کاهش آسیبپذیری، تداوم خدمات، اداره امور مردم، دستیابی به تداوم خدمات انسانی و افزایش پایداری و تابآوری در سطح استان، شهر و شهرستان از جمله اهداف پدافند غیرعامل است. فعالیتهای مدیریت بحران همهجانبه و متناسب با نیازهای شهر و با توجه به دستور شهردار اصفهان بوده و نگاه مدیریت شهری به مسائل شهری، اجتماعی و شهروندمحور است. سید رضا جعفریانفر، مدیر عامل بحران و پدافند غیرعامل شهرداری اصفهان، با حضور در دفتر روزنامه اصفهانزیبا طی گفتوگویی از فعالیتهای این مجموعه سخن میگوید.
کرونا موضوع داغ این روزهاست و مجموعه شما در این زمینه برای پیشگیری از این بیماری وسط میدان قرار دارد. برای مقابله با این ویروس منحوس چه کردهاید؟
با صدور اولین دستورالعمل پیشگیری و مبارزه با کرونا از بهمن1398 این مجموعه وارد فعالیت شد و دوم اسفند جلسه ستاد مدیریت بیماری کرونا با حضور معاونان شهردار، نماینده دانشگاه علومپزشکی، نماینده مرکز بهداشت استان، مدیرکل مدیریت بحران استان و با مسئولیت حسین امیری، معاون خدمات شهـــری شــــهـرداری اصــفـهـــان بــهعــنـوان جانشین رئیس ستاد مدیریت بحران شهرداری برگزار و تصمیماتی در این خصوص گرفته شد و دستورالعملها توسط مناطق 15گانه، سازمانها و شرکتهای وابسته اجرا شد و پس از آن وظایفی، مطابق با دستورالعملهای وزارت بهداشت، مرکز بهداشت استان، دانشگاه علومپزشکی اصفهان یا ستاد مدیریت بیماری کرونای ملی یا استانی بر عهده مدیریت شهری گذاشته شد. به جرئت میتوان گفت که در برخی از مواقع حتی فراتر از آن وظایفی که در دستورالعملها برای ما تعیین شده بود وظایف و طرحهایی را انجام دادیم و اماکن عمومی و مراکز پرتردد، دفاتر دولتی، مدارس، برخی از بانکها، ساختمانهای شهرداری و مناطق 15گانه، ساختمانها و شرکتهای سهامی خاص را ضدعفونی کردیم. در این مدت همه کارکنان مجموعه پدافند غیرعامل شهرداری اصفهان در سه نوبت کاری وظایف نظارتی محوله را انجام دادند. همان زمان ساختار سازمانی ستاد مدیریت بیماری کرونا را تغییر دادیم و دبیرخانه ستاد مدیریت بیماری کرونای شهرداری در مجموعه مدیریت بحران فعال و موضوع نظارتی هم به عهده این مجموعه گذاشته شد. نیروهای مدیریت بحران در سه نوبت، کار نظارت را انجام میدادند و چون ضدعفونی در شبها انجام میشد، نیروهای این مجموعه برای نظارت در ضدعفونی معابر شبها حضور داشتند و ما گزارش عملکرد آنها را بــرای مــدیــران مجـمـوعـههــا ارسال میکردیم تا اگر نواقصی بود مدیران دستور رفع آن را صادر کنند.
شهرداری اصفهان به عنوان یکی از کلانشهرهای کشور در زمینه پیشگیری از کرونا پیشگام بوده است. در اینباره توضیح میدهید.
شهرداری اصفهان یکی از دستگاههای خوبی است که وظایف خود را فراتر از آنچه باید انجام داده و میدهد. مسئولان در جلسات ستاد مدیریت بحران شهرستان هم به این موضوع اذعان داشتند که شهرداری اصفهان عملکرد خوبی در موضوع پیشگیری و مبارزه با ویروس کرونا داشته و این اتفاق به همت همه کارکنان شهرداری بوده است. تکتک کارکنان از مدیران، مسئولان و کارشناسان در این کار دخیل بودند و دستبهدست هم دادند و برای مقابله با بیماری کرونا وارد عمل شدند. آن زمان شیوع کرونا در شهر اصفهان سیر نزولی و درصد فوتیها کاهش پیدا کرد؛ اما متأسفانه در شهریور و اوایل مهر این سیر نزولی به سیر صعودی تبدیل شد و دوباره همدلی و همکاری مدیران شهری اوج گرفت که هنوز هم ادامه دارد تا بتوانیم این بیماری را ریشهکن و از خسارتها و تلفات پیشگیری کنیم. مدیریت شهری یکی از تکیهگاههای مدیریت بحران بیماری کروناست که در برنامهریزی و اجرای پروتکلها پیشقدم و فعال بوده و توانسته دستورالعملها را در همه حوزهها اجرا کند و آثار مثبت مقابله با بیماری هم نتیجه اجرا بوده است.
قطعا در مترو هم اقدامات پدافندی و اجرایی برای پیشگیری از کرونا انجام شده است.
