وقتی از کار فرهنگی شهرداری حرف می‌زنیم، معمولاً در ابتدا کتابخانه‌ها، جشنواره‌ها، فرهنگسراها و برنامه‌های مناسبتی به ذهن می‌آیند. این‌ها بخش آشکار و قابل‌مشاهده فعالیت‌های فرهنگی‌اند؛ اما نقش شهرداری در فرهنگ می‌تواند گسترده‌تر باشد: از آموزش رفتارهای شهروندی تا تصمیم‌گیری درباره خیابان، محله، گردشگری و فضای عمومی.
با این حساب، باید میان سه مفهوم تفاوت گذاشت: خدمات فرهنگی، سیاست‌گذاری فرهنگی و حکمرانی مبتنی بر فرهنگ.به عبارت دیگر، گاهی یک نهاد وظیفه ارائه خدمات فرهنگی دارد؛ گاهی باید بستر فعالیت‌های فرهنگی با مشارکت همگانی را فراهم کند؛ و گاهی مهم‌تر از این‌ها، در نظر گرفتن سیاست‌هایی است که در مجموع به رشد فرهنگی منجر می‌شوند.
اگر نهادهای مدیریتی محلی، در کنار ارائه خدمات، در موضوع‌هایی چون توسعه اقتصادی، رفاه اجتماعی، هویت جمعی و زندگی محله‌ای نیز نقش دارند، مهم است که این اقدامات با توجه به یک نکته انجام شوند: پیامدهای تصمیم‌ها در هر یک از این حوزه‌ها با یکدیگر تلاقی دارند. مسئله‌ای که در ادامه، با تأکید بر اقدامات شهرداری اصفهان در حوزه فرهنگ، به آن می‌پردازیم.
حوزه عمل فرهنگی شهرداری اصفهان
بر اساس توضیح متولیان شهرداری اصفهان، فعالیت‌های فرهنگی این نهاد در دوره کنونی در پنج محور قرار می‌گیرد:
فرهنگ شهروندی: آموزش رعایت حقوق شهروندان، حفظ نظافت و زیبایی شهر، تفکیک پسماند، حفاظت از محیط‌زیست، احترام به مقررات شهری و تقویت فرهنگ همسایگی.
ترویج کتاب‌خوانی و فعالیت‌های فرهنگی: برگزاری مسابقه‌های کتاب‌خوانی، اجرای برنامه‌های فرهنگی در کتابخانه‌ها و فرهنگسراها، برگزاری نشست‌ها و کارگاه‌های آموزشی و فراهم‌کردن فرصت مشارکت شهروندان.
حفظ و تقویت هویت تاریخی و فرهنگی اصفهان: معرفی تاریخ و تمدن شهر، برگزاری تورهای گردشگری از سوی اداره گردشگری سازمان و معرفی مفاخر، هنرمندان و میراث فرهنگی اصفهان.
تقویت فرهنگ خانواده و مسئولیت اجتماعی: برگزاری کارگاه‌های خانواده و مهارت‌های زندگی، ترویج گفت‌وگو و احترام متقابل، افزایش مشارکت اجتماعی و اجرای برنامه‌های فرهنگی در محله‌ها.
گسترش فرهنگ هنر و نشاط اجتماعی: برگزاری جشنواره‌ها و نمایشگاه‌های هنری، اجرای برنامه‌های مناسبتی و فراهم‌کردن فرصت مشارکت کودکان، نوجوانان و خانواده‌ها در برنامه‌های فرهنگی و هنری.
بر اساس این گزارش، بخش مهمی از این اقدامات در سطح ارائه خدمات و اجرای برنامه‌های فرهنگی قرار می‌گیرد؛ یعنی شهرداری برنامه‌ای را طراحی یا پشتیبانی می‌کند و امکان استفاده شهروندان از آن را فراهم می‌آورد. این سطح از فعالیت ضروری است؛ اما مسئولیت شهرداری در برنامه‌ریزی فرهنگی شهری، به ارائه خدمات و برگزاری رویدادها محدود نمی‌شود.
