به گزارش اصفهان زیبا؛ در تاروپود محله چرخاب، نام «مسجد ستاری» با مفاهیمی چون ایثار، وقف و مقاومت گره‌خورده است. این بنا، تنها یک سازه از جنس سنگ و سیمان نیست؛ بلکه تجلی عهد و پیمانی است میان دو خانواده بزرگ منطقه که در پی ساختن خانه‌ای برای خدا بودند. داستان مسجد ستاری، از آنجا آغاز می‌شود که تغییرات شهری و ایجاد خیابان فردوسی، نیاز به فضایی برای عبادت را آشکار کرد و اینجاست که روایت سخاوت بی‌حدوحصر، رنگ دیگری به خود می‌گیرد.
وقتی سخاوت بر سود مقدم شد
تاریخ ساخت این مسجد، روایتگر شرافت انسانی است. مهدی مروی، عضو هیئت‌امنای مسجد ستاری در بازخوانی این وقایع می‌گوید: «زمانی که شهرداری در حال ایجاد خیابان فردوسی بود، مرحوم حاج عباس ستاری که از ملاکین بزرگ منطقه بود، تصمیم گرفت مسجدی بنا کند؛ اما با چالش کمبود زمین روبه‌رو شد. ایشان از مرحوم آقای چرخابی که در ته خیابان زمین داشت، درخواست کرد تا زمین را به او بدهد و در عوض، یکی از زمین‌های خود را به او واگذار کند. اما در اینجا بود که بزرگواری مرحوم چرخابی، تاریخ‌ساز شد. ایشان با قلبی مهربان اعلام کرد: “زمین برای مسجد می‌دهم؛ اما نیازی نیست که زمین دیگری به من بدهید.” این زمین وقف‌شده، پایه و اساس مسجد شد و با تلاش مرحوم حاج عباس ستاری، بنا در سال ۱۳۷۱ هجری قمری تکمیل گردید.»
دوران طلایی و زخم‌های دوران مبارزه
مسجد ستاری پیش از انقلاب، مرکز حیات اجتماعی و فرهنگی محله بود. مروی با یادآوری مدیریت مرحوم آیت‌الله سیدمحمدعلی روضاتی و پسر ایشان، از شکوه فعالیت‌های آن زمان می‌گوید: «مسجد ستاری پیش از انقلاب بسیار فعال بود. شب‌های جمعه، جلسات سخنرانی مفصل با حضور شخصیت‌های معتبر شهر برگزار می‌شد که جوانان بسیاری را جذب می‌کرد. حتی برای نوجوانان نیز جلسات منظمی در روزهای یکشنبه برپا بود. کتابخانه مسجد نیز بسیار غنی بود؛ اما این مسیر بدون آسیب نبود. در سال ۱۳۵۴، ساواک با حمله‌ای به مسجد، بسیاری از کتاب‌های ارزشمند کتابخانه را غارت کرد و حتی مسئول کتابخانه را نیز بازداشت کردند.»
اما این فشارها، آتشِ مبارزه را شعله‌ورتر کرد. او با هیجان از نقش مسجد در انقلاب می‌گوید: «از سال ۱۳۵۶، فعالیت‌های سیاسی مسجد با شدت بسیار بالا گرفت. اعلامیه‌های امام‌خمینی در فضای مسجد تکثیر می‌شد. پس از پیروزی انقلاب، جوانان مسجد ستاری با سازمان‌دهی خود، برنامه‌های حفظ نظام را در پایگاه‌ها اجرا کردند و تا چندین ماه، کنترل و نظم محله را در دست داشتند تا پایگاه‌های بسیج شکل بگیرد. این مسجد، مهد تربیت شهدا و جانبازان جنگ تحمیلی نیز بود.»
چالش مدیریت و گذار به ساختار هیئت‌امنا
مسجد تا سال ۱۳۹۰ عمدتا به‌صورت شخصی اداره می‌شد و فرزندان مرحوم حاج عباس ستاری هزینه‌ها را تأمین می‌کردند؛ اما مدیریت وقف، پیچیدگی‌های خاص خود را داشت. عضو هیئت‌امنای مسجد ستاری با جزئیات این دوره می‌گوید: «مسجد با قوانین وقف پیچیده‌ای روبه‌رو بود. بر اساس وصیت مرحوم ستاری، باید از درآمد برخی کسب‌وکارها مانند “قنادی بهشت” و… هزینه‌های مسجد تأمین می‌شد. بااین‌حال، گاهی به دلیل فاصله فرزندان مرحوم از مدیریت روزمره و عدم اطلاع از جزئیات وقف، کم‌کاری‌هایی صورت می‌گرفت؛ بنابراین باهمت آیت‌الله روضاتی و سایر دوستان، در سال ۱۳۹۰ هیئت‌امنای مسجد تشکیل شد تا مدیریت به شکلی نظام‌مند درآید.»
نوسازی و بازسازی؛ بازگشت به شکوه
با افزایش جمعیت و شلوغی محله، نیاز به توسعه فیزیکی مسجد به یک ضرورت تبدیل شد. مروی با اشاره به اقدامات عمرانی اخیر بیان می‌کند: «باتوجه‌به افزایش جمعیت نمازگزاران، تصمیم گرفتیم در مسجد سقفی بزنیم تا فضای مفید برای نماز افزایش یابد. بر همین اساس، در سال ۱۳۹۵ اقدامات عمرانی گسترده‌ای از جمله افزایش مساحت و زیباسازی انجام شد. اکنون علاوه بر دو مغازه اصلی که بازسازی شده‌اند، دو مغازه دیگر نیز به دارایی مسجد اضافه شده است که درآمدهای حاصل از کرایه‌ها، پشتوانه مالی فعالیت‌های ما را تأمین می‌کند.»
او در پایان، به ساختار مدیریتی فعلی که ترکیبی از سنت و قانون است، اشاره می‌کند: «امروز مسجد ستاری دارای دو رکن مدیریتی است: هیئت‌امنا و متولی مسجد که بنا بر وصیت مرحوم حاج عباس چرخابی و به همت آیت‌الله صافی، از میان‌بستگان مرحوم چرخابی انتخاب شده است. این ساختار، هم وصیت واقف را پاس می‌دارد و هم با رویکرد هیئت‌امنا، مسجد را به سمتی مدرن و پاسخگو هدایت می‌کند.»
مسیری که هرگز متوقف نمی‌شود
مسجد ستاری، از یک زمین اهدایی در دل خیابان فردوسی، به یک مرکز مذهبی و اجتماعی تبدیل شده است که بار سنگین تاریخ و وظیفه را بر دوش می‌کشد. روایت مهدی مروی نشان می‌دهد که مسجد، تنها یک بنا نیست؛ بلکه پیوندی است میان سخاوت گذشتگان و تلاش امروز برای حفظ ارزش‌های ایمان و مقاومت.