بله، این اقدامات به دو بخش تقسیم میشود. یکی الزامات پدافندی و دیگری مقابله و پیشگیری از شیوع بیماری کرونا. پس از آنکه ستاد استانی مدیریت بیماری کرونا مجوز فعالیت مجدد مترو را صادر کرد، با درایت مدیریت این مجموعه و مدیران شرکت متروی منطقه اصفهان، فروش ماسک با قیمت مصوب در همه ایستگاههای مترو اجرایی و از تردد افراد به کابین مترو بدون ماسک پیشگیری شد که این اقدام اکنون هم در حال اجراست. اجرای فاصلهگذاری در کابینهای مترو نیز یکی دیگر از اقدامات است که همچنان ادامه دارد. شرکت منطقهای متروی اصفهان، یکی از مجموعههای بسیار خوبی است که توانست دستورالعملها را اجرا کند، بهطوریکه تاکنون گزارشی مبنی بر عدم رعایت پروتکلها از سوی این مجموعه نداشتیم. در حال حاضر هم کارکنان مدیریت بحران شهرداری به اتفاق کارشناسان مرکز بهداشت استان در دو نوبت از ایستگاههای مترو، مرکز دپوی مترو، ساختمانهای اداری و مرکز کنترل بازدید میکنند و تاکنون تمام گزارشهایی که از این مجموعه آمده مبنی بر رعایت پروتکلهای ابلاغی بوده است. خوشبختانه درصد شیوع بیماری کرونا در مترو به حداقل رسیده است. موضوع پدافند در مترو هم مربوط به مباحث امنیتی و ایمنی است. در حال حاضر الزامات پدافندی خط دوم مترو تدوین و تصویب شده و در همه ایستگاهها و خطوطی که در حال احداث است، اجرا میشود. یک شرکت برونسازمانی هم بهعنوان ناظر بر حسن اجرای اقدامات پدافندی نظارت دارد و جلسات متعددی هم در این زمینه در حوزه مدیریت شهری و استان برگزار شده است. الزامات نظارتی در حوزه امنیتی و ایمنی در خط دوم مترو به خوبی پیش میرود و طبق دستورالعملهای ابلاغی در حال اجراست.
خط یک مترو هم پیوست پدافندی دارد؟
به دلیل اینکه قبل از ایجاد سازمان پدافند غیرعامل کشور، طرحها و احداث اولیه خط یک مترو در اصفهان شروع شده است هنوز الزامات و پیوست پدافندی ندارد؛ اما طبق نظر کارشناسان امنیتی و حوزه پدافند غیرعامل استان و کارشناسان ادارهکل امنیت استان، مواردی که گفته شده در حال اجراست و پدافند کالبدی در ایستگاهها انجام شده است. همچنین مباحث ایمنی در بیشتر ایستگاهها با نظریه کارشناسان ایمنی، حوزه مدیریت بحران و حوزه خدمات ایمنی آتشنشانی در حال انجام است.
گروه بحران و پدافند غیرعامل در شهرداری اصفهان از چه زمانی تأسیس شده است؟
گروه بحران و پیشگیری از حوادث غیرمترقبه در سال92 در شهرداری تشکیل شد و در سال93 با ارائه لایحهای به شورا درخواست کردند که گروه بحران به سازمان تبدیل شود. در شورا مصوب شد که این مجموعه از گروه به مدیریت تبدیل شود و از لحاظ ساختاری از حوزه خدمات شهری به حوزه شهردار انتقال پیدا کند. در آن هنگام مباحث مدیریتی مطرح شد؛ اما جابهجایی انجام نشد. از سال گذشته تاکنون حوزه معاونت و پژوهش شهرداری اصفهان به جد دنبال این است که چند مجموعه را ارتقا دهد که یکی از آنها مدیریت بحران است که باید با توجه به گستردگی آن ارتقا پیدا کنند. در سال گذشته موضوعی به نام پدافند نبوده و در ساختار هم نداشتیم؛ اما در ساختار جدید موضوع پدافند در حوزههای پدافند سایبری، کالبدی، مردمنهاد، زیستی، بیولوژیک و مبارزه با تروریسم مدنظر قرار گرفته که اگر مصوب و اجرایی شود قطعا میتواند مؤثر باشد و بخشی از تداخلی که بین حراست و پدافند وجود دارد تعیینتکلیف میشود. پدافند کالبدی همان حفاظت فیزیکی است.
