به گزارش اصفهان زیبا؛ نمایندگان کارگری اصفهان از نظام استادشاگردی با عنوان «استثمار نیروی کار» یاد میکنند. ماده 15 و 16 لایحه برنامه هفتم توسعه، اعتراض تعداد زیادی از کارگران و فعالان کارگری را به دنبال داشته است.
آنها حرفشان این است که دوران چنین طرحهایی گذشته و نمیتوان از افراد انتظار داشت که تحت اینگونه عناوین از حداقل دستمزد خود بگذرند.
به گفته مهدی طغیانی، سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس اما تعریف درستی از استادشاگردی ارائه نشده و به همین دلیل ابهاماتی درخصوص این طرح وجود دارد.
این در حالی است که اگر محدودیت زمانی برای شاگرد بودن نیروی کار در نظر گرفته شود آنها بعد از گذراندن مهارتهای لازم میتوانند با حفظ حقوحقوق خودشان مشغول فعالیت شوند.
رابطه استادشاگردی چگونه است؟
نظام آموزش به روش استادشاگردی نوین یکی از روشهای آموزش فنی و حرفهای است که طی آن شایستگیهای مربوط به یک شغل از استادکار به شاگرد طی یک دوره آموزش در محل اشتغال استادکار منتقل میشود.
در قرون گذشته آموزش حرفهای و فنی متکی به نظام استادشاگردی بود. در این نظام فرد را از دوران نوجوانی و حتی کودکی، به شاگردی یک استادکار میسپردند. چهبسا که بخت یاری میکرد و انگیزه کاری ویژه در او شکوفا و صاحب کاری خلاق و ماندگار میشد.
مردم کشور ما که به نظام استادشاگردی، کارگاههای پیشهوری و استادکاری در حرفه، اعتماد راسخ داشتند، فرزندان خود را با کمال میل به دست استاد و کارگاهش میسپردند و از او میخواستند که آنها را به هر شکلی که صلاح میداند به عالم حرفه وارد کند.
مسئولان بالادستی حالا در برنامه هفتم توسعه بحث نظام استادشاگردی را پیش کشیدند.
در ماده 15 برنامه هفتم توسعه آمده است که بهمنظور رفع موانع مؤثر بر بهکارگیری نیروی کار جدید توسط کارفرمایان و توسعه کسبوکارها و همچنین جذب تازهواردان به بازار کار و احیای نظام استادشاگردی و ترویج آموزشهای عملی حین کار در سه سال اول ابتدای اشتغال افراد، مقررات زیر حاکم است؛ براین اساس حداقل دستمزد مزایا برای این افراد معادل یکدوم حداقل دستمزد و مزایای مصوب شورای عالی کار است و بر همین اساس کسورات بیمه پرداخت میشود. در این حالت سنوات شاغل بر مبنای یکدوم محاسبه میشود. همچنین کارفرما در طول این دوره اختیار لغو قرارداد را بهصورت یکطرفه دارد.
احتمال اجرای استادشاگردی هست؟
نظام استادشاگردی از همان زمان که دولت نگارش آن را به اتمام رساند، با اعتراض نمایندگان کارگری مواجه شد. پس از مدتی صولت مرتضوی، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی گفت که «فکر میکند» این دو ماده در ویرایش نهایی حذف شده باشند و آنها «احتمالا» در متن نهایی نیستند.
همزمان با حضور ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور در مجلس و تقدیم لایحه برنامه هفتم توسعه به نمایندگان، متن آن نیز منتشر و مشخص شد که ماده 15 لایحه درباره احیای نظام استادشاگردی و ماده 16 در مورد پرداخت دستمزدی کمتر از حداقل مصوب از متن آن حذف شدهاند.
اما آیا حذف این مواد، به معنای پایان احتمال احیای نظام استادشاگردی یا پرداخت دستمزدی کمتر از حداقل حقوق است؟
مخالفت صریح نمایندگان کارگری با استادشاگردی
نمایندگان کارگری اصفهان با صراحت مخالفتشان را با نظام استادشاگردی اعلام میکنند.
«استادشاگردی در دنیای دیجیتال و مدرن جواب نمیدهد؛ رابطه استادشاگردی فینفسه قشنگ است ولی اجرای آن در زمانهای گذشته تأثیرگذار بوده است؛ یعنی زمانی که معرفت، صمیمیت و رفاقت به نحوی بود که شاگرد، داماد استادش میشد و حقوحقوق کارگران بیشتر از عرفشان پرداخت میشد، ولی الان رابطه کارگر و کارفرما تغییر کرده است.» این را دبیر اجرایی خانه کارگر استان اصفهان به اصفهانزیبا میگوید.
اصغر برشان خاطرنشان میکند: امروزه رابطه بین کارگر و کارفرما بر اساس قانون است؛ در قانون کار مواردی همچون بیمه، مزایا، استعلاجی و… نیز مطرح شده است. در دنیای امروزه که نوع بسیاری از حرفهها تغییر کرده و کارها مدرن و سیستمی انجام میشود نظام استادشاگردی کار نمیکند.
