای شهرداری‌ها رایگان است و ما نیازی به پرداخت هزینه‌های سنگین خرید پساب نداریم.» او ادامه می‌دهد: «مزیت بزرگ پساب و آب‌های نامتعارف این است که منبعی دائمی و ۲۴ساعته است. وقتی یک لیتر در ثانیه آب پساب ۲۴ساعته در اختیار دارید، ارزش آن معادل سه لیتر در ثانیه آب چاه است که فقط هشت یا ۹ ساعت امکان برداشت دارد. با ادامه این شیوه و خطوط انتقال پایداری که در حال احداث است، اصفهان در حوزه آبیاری فضای سبز به مقام نخست کشور تبدیل خواهد شد .
ممنوعیت کاشت گونه‌های آب‌دوست و حرکت به‌سمت گونه‌های سازگار
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان با انتقاد از برخی سیاست‌های نادرست سال‌های گذشته در انتخاب گونه‌های گیاهی می‌گوید: «سال ها پیش وقتی بنده به‌عنوان کارشناس به مسئولان وقت پیشنهاد می‌دادم که دیگر درخت چنار نکاریم و به‌سمت گونه‌های کم‌آب‌بر برویم، برخی مسئولان برآشفته می‌شدند و می‌گفتند چنار خط قرمز ماست! اما نتیجه کاشت بی‌رویه چنار، سپیدار و صنوبر که درختانی به‌شدت آب‌دوست هستند، همین تنش‌های امروز است.» جوادیان تأکید می‌کند: «امروز در علم فضای سبز دنیا دیگر اصلاح «گونه‌های بومی» به تنهایی ملاک نیست؛ بلکه «گونه‌های سازگار» اهمیت دارند. چه‌بسا گونه‌ای که بومی اصفهان بوده، امروز به‌دلیل جهش دمایی و خشکی هوا دیگر قابلیت کاشت در اصفهان را ندارد و پاسخ نمی‌دهد؛ بنابراین کاشت درختانی مثل چنار، صنوبر، سپیدار، کبوده و افرا کاملا ممنوع شده است و حتی در واکاری‌های شهری نیز از آن‌ها استفاده نمی‌کنیم.»
او در ادامه سخنانش از جایگزینی گونه‌های خاص و مفید خبر می‌دهد و می‌گوید: «ما در شهر اصفهان گونه‌های مفید درخت، درختچه و گیاهان پوششی مقاوم شناسایی کرده‌ایم که می‌توانند جایگزین درختان آب‌دوست شوند؛ البته شرایط خاک و آب مناطق ۱۵گانه اصفهان با هم متفاوت است؛ گونه‌ای که در منطقه۷ پاسخ می‌دهد، ممکن است در منطقه ۱ یا ۵ رفتار دیگری داشته باشد و ما برای هر منطقه نسخه گیاهی خاص خود را داریم؛ همچنین کاشت چمن‌های سنتی پرآب‌بر به حداقل ممکن رسیده است. به جای آن از گیاهان پوششی مقاوم و گونه‌هایی مانند «برموداگراس» (چمن آفریقایی) استفاده می‌کنیم که نیاز آبی آن‌ها حتی از درخت هم کمتر است. چمن‌های قدیمی،هزینه‌بر و پرمصرف بودند؛ درحالی‌که گیاهان پوششی جدید، هم زیباترند و هم در برابر کم‌آبی مقاومت خارق‌العاده‌ای دارند.»
نظارت هوشمند بر عملکرد پیمانکاران و عدالت در توزیع امکانات
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان با به نمایش گذاشتن داشبورد هوشمند نظارت بر فضای سبز اصفهان اظهار می‌دارد: «ما به‌صورت روزانه و برخط، تمام روند نگهداری فضای سبز را رصد می‌کنیم. سامانه‌ای هوشمند در اختیار داریم که قبل از ساعت ۶:۳۰ هر روز صبح، وضعیت حضور کارگران، میزان آبیاری انجام‌شده و کارکرد پیمانکاران را در تمام مناطق ۱۵گانه روی نقشه با رنگ‌های مختلف مشخص می‌کند. اگر پیمانکاران منطقه‌ای به‌دلیل کم‌کاری عوامل افت عملکرد داشته باشند، بلافاصله پیگیری و جریمه می‌شوند. علاوه‌بر نظارت هوشمند، ناظران عالی سازمان نیز حضور میدانی مستمر دارند.» جوادیان در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به موضوع توزیع عادلانه امکانات در بوستان‌های شهری تصریح می‌کند: «عدالت در فضای سبز یعنی اینکه ساکنان مناطق کم‌برخوردار مثل منطقه۱۴ و ۷ دقیقا از همان کیفیت وسایل بازی، مجموعه‌های حرکت‌درمانی، نیمکت‌ها و زیبایی بوستان‌ها بهره‌مند شوند که اهالی مناطق ۱، ۳، ۵ و ۶ بهره می‌برند. بنده اصطلاح “منطقه محروم” را قبول ندارم و حتی “کم‌برخوردار” را با کراهت به‌کار می‌برم؛ چرا که مردم اصفهان در هر منطقه‌ای که باشند، ولی‌نعمت ما هستند و باید تکریم شوند.»
