به گزارش اصفهان زیبا؛ اردوهای راهیان نور دانش‌آموزی در سال جاری با وجود سایه جنگ بر سر کشور و برخی نگرانی‌های اولیه درباره احتمال ریزش مخاطبان یا عدم تمایل خانواده‌ها، با استقبالی کم‌نظیر و فراتر از انتظار، از هشتم آبان‌ماه هم‌زمان با سالروز شهادت شهید فهمیده، روز بسیج دانش‌آموزی و روز نوجوان کار خود را در اصفهان آغاز کرده است؛ حرکتی فرهنگی که امسال با بازنگری بنیادین در شیوه روایت‌گری، گزینش بهینه یادمان‌ها، حضور فعال خادمان بومی و تقویت لایه‌های نظارتی و ایمنی، کوشیده است تا پلی استوار و ماندگار میان نسل دیجیتال و میراث معنوی دوران دفاع مقدس برقرار سازد.
چرخ اتوبوس‌های کاروان راهیان نور دانش‌آموزی استان اصفهان، امسال نیز پا‌به‌پای تقویم پاییز، هم‌زمان با روز نوجوان و بسیج دانش‌آموزی به گردش درآمده است. این اعزام‌ها که به گفته سرهنگ حسین رجب‌پور؛ رئیس سازمان بسیج دانش‌آموزی استان اصفهان، «به‌صورت یک‌روز در میان و با به‌کارگیری هفت الی هشت دستگاه اتوبوس در هر نوبت به سمت مناطق عملیاتی جنوب کشور روانه می‌شوند»، نشان از استمرار سنتی ریشه‌دار دارد که سال‌هاست به عنوان یکی از مهم‌ترین بسترهای تربیتی و فرهنگی، پل ارتباطی نسل امروز با حماسه‌آفرینان دوران دفاع مقدس به شمار می‌رود.
آنطور که این مقام مسوول عنوان می‌کند برنامه امسال با جدول زمانی دقیق و مشخصی طرح‌ریزی و اجرا می‌شود؛ «دوره نخست این اعزام‌ها به‌طور کامل مختص دانش‌آموزان دختر است که تا پنجم آذرماه ادامه خواهد داشت و پس از آن، از نهم آذرماه تا واپسین روزهای آذر، نوبت به اعزام دانش‌آموزان پسر می‌رسد. مقصد این کاروان‌ها، یادمان‌های آشنا و مأنوس با فرهنگ ایثار یعنی شلمچه، طلاییه، اروندکنار و نهر خین است و در کنار آن، بازدید از موزه خرمشهر نیز در دستور کار قرار دارد. اردوگاه شهید باکری در خرمشهر، به عنوان پایگاه اصلی استقرار این زائران جوان، میزبان آنان خواهد بود؛ فضایی معنوی که خود یک یادمان زنده است و افزون بر کاربری اسکان، میزبان اجرای نمایش‌های تاریخی و برنامه‌های متنوع فرهنگی است.» در همین راستا، یکی از طرح‌های جذاب فرهنگی که توسط مرکز راهیان نور کشوری تدارک دیده شده، اجرای برنامه‌های نمایشی است که تاریخ انقلاب و دفاع مقدس را با زبانی هنرمندانه و همه‌پسند برای نوجوانان روایت می‌کند؛ برنامه‌ای که به شهادت دست‌اندرکاران، با استقبال بسیار خوب و پرشور بچه‌ها روبه‌رو شده است.
نوآوری در روایت و عبور از قالب‌های سنتی
مواجهه نسل امروز با پدیده دفاع مقدس، الزامات، ظرافت‌ها و اقتضائات خاص خود را می‌طلبد؛ نسلی که چشم بر جهان دیجیتال گشوده، با ابزارهای نوین ارتباطی دمخور است و ادبیات و زبان متفاوتی را می‌پسندد. مسئولان و برنامه‌ریزان اردوهای راهیان نور در استان اصفهان برای پاسخگویی به این نیاز ساختاری، تغییرات و تحولات جدی را در هندسه این سفرها ایجاد کرده‌اند. رئیس سازمان بسیج دانش‌آموزی استان اصفهان می‌گوید: «از یک سو، بخش قابل‌توجهی از رویدادها و لحظات سفر به‌صورت آنلاین و زنده در بستر فضای مجازی پوشش داده می‌شود تا دانش‌آموزانی که به هر دلیلی موفق به حضور در این سفر نشده‌اند، در کنار خانواده‌های دانش‌آموزان حاضر، از این فضا بی‌بهره نمانند. از سوی دیگر، برگزاری جشنواره سراسری “رهاورد سرزمین نور” بستری مستمر فراهم آورده است تا دانش‌آموزان احساسات، دریافت‌ها و آثار خود را در قالب‌های متنوعی همچون فیلم، پادکست، مصاحبه و دلنوشته به دبیرخانه جشنواره بفرستند. این آثار پس از داوری و برگزاری مسابقه، ضمن تقدیر از نفرات برتر، زمینه انتشار و حتی تبدیل شدن به کتاب را پیدا می‌کنند تا ماندگار شوند.»