برشان بیان میکند: استادشاگردی به معنی بهرهکشی از کارگران است؛ در این شیوه کارگران به حقوحقوقشان نمیرسند. چون حداقل مزد پایین است بسیاری از کارگران ترجیح دادند وارد مشاغل دیگری شوند؛ بنابراین به مشاغل کاذب و با جریانات انحرافی روی آوردهاند.
دبیر اجرایی خانه کارگر استان اصفهان عنوان میکند: رابطه استادشاگردی منجر به استثمار کارگران میشود، علاوه بر این سایر مواردی که در مادههای 15، 16، 17 برنامه هفتم توسعه آمده است مانند افزایش سن بازنشستگی، بیمه توافقی و… مؤلفههای استثماری هستند که با آگاهی و هوشیاری جامعه کارگری قبل از اینکه از دولت به مجلس برود حذف شدند و برخی نکات نیز در کمیسیون تلفیق حذف شد.
غفلت از سهجانبهگرایی!
برشان خاطرنشان میکند: دولت و مجلس بدانند و آگاه باشند که در دنیای ارتباطات نمیتوانند با بیتوجهی به سهجانبهگرایی و تشکلهای کارگری و کارفرمایی قوانینی تصویب بکنند که رعایت اصول منطقی، عقلی و عدالت اجتماعی در آن نباشد. اگر چنین قوانینی وارد مجلس شود قابلیت اجرایی نخواهد داشت و ناله و نفرینهایش برای ارائهدهندگان این قوانین و برخی تصویبکنندگان این قوانین باقی خواهد ماند.
دبیر اجرایی خانه کارگر استان اصفهان اذعان میکند: در کمال تأسف مؤسسهای به نام نذر اشتغال به اسم کارآفرینی، نیروی کار را به استثمار میگیرد، نیروی کار در سولههایی از روستاها که محیط ایمن و شرایط ایمنی ندارند با حداقل مزد مشغول به کار شدهاند و اسم این بهرهکشی را کارآفرینی گذاشتهاند. همین مؤسسه به اندازهای ازلحاظ ارتباطی قدرت داشت که این بحث استادشاگردی را به صحن علنی مجلس برد.
برشان خاطرنشان میکند: کارگران زمانی زیر بار کار میروند که رضایتشان فراهم و حقوحقوقشان تأمین شود؛ رابطه استادشاگردی یک رابطه مندرآوردی است و نمایندگان کارگری با این سبک و سیاق نیروی کار موافق نیستند.
برای دوره شاگردی محدودیت زمانی تعیین شود
صولت مرتضوی، وزیر کار دولت سیزدهم در دومین جشنواره ملی مهارت باز هم موضوع احیای نظام استادشاگردی را پیش کشیده است.
وزیر کار در این جشنواره گفته است: «نظام استادشاگردی یعنی آموزش در جوار کارگاه، کارخانه، منزل و مسجد و وقتی که اعلام کردیم نظام استادشاگردی راهاندازی شود، از آن به بهرهکشی برداشت کردند؛ درحالیکه ما معتقدیم این نوع مهارتآموزی از طریق استادشاگردی بهرهکشی نیست و بهعنوان آموزشی جوار کارگاهی موجب افزایش مهارت و بهرهوری و موفقیت افراد در بازار کار پس از آموزش میشود.»
اینطور که مجلسیها میگویند ابهاماتی در خصوص استادشاگردی وجود دارد که اگر بهدرستی تعریف شود، مشکلساز نخواهد شد.
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی به اصفهان زیبا میگوید: یکی از مشکلات بازار کار این است که قانون کار بدون انعطاف اجرایی میشود؛ صاحبان کسبوکار حرفشان این است که شاگردها فعلا در حال آموزش هستند و به این افراد نمیتوانند حداقل دستمزد را پرداخت کنند و حداقل دستمزد به افرادی تعلق میگیرد که از روز اولی که مشغول کار میشوند کاربلد باشند.
مهدی طغیانی ادامه میدهد: مسلم است که هراندازه کارها فنیتر باشد این دوره شاگردی نیروی کار طولانیتر میشود؛ ولی این آموزشها و دورهها در قانون کار دیده نشده است. باوجوداین تفاسیر بخشی از ظرفیت نیروی کار که میتوانست شاغل باشد، بهواسطه اینکه آموزش و مهارت ندیده است از بین میرود. این در حالی است که با کسب مهارت این افراد میتوانند وارد بازار کار شوند.
طغیانی خاطرنشان میکند: نگاه مجموعههای کارگری این است که استادشاگردی دستاویزی میشود تا به نیروی کار مزد کمتری پرداخت شود. این در حالی است که اگر محدودیتهایی برای دوره شاگرد بودن نیروی کار درنظر گرفته شود، این مشکلات ایجاد نمیشود؛ درواقع نیروی کار برای مدتی شاگرد هستند و زمانی که این زمان بگذرد دیگر نمیتوانند بهعنوان شاگرد مشغول به کار باشند. درواقع اگر استادشاگردی تعریف شود این مشکلات حلوفصل خواهد شد.
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی اذعان میکند: هنوز این طرح به صحن علنی مجلس نرفته است. باید صبر کرد وارد صحن علنی شود تا خیلی از ابهامات روشن شود.