چه تفاوتی میان خدمات فرهنگی و برنامه‌ریزی فرهنگی وجود دارد؟
در ادبیات برنامه‌ریزی فرهنگی شهری، میان «خدمات فرهنگی» و «برنامه‌ریزی فرهنگی» تفاوت وجود دارد. خدمات فرهنگی به اداره مراکز، اجرای برنامه‌ها و حمایت از فعالیت‌ها مربوط است.
برنامه‌ریزی فرهنگی، در مقابل، مستلزم شناخت ظرفیت‌ها و نیازهای فرهنگی شهر، تعیین اولویت‌ها، تدوین جهت‌گیری بلندمدت و هماهنگ‌کردن تصمیم‌های بخش‌های مختلف شهرداری با اهداف فرهنگی است.به این معنا، حرکت از ارائه خدمات به سیاست‌گذاری فرهنگی، جایگزین‌کردن فعالیت‌های اجرایی نیست؛ بلکه قرار دادن آن‌ها در چارچوبی روشن و پیوسته است.
وجه مهم‌تر این بحث، همان‌طور که گفته شد، نگرشی جامع به حکمرانی شهری است. تصمیم‌های عمرانی، اقتصادی، حمل‌ونقلی و زیست‌محیطی نیز پیامدهای فرهنگی دارند.
به همین دلیل، لازم است ملاحظات فرهنگی در فرایند تصمیم‌گیری همه این حوزه‌ها حضور داشته باشند.برای مثال، طراحی و احداث خیابان نباید فقط با معیار ظرفیت ترافیکی سنجیده شود. تأثیر آن بر پیوستگی محله، بافت تاریخی، خاطره جمعی و امکان تعامل همسایگان نیز باید بررسی شود.
طرح اقتصادی شهری هم، علاوه بر درآمدزایی و ایجاد فعالیت، باید از نظر تأثیری که بر چهره شهر، الگوهای مصرف، دسترسی عمومی و سرزندگی فضاهای شهری می‌گذارد، ارزیابی شود. همچنین پروژه‌های شهری باید نسبت خود را با محیط‌زیست و شیوه‌های زندگی محلی روشن کنند.این نگاه به معنای تبدیل هر پروژه به یک برنامه فرهنگی مستقل نیست؛ بلکه به معنای سنجیدن آثار فرهنگی تصمیم‌هایی است که در ظاهر، در حوزه‌های دیگری قرار دارند.
در نتیجه، می‌توان مأموریت فرهنگی شهرداری اصفهان را در دو سطح مکمل دید: نخست، استمرار و بهبود خدمات و برنامه‌های مستقیم فرهنگی که در گزارش متولیان آمده است؛ دوم، واردکردن ملاحظات فرهنگی به سیاست‌ها و پروژه‌های عمرانی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی.
در سطح اول، پرسش اصلی این است که چه خدماتی، برای کدام گروه‌ها و در کدام محله‌ها ارائه می‌شود.
در سطح دوم، پرسش این است که مجموع تصمیم‌های شهرداری چه نوع شهری و چه کیفیتی از زندگی جمعی را شکل می‌دهد.
سیاست فرهنگی شهری زمانی از مجموعه‌ای از رویدادها فراتر می‌رود که فرهنگ، هم موضوع فعالیت شهرداری باشد و هم معیاری برای ارزیابی تصمیم‌های کلی آن.
اصفهان؛ شهرِ اقدامات فرهنگی یا سیاست‌های فرهنگ‌پایه؟
به مناسبت روز فرهنگ عمومی به این موضوع پرداخیتم که آیا نگرش شهرداری اصفهان به ساحت فرهنگ، ناظر به همه سیاست‌های شهری است یا فرهنگ همچنان به اجرای برنامه‌ها و مناسبت‌ها محدود مانده است؟
نوشته شده توسط: فاطمه رجب‌زاده در در فرهنگ, فرهنگ عمومی | بدون دیدگاه