در میدان عمل و در دل مناطق عملیاتی نیز شیوه‌های سنتی و کلیشه‌ای گذشته رنگ باخته است. آنچه در رویکرد جدید مورد توجه قرار گرفته، ضرورت حضور میدانی و لمس ملموس فضا توسط دانش‌آموزان است. رجب‌زاده خاطرنشان می‌کند: «در همین راستا، دو تغییر کلیدی اعمال شده است: نخست، تعدیل و کاهش تعداد یادمان‌ها؛ به‌طوری‌که به‌جای فشردگی برنامه‌ها و بازدید شتاب‌زده از ده یادمان مختلف که مجال تنفس و استفاده بهینه را از بچه‌ها می‌گرفت، بازدید از چهار یادمان محوری پیش‌بینی شده است تا دانش‌آموزان فرصت کافی برای حضور آرام، یادداشت‌برداری، طرح سؤالات و تأمل عمیق داشته باشند و حتی زمان کافی برای خلوت با یکدیگر و گفتگو در اختیارشان قرار گیرد. دوم، تغییر در بدنه روایت‌گری؛ در کنار استفاده از تجربیات گران‌بهای رزمندگان پیشکسوت، راویان جوان‌تر و کسانی که تسلط بیشتری بر ادبیات، زبان و لحن گفت‌وگوی دانش‌آموزان دارند، به میدان آمده‌اند. این راویانِ آشنا با روحیه نسل جدید، با چاشنی طبع شوخ‌طبعی و روایت‌های ویژه و جذاب، توانسته‌اند پیوندی عمیق‌تر با مخاطبان نوجوان برقرار سازند.»
استمرار حلقه وصل؛ فراتر از چهار روز سفر
یکی از جدی‌ترین و قدیمی‌ترین نقدهایی که کارشناسان فرهنگی و تربیتی به اردوهای راهیان نور وارد می‌کردند، مسئله «گسست» بود؛ اینکه دانش‌آموز پس از تجربه فضایی سرشار از معنویت در اردو، به محض بازگشت به محیط روزمره مدرسه و زندگی شهری، دگر باره درگیر روزمرگی‌ها شده و از آن فضا فاصله می‌گیرد. برای پاسخ به این دغدغه و تضمین استمرار حال‌وهوای معنوی سفر، رئیس سازمان بسیج دانش‌آموزی استان اصفهان می‌گوید: «کمیته فرهنگی شهدا امسال طرحی ساختاری را به اجرا درآورده است و مطابق این طرح، با هر اتوبوس یک خادم فرهنگی آموزش‌دیده، توانمند و متعهد همراه می‌شود که برنامه‌های مدونی برای تعامل با دانش‌آموزان به او ابلاغ شده است. برای اینکه این ارتباط به شکلی مؤثر و عمیق جریان داشته باشد، تعداد زائران تحت پوشش هر خادم به شدت کاهش یافته است؛ به‌طوری‌که برخلاف رویه‌های گذشته که گاه یک خادم با جمعیتی انبوه روبه‌رو بود، اکنون هر خادم با همان گروه کوچک حدودا ۴۰ نفری که با هم همسفر هستند، ارتباط می‌گیرد.» او ادامه می‌دهد: «نکته قابل‌تأکید دیگر این است که خادمان فرهنگی از میان جوانان فعال، مؤمن و کاربلد خود شهرستان‌های مبدأ (مانند تیران) گزینش شده‌اند تا هماهنگی و صمیمیت بیشتری میان آنان و دانش‌آموزان برقرار باشد. این بسته‌های فرهنگی که از پیش طراحی شده‌اند، پیش از سفر، در طول مسیر رفت‌وبرگشت و پس از بازگشت نیز در اختیار بچه‌ها قرار می‌گیرد تا این پل ارتباطی هرگز قطع نشود و اثرات تربیتی اردو در بستر مدارس استمرار یابد.»
