بانک مرکزی بهتازگی نرخ تسعیر ارز را برای یورو ۱۲ هزار و ۹۰۰ و برای دلار معادل ۱۱ هزار تومان اعلام کرده است.
حالا برخی اقتصاددانان هشدار دادهاند که اگر دولت به دنبال افزایش درآمدهایش از طریق رشد نرخ تسعیر ارز است،
این تصمیمگیری تبعاتی را برای وضعیت اقتصادی به دنبال خواهد داشت.
رشد نرخ تسعیر ارز درآمدی را برای دولت ایجاد میکند که باعث افزایش پایه پولی کشور و تورمزایی خواهد شد.
درواقع دولت از مازاد داراییهای بانک مرکزی مالیات دریافت میکند که اینگونه درآمدزایی دولت زنگ خطراست.
نرخ تسعیر ارز به نرخ تبدیل دو واحد پولی به یکدیگر گفته میشود.
فرایند تغییر نرخ تسعیر باعث ایجاد تفاوتی در رقم موجودی داراییها میشود که این تفاوت ناشی از تسویه یا تسعیر اقلام پولی ارزی
با نرخهایی که در ثبت اولیه این اقلام یا در تسعیر این اقلام در صورتهای مالی دوره قبل بهکاررفته است بهعنوان درآمد یا هزینه دوره وقوع شناسایی میشود.
در روش تسعیرارز، بانک مرکزی، ارزهای دولت را میگیرد و معادل آن ریال پرداخت میکند
و دارایی ارزی در ترازنامه بانک مرکزی با نرخ دلار جدید مابهالتفاوتی ایجاد میشود که میتواند صرف ذخیره انباشته شود.
اما دولت این مابهالتفاوت را برای تسویه بدهی خود به بانک مرکزی که از بانکها منتقل شده است استفاده میکند.
فرمول تعیین نرخ تسعیر ارز در سالهای مختلف باتوجه به نرخ ارز متفاوت است. تعیین نرخ تسعیرارز به ساختار حاکمیتی کشور ارتباط پیدا میکند.
نرخ تسعیر ارز در سال 89، هزارو 226 تومان اعلام شد. این رقم در سال 91، به 2400 تومان رسید.
سپس بیش از سههزارتومان شد و درنهایت با 4200 تومان محاسبه میشد، حالا هم قرار است به 11 هزارتومان برسد.
در بخشنامهای که بانک مرکزی بهتازگی اعلام کرده تأکید شده که نرخ تسعیر داراییها و بدهیهای ارزی در شبکه بانکی در پایان سال 99 به طورمجدد اعلام خواهدشد.
نرخ تسعیر ارز تاثیر واقعی روی اقتصاد ندارد
در رابطه با تأثیرات این تصمیمگیری روی شرایط اقتصادی کشور میثم رادپور، کارشناس ارزی به اصفهان زیبا میگوید:
نرخ تسعیر چیزی را در واقعیت عوض نمیکند؛ فقط از لحاظ جنبه حسابداری قابلبحث است،
نرخ تسعیر یک عدد مرجع برای حسابداری است که هیچ تأثیر واقعی روی وضعیت اقتصاد کشور ندارد.
رادپور تصریح میکند: نرخ تسعیر ارز مانند نرخ بودجه است، نرخ بودجه هم فقط یک عدد است،
در بودجه نیز فقط عددی مشخص میکنند که دخلوخرج دولت باهم همخوانی داشته باشد.
تعیین نرخ تسعیر ارز نیز صرفا شبیه همین رقمی است که برای بودجه تعیین میکنند.
او بیان میکند: نرخ تسعیر ارز یک عدد مرجع برای انجام محاسبات است و هراندازه از این عدد انحراف داشته باشیم،
در کسری و مازاد بودجه لحاظ میشود و در نرخ تسعیر درواقع اثر اقتصادی قائل نمیشوند؛
ضمن اینکه تمامی ارزها بین بانکها و بانک مرکزی معامله شده و ارزی هم موجود نیست،
برای معاملهای که انجام شده نرخ تعیین میکنند و نه معاملهای که هنوز انجام نشده است از این بابت تعیین نرخ تسعیر ارز پیامدهای اقتصادی به دنبال ندارد.