او در ادامه، به ویژگی پارک‌های حاشیه رودخانه و بوستان‌های بزرگ اشاره می‌کند و می‌گوید: «برخی بوستان‌ها منطقه‌ای نیستند؛ بلکه فرامنطقه‌ای محسوب می‌شوند. بوستان کودک در منطقه‌یک، پارک مشتاق و کمال‌اسماعیل در منطقه۳، بوستان خبرنگار در منطقه۴، پارک شهید رجایی و چهارباغ، همچنین بوستان فدک و بوستان در حال احداث مشاهیر، متعلق به کل شهروندان اصفهان و حتی گردشگران هستند و امکانات ویژه‌ای در آن‌ها مستقر می‌شود؛ اما در بوستان‌های محلی تمام مناطق نیز تلاش کرده‌ایم استانداردها را یکسان‌سازی کنیم.» مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان با اشاره به برنامه دیدارهای مردمی خود می‌گوید: «قرار است با ورود به این مجموعه هر دو هفته یک‌بار پنجشنبه‌ها به یکی از بوستان‌های مناطق، به‌ویژه مناطق کم‌برخوردار بروم و بدون تشریفات بنشینم وساعات متوالی پای درددل باغبانان، پیمانکاران و شهروندان باشم. از مشکلات بیمه و وام باغبانان گرفته تا کمبود امکانات بازی بچه‌ها را بی‌واسطه بشنوم و همان‌جا دستور حل آن‌ها را بدهم.»
مناسب‌سازی بوستان‌ها برای توان‌یابان و چشم‌انداز اقتصادی سازمان
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان مناسب‌سازی بوستان‌ها برای معلولان، جانبازان و توان‌یابان را یکی از خطوط قرمز و اولویت‌های اصلی سازمان می‌داند و خاطرنشان می‌کند: «باید واقع‌بین باشیم.بخش زیادی از بوستان‌های شهری ما برای استفاده راحت معلولان و جانبازان مناسب‌سازی نشده‌اند. مناسب‌سازی بوستان‌ها بعضا از احداث یک پارک جدید مهم‌تر و واجب‌تر است. وقتی جانباز یا معلولی وارد پارک می‌شود، اما به‌دلیل وجود یک پله یا استانداردنبودن سرویس بهداشتی نمی‌تواند از فضای سبز استفاده کند، تمام زحمات ما زیر سؤال می‌رود. شناسایی نقاط ضعف بوستان‌ها برای مناسب‌سازی رمپ‌ها، سرویس‌های بهداشتی و مسیرهای حرکت با جدیت در دستورکار مناطق قرار گرفته است.»جوادیان با تشریح پروژه‌های اقتصادی و تفریحی سازمان بیان می‌کند: «ما در حال تدوین پروژه‌های سرمایه‌گذاری، گردشگری و رفاهی در بوستان‌های بزرگ شهر به‌ویژه مجموعه باغ گل‌ها هستیم تا با ایجاد مجموعه‌های تفریحی، خدمات غذایی و بازارچه‌های ساختارمند با معماری اصیل ایرانی، درآمدهای پایدار ایجاد کنیم. مطمئنا تمامی درآمدهای حاصل از این بخش‌ها طبق قانون مجدد در خودِ عرصه فضای سبز، توسعه بوستان‌ها و کاشت درختان چندساله وبزرگ هزینه خواهد شد تا اصفهان همچون گذشته نگین سبز ایران باقی بماند.»