انتشار این خبر آبی پاکی بود روی دست معلمان و دانشآموزان که تا قبل از این خودشان را برای آموزش مجازی تمام وقت آماده کرده بودند. راهاندازی کمپینهایی با مضمون «نه به بازگشایی مدارس» و همچنین انتقاد به این تصمیم ناگهانی نیز نتوانست مانع از شروع به کار مدارس شود. به گفته وزیر آموزش و پرورش، البته حضور دانشآموزان در مدارس اجباری نیست و این خانوادهها هستند که تصمیم میگیرند فرزندشان را به مدرسه بفرستند یا نه. یک هفته از 15 شهریور و شروع سال تحصیلی جدید در شهرستانهای استان گذشته و مدارس شهر اصفهان نیز از امروز کار خود را آغاز کردهاند و میزبان دانشآموزانی شدهاند که تا پیش از این، اول مهرماه، موعد درس خواندن و شاگردیکردنشان بر سر کلاسهای حضوری بود. در این هفت روز، اما خبری از شوق و شور اولین روزهای مدرسه نبود و نه تنها صدای آغشته به شادی و شعف از پشت دیوارهای حیاط مدرسهها شنیده نشد که خبری از ازدحام دانشآموزان و تشکیل صفهای صبحگاهی هم نبود و در عوض سکوت سنگینی بر حیاط مدارس غالب شده بود؛ سکوتی که البته در دفتر مدرسه وجود ندارد و آموزگاران و دیگر کادر آموزشی کیپ تا کیپ، روی صندلیهای آن نشستهاند؛ چرا که «حضور ما در مدرسه الزامی است.» مریم که معلم تاریخ نهم مدرسه غیرانتفاعی در یکی از شهرستانهای اصفهان است این جمله را میگوید؛ آموزگاری که حالا علاوه بر تدریس آنلاین، مجبور است هر روز در مدرسه حضور پیدا کند و به دانشآموزانی که در کلاس درس حضور یافتهاند، درس بدهد. مریم که یک فرزند کلاس دومی دارد، میگوید: «تا به الان نگذاشتهام پسرم به مدرسه برود. تا زمانی هم که کرونا ادامه داشته و وضعیت اصفهان اینگونه باشد، اجازه رفتن او را به مدرسه نخواهم داد. علی، فعلا کوچک است و توانایی مراقبت از خود و رعایت پروتکلهای بهداشتی را ندارد. از طرف دیگر، حتی اگر او را ملزم به رعایت موارد بهداشتی بکنم، خیالم از بابت سایر همکلاسیهایش راحت نیست. به خاطر همین او را در خانه نگه داشتهام تا از تدریس آنلاین استفاده کند. خودم هم به رفع اشکالاتش میپردازم.»
نه به آموزش حضوری
نگرانی از بابت ابتلای دانشآموزان به ویروس کرونا و عدم اجازه به آنها برای حضوریافتن در کلاسهـای درس، موضوعی نیست که والدین به تازگی در رابطه با آن تصمیم گرفته باشند. افزایش تعداد بیماران بستری و مرگ و میرهای ناشی از ابتلا به کووید 19 باعث شد تا خیلی از پدر و مادرها چند ماه قبل از شروع سال تحصیلی اعطای رفتن فرزندانشان به مدرسه را به لقایش بپردازند و آموزش مجازی را در اولویت قرار دهند. در هشتمین روز بازگشایی مدارس، مریم میگوید که بسیاری از دانشآموزان مدرسهای که در آن تدریس میکنند در کلاسهای حضوری حاضر نشدهاند و مدرسه خلوتتر از همیشه است: «دانشآموزان را شیفتبندی کردهاند. برای مثال، من 20 شاگرد داشتم که حالا ده نفر از آنها روزهای زوج باید به مدرسه بیایند و ده نفر دیگر در روزهای فرد. همان ده نفر هم گروهبندی شدهاند و پنج نفرشان ساعت 8 تا 10 حاضر میشوند و پنج نفر دیگر 10 تا 12.»
دانشآموزان غایب
حداقلهایی برای رعایت پروتکلهای بهداشتی در مدارس در نظر گرفته شده است؛ برای مثال، هیچ دانشآموزی بدون داشتن ماسک، اجازه ورود به کلاس درس را ندارد. بعد از اتمام کلاسها نیمکتها ضدعفونی میشوند و اسپری الکل هم در اختیار معلم قرار داده شده است. نیمکتها هم با فاصله از یکدیگر چیده شدهاند؛ اما با این وجود «در این چند روز، فقط سه نفر از شاگردانم در کلاس درس حاضر شدند و بقیه از آموزش آنلاین استفاده میکنند.»