باید عدد نزدیک به بازار را برای دارایی ارزی بانکها و بدهی ارزی بانکها لحاظ کنیم
این کارشناس ارزی بیان میکند: بانکها مانده داراییهای ارزیشان را با عددی در ترازنامه منعکس کنند
هراندازه این رقم بالاتر باشد به لحاظ حسابداری ترازنامه بانک مستحکمتر اســـت و دارایـــی ارزی بـــانکهـــا افزایش پیدا میکند،
ولی این تأثیر اقتصادی ندارد؛ چون بانکها با یک رقم معاملات را انجام میدهند و داراییهای ارزی با همین رقم به ریال تبدیل میشود،
اگر بخواهیم واقعبین باشیم باید عدد نزدیک به بازار را برای دارایی ارزی بانکها و بدهی ارزی بانکها لحاظ کنیم.
رادپور میگوید: اگر بانک مرکزی بانکها را مجبور کند با ارز چهار یا هشت هزار تومان مانده دارایی های ارز را گزارش دهند،
عدد داراییهای ارزیی به ریال در ترازنامه بانکها کمتر منعکس میشود.
او عنوان میکند: عددی که با دارایی بانکها تسعیر شده محتوای اقتصادی ندارد، البته اصول حسابداری هم اجازه نمیدهد نرخ بازار آزاد برای تسعیر بخورد؛
چون این نرخ مرجعیت ندارد و با اصول حسابداری مانند اصل بهای تمام شده یا اصل محافظهکاری تطابق ندارد.
بانک مرکزی هم برای اینکه خیال بانکها راحت باشد و صورت مالی بــانکهـــا قابـــلمـــلاحظــه باشد رقمی را تعیین و اعلام میکند.
این کارشناس ارزی خاطرنشان میکند: دارایی ارزی بانکها از بدهیهایشان بیشتر است و به لحاظ اقتصادی عملکرد نــامنــاسبتری از واقعیت را نشان میدهند،
اگر نرخ تسعیر ارز 50هزار تومان هم تعیین شود، دارایی بانکها عوض نمیشود و این اقدام فقط جنبه حسابداری دارد.
درواقع ماندههای ارزی با یک عدد تعیین و تکلیف بانکها مشخص میشود و وحدت رویهای برای بحث مالی بانـــکهــا ایــجاد میشـــود و شــبکه بانکی به لحاظ داراییهای ارزی قابلمقایسه میشوند.
نرخ تسعیر چه موقع دردسرساز می شود؟
ازسوی دیگر محمدرضا شهنام پور، کارشناس اقتصادی به اصفهانزیبا میگوید:
نرخ تسعیر در بازار آزاد تفاوت نرخ ارز دولتی با نرخی است که در بازار جابهجا میشود
و در حالت دوم نیز نرخ تسعیر ارز تفاوت نرخ ارز بین بانکها و بانک مرکزی است که دولت برای رونق تسهیلاتدهی بانکها و سرمایهگذاری این اقدام را انجام میدهد.
شهنامپور تصریح میکند: در حالت دوم با تسعیر نرخ ارز از سوی بانک مرکزی اتفاق خاصی در وضعیت اقتصادی نمیافتد،
بلکه صرفا بانک مرکزی یک بخشنامه به بانکها اعلام میکند، اما تأثیری روی بازار ندارد؛
فقط بانکها تشویق به اعطای تسهیلات میشوند و تعیین نرخ تسعیر ارز در این حالت یک سیاست تشویقی است
و درواقع سوبسیدی است که بانک مرکزی برای کمک به بانکها اعطا میکند تا با استفاده از منابع داخلی خود سیستم دلاریشان را راهاندازی کنند؛
ولی در حالت اول یعنی نرخ تسعیر در بازار آزاد چون دولت با حساب تفاوت نرخ تسعیر ارز مالیاتستانی میکند
پایه پولی افزایش پیدا میکند تا کسری بودجه جبران شود و تورمزا خواهد بود و روی سطح عمومی قیمتها اثرگذاراست.