در حوادث آبان98 اقدامات بازرسان چگونه بود؟
بازرسانی به همه زیرمجموعههای مدیریت شهری و مراکزی که بهعنوان مشاور طرح مطالعاتی پدافند غیرعامل شهر اصفهان فعالیت میکردند، فرستاده شد و مسئولان حراست سطحبندی مراکز را انجام دادند تا بتوانیم همپوشانیها را مدیریت کنیم. برای پیشگیری از حوادث آبان، تقاضا کردیم برخی از مراکز شهرداری، سازمان فاوا و مرکزکنترل ترافیک شهرداری تحت حفاظت قرار گیرند. با درایت مدیران سازمانها، مراکز و مدیران ستادی به جرئت میتوان گفت در خسارتهایی که به مدیریت شهری وارد شد، مراکز و ساختمانهای تحت نظارت این مجموعه، کمتر آسیب دید و بیشتر المانها و اتوبوسهای سطح شهر خسارت دیدند. فقط دو مورد خسارت در ایستگاههای مترو دیده شد که بلافاصله پس از آن استقامت سازهای و تابآوری کل ایستگاه طبق نظر کارشناسان پدافند کالبدی افزایش پیدا کرد. پس از بازدیدهای پدافند کالبدی بلافاصله جداول ارسالی از استان برای تکتک ساختمانها تکمیل و پـیـشـنـهــاد اولــیـــه بــرای سطحبندیها ارائه شد تا پیشبینی شود اگر حادثهای مانند آبان رخ داد چه مراکزی باید تحت حفاظت قرار گیرند. این موضوع از سوی استانداری تأیید و برای مشاور طرح جامع پدافند فرستاده شد تا او نظر نهایی را ارائه کند و سطر بندی نهایی به استان اعلام شود.
بودجه این مجموعه چقدر است؟
این مجموعه بودجه مستقلی ندارد؛ اما اعتباراتی برای احداث پایگاههای پشتیبانی ستاد مدیریت بحران پیشبینی شده است.
با توجه به اینکه مدت زیادی از ایجاد این مجموعه نمیگذرد، ساختار آن چگونه است؟
شهرداری از لحاظ ساختاری یک ستاد مدیریت بحران دارد که ریاست آن به عهده شهردار است و جانشینهای آن مجموعه خدمات شهری و مدیریت بحران است که چهار کارگروه دارد. ساختارها در هر منطقهای با احکامی که شهردار برای همه مناطق صادر کرده است، اجرا میشود. مدیر منطقه به عنوان رئیس ستاد مدیریت بحران منطقه است و دو نفر جانشین دارد که جانشین را مدیران مشخص کردهاند. احکام هم منطقهبهمنطقه صادر میشود. بودجهها بر طبق نظر مدیران منطقه و به پیشنهاد این مجموعه هزینه میشود. اگر منطقهای برای پایگاههای پشتیبانی به تجهیزاتی نیاز داشته باشد اعلام میکند و پس از تأیید کارشناسان مجموعه مدیریت بحران، تجهیزات خریداری میشود. سپس تجهیزات در پایگاه پشتیبانی منطقه یا سازمان، ثبت و ضبط میشود. تجهیزات پایگاهها باید آماده و عملیاتی باشد و فقط برای مواقع بحران استفاده شود. هرکدام از مناطق شهرداری یک پایگاه و هر پایگاه 100قلم تجهیزات مقابله با بحران دارد. ممکن است برخی از مناطق تجهیزات بیشتری خریداری کرده باشند. این مجموعه هفت پرسنل دارد و مهمترین مشکل این است که در رشته پدافند، فارغالتحصیل نداریم و کارشناسان باید دورههای آموزشی ببینند. همچنین در موضوع طرح تحول سازمانی خوش درخشیدیم.
«طرح جامع مطالعات پدافند غیرعامل شهر اصفهان تا پایان سال نهایی و تحویل شهرداری میشود تا به عنوان طرح پایه بتوانیم برای مباحث پدافندی شهر و تحکیم و تابآوری زیرساختهای شهری از آن استفاده کنیم»؛ این خبری است که شما سال گذشته اعلام کردید، اکنون در چه مرحلهای هستید؟
در این زمینه جلساتی برگزار کردیم که خروجی آن چند شرح خدمات بود که به معاونت برنامهریزی ارسال کردیم. چند موضوع مانند آبخیزداری، جمعآوری و استحصال روانابها در سطح شهر اصفهان و مناطق تأثیرگذار آن اجرایی و در کمسیون خدمات شهری و بهداشت در شورا تأیید شد و به صحن علنی رفت تا بودجه مورد نیاز آن مصوب و فرایند انتخاب مشاور آن انجام شود. موضوع فرونشست زمین موضوع دیگری بود که تهیه و شرح خدمات آن به معاونت برنامهریزی فرستاد شد. طرح مطالعات انتشار آلایندهها نیز موضوع دیگری بود که اقدامات آن توسط دانشگاه اصفهان نهایی شد. موضوع دیگر طرح مطالعات پدافند غیرعامل شهر اصفهان بود که به صورت اجباری از سوی سازمان پدافند غیرعامل کشور برای همه کلانشهرها و شهرهای بیش از 200 هزار نفر تکلیف شد که انجام دهند که همزمان با شهر اصفهان در استان هم در حال انجام و در حال حاضر طرح مطالعاتی در فصل ششم نهایی شده است.
شهرداری اصفهان سالانه از 80 پایاننامه دانشجویی حمایت میکند. آیا پایاننامهای با موضوع مدیریت بحران به مجموعه شما ارسال شده است؟
موضوع حمایت از پایاننامهها بیشتر بر عهده معاونت