تضمینی در کار نیست
اجباری برای حضور دانشآموزان در مدارس وجود ندارد و دانشآموزان مجاز هستند که با اختیار خود در کنار آموزش مجازی در کلاسهای درس که حتی با حضور یک نفر هم دایر میشود، حضور پیدا کنند. مدیر یکی از مدارس میگوید از همان ابتدا به تمامی پدرها و مادرها گفته است که مسئولیت آمدن دانشآموزان با خودشان است و مدرسه هیچ تضمینی برای جلوگیری از ابتلای آنها به کووید19 ندارد: «خیلی از خانوادهها شنبه هفته گذشته به مدرسه آمدند و گفتند آیا از فرزندانمان به خوبی مراقبت میکنید؟» جواب آنها به این پرسش، خیر بود؛ چرا که ویروس کرونا موذی است و مهار آن غیرممکن: «سعی کردهایم تا جایی که میشود از جان دانشآموزان مراقبت کنیم. به خاطر همین ساعتهای حضور آنها را کم کردهایم و از آنها میخواهیم تا فاصله اجتماعی را رعایت کنند، ولی با این حال، تعداد اندکی از دانشآموزان به مدرسه میآیند؛آنها معمولا افرادی هستند که برای استفاده از آموزشهای آنلاین با محدودیتهایی روبهرو هستند، یا امسال، سال اول مدرسه آنهاست و چارهای جز حضور در کلاسهای درس ندارند.» خانم احمدی که معلم کلاس سوم دبستان است هم میگوید که در این هشت روزی که مدارس دایر شدهاند، کلاسها به صورت نیمبند تشکیل شده و کمتر دانشآموزی بر سر نیمکت درس نشسته است. او معتقد است که امسال، سال بسیار سخت و پرکاری برای او و سایر همکارانش است: «هم باید هر روز در مدرسه حضور پیدا کنیم و هم اینکه فیلمها و محتواهای آموزشی برای سایر دانشآموزان آماده کنیم. این موضوع باعث میشود که هر روز وقت زیادی را صرف آموزش بچهها کنیم. درواقع حضورمان بیفایده است. از طرف دیگر، سامانه «شاد» هم هنوز آنطور که باید و شاید جوابگو نیست و به دلیل سرعت پایینی که دارد، ارسال محتوای آموزشی به کندی پیش میرود و پیدا کردن تکالیف دانشآموزان نیز وقت زیادی میبرد.»
نمیتوانند رعایت کنند
در مدارس استثنایی هم نیمکتهای درس خالی هستند. زهرا که معلم افراد دارای معلولیت است، میگوید: «کلا مدرسه هفتاد دانشآموز دارد که از این تعداد، 20نفر به مدرسه میآیند؛ آنها هم جزو کسانی هستند که نمیتوانند از آموزش مجازی بهره کامل ببرند؛ مثلادانشآموزان ناشنوا. کلاسها به صورت تک نفری برگزار میشود و هر دانشآموز حدود دو ساعت آموزش میبیند.» او میگوید تدابیری برای رعایت پروتکلهای بهداشتی در مدرسه اتخاذ شده است، ولی مشکل کار این است که «برخی از دانشآموزان دارای معلولیت، توانایی رعایتکردن موارد بهداشتی را ندارند؛ علیرغم اینکه آنها بیشتر از سایر دانشآموزان در معرض خطر قرار دارند. به همین خاطر به خانوادههای آنها هشدار دادهایم که آموزشهای لازم را به آنها بدهند و خودمان هم برایشان توضیح میدهیم، ولی تضمینی برای اینکه آنها مسائل را رعایت کنند و بیمار نشوند وجود ندارد.» دلنگرانیهای خانوادهها بابت فرزندانشان هم از همین جنس است؛ نگرانیهایی که تمامی ندارد و آنها را به تردید انداخته است؛ تردید رفتن یا نرفتن. برخی معتقدند زمان اتمام کرونا معلوم نیست و نمیتوانند بیخیال آموزش فرزندانشان شوند. بعضی دیگر اما میگویند حفظ جان بچهها در این شرایط، بر آموزش اولویت دارد و به همین خاطر هم تا بهبود وضعیت، اجازه رفتن فرزندانشان به مدرسه را نمیدهند. زینب که دخترش در کلاس چهارم درس میخواند از همین افراد است که میگوید: «آموزش مجازی در حال حاضر، بهترین راهکاری است که باعث میشود بچهها سالم بمانند و هم اینکه درسشان عقب نماند؛ اگرچه کموکاستیهایی در آموزش مجازی فعلا وجود دارد، ولی چاره نیست، نمیتوان در این وضعیت بچهها را به امان خدا رها کرد. گیریم معلم سر کلاس حواسش به آنها باشد، اما زمان زنگ تفریح که نمیتوان بچهها را کنترل کرد. آنها با هم بازی میکنند و ممکن است همدیگر را در آغوش بگیرند.»
مریم هم که پسرش امسال کلاس اولی است میگوید: «دو روز در هفته گذشته بچه به مدرسه رفت، ولی از امروز اجازه ندادم که برود؛ چون نگرانی و استرس بابت ابتلای او به کووید 19 رهایم نمیکرد. ماسکهایشان را برمیدارند و به وسایل هم دست میزنند. به خاطر همین، تصمیم گرفتم در کنار آموزش مجازی خودم به فرزندم دروس را آموزش بدهم و در صورت نیاز برای او معلم خصوصی بگیرم. فقط ای کاش مدرسهها شهریه را به صورت کامل دریافت نمیکردند و مجبور نبودیم برای بچهها لباس فرم تهیه کنیم.» نازنین، اما نسبت به سایر مادرها دلهره کمتری دارد. او که خود، پرستار است میگوید: «دخترم را به مدرسه فرستادم و فعلا قصد ندارم که او را منصرف کنم. هر روز، اسپری الکل و چندین ماسک اضافه در کیف او میگذارم و خواستهام که دستهایش را مرتب بشوید و تحت هیچ عنوان نزدیک هیچکدام از همکلاسیهایش نشود. برایش در ظروف تمیز به صورت جداگانه خوراکی گذاشتهام. گمان نمیکنم خطری فرزندم را تهدید کند؛ چون فاصله اجتماعی در کلاس رعایت میشود و تنها سه نفر در آن حضور پیدا میکنند. به جای استفاده از سرویس مدارس هم خودم فرزندم را به مدرسه میبرم و میآورم. به هرحال نمیشود که به خاطر کرونا همه چیز را تعطیل کرد و کنار گذاشت. این وضعیت فعلا ادامهدار است و باید با آن کنار بیاییم.»