تنگناهای مالی و موانع پشتیبانی
با وجود اینکه استقبال مخاطبان و خانواده‌ها از اردوهای امسال بی‌نظیر و خیره‌کننده توصیف شده است اما مسیر برگزاری این رویداد بزرگ فرهنگی خالی از سنگلاخ و مانع نیست. «نقطه عطف چالش‌ها، موانع مالی و کمبود حمایت‌های پشتیبانی است.» در همین راستا رجب‌زاده عنوان می‌کند: «اردوگاه شهید باکری خرمشهر با تمام ظرفیت بی‌نظیر خود، قابلیت پذیرش و اسکان ۲۰۰ تا چهارصد اتوبوس را داراست، اما متأسفانه کمبود اعتبار و ضعف پشتیبانی‌های مالی باعث شده است که ستاد اجرایی تنها به اعزام هفت دستگاه اتوبوس در هر نوبت بسنده کند؛ ظرفیتی که اگر حمایت‌های مالی مکفی تزریق شود، به مراتب قابلیت گسترش دارد. در تأمین منابع مالی سفر، بخشی از هزینه‌ها به صورت خودیاری از سوی خود دانش‌آموزان (رقمی در حدود یک میلیون تومان) تأمین می‌شود و بخش دیگر قرار است از طریق نهادها و دستگاه‌های مختلف استان تأمین گردد؛ اعتباری که تهیه و تأمین آن همواره با دغدغه‌ها و سختی‌های فراوانی همراه است.»
دغدغه‌های ایمنی و نظارت سخت‌گیرانه
امنیت، سلامت و آرامش خاطر خانواده‌ها در سفرهای جاده‌ای و گروهی، همواره خط قرمز اصلی و غیرقابل‌چشم‌پوشی برگزارکنندگان بوده است. در پاسخ به هرگونه دغدغه احتمالی خانواده‌ها با توجه به حوادث سال‌های گذشته، مجموعه‌ای از پروتکل‌ها و دستورالعمل‌های ایمنی سخت‌گیرانه تدوین و اجرایی شده است. رئیس سازمان بسیج دانش‌آموزی استان اصفهان تاکید می‌کند: «اولا، طبق دستورالعمل ابلاغی، تردد اتوبوس‌های حامل دانش‌آموزان در محورهای مواصلاتی از ساعت ۱۱ شب تا ۵ صبح اکیدا ممنوع است و خودروها موظف به توقف و اسکان هستند. ثانیا، در انتخاب ناوگان حمل‌ونقل نیز دقت نظر ویژه‌ای صورت گرفته و صرفا از اتوبوس‌های شرکت «جوان‌سیر» استفاده می‌شود که از نظر ایمنی فنی و سلامت تجهیزات، اطمینان کامل نسبت به آن‌ها وجود دارد.» ابتکار جالب‌توجه امسال، انتخاب «همیاران ایمنی» از میان معلمان و فرهنگیان همراه کاروان است؛ معلمانی که وظیفه دارند به عنوان ناظران مستقیم، تذکرات لازم را در خصوص مسائل ایمنی به رانندگان و سایرین منتقل کنند و در صورت بروز هرگونه مسئله، مراتب را برای پیگیری و رفع سریع مشکل به مسئولان امنیتی و اجرایی سپاه انتقال دهند.
در کنار این لایه‌های نظارتی درون‌سفری، استقرار کادرهای مختلف انتظامات و نظم‌دهی در اردوگاه شهید باکری و کنترل مداوم وضعیت تأسیسات و اسکان، ضریب ایمنی سفر را به اوج رسانده است. مسئولان تأکید می‌کنند که ستاد مرکزی راهیان نور در حوزه امنیت و سلامت جان فرزندان این مرزوبوم، به هیچ عنوان اهل مسامحه، چشم‌پوشی و اغماض نیست و اگر کوچک‌ترین تهدیدی متوجه کشور یا مسیرها باشد، بلافاصله تصمیمات مقتضی اتخاذ خواهد شد. همچنین در بحث راویان، اگرچه بخشی از راویان از میان رزمندگان پیشکسوت باسابقه انتخاب شده‌اند، اما گروهی نیز از میان جوانان توانمندِ آموزش‌دیده که قدرت روایت‌گری بالایی دارند به کار گرفته شده‌اند.
پرونده اعزام‌های دانش‌آموزی راهیان نور اصفهان در نیمه‌راه پاییز ۱۴۰۳، با بازگشت آخرین گروه از دختران زائر در دوم آذرماه و بازگشت آخرین کاروان پسران در بیست‌وهشتم آذرماه بسته خواهد شد؛ سفری پربار که دست‌اندرکاران، متولیان فرهنگی و خانواده‌ها امیدوارند باعظمت، ایمنی کامل و بیشترین دستاوردهای معنوی و تربیتی به سرانجام برسد و خاطره‌ای ماندگار در ذهن نسل آینده‌ساز این سرزمین به یادگار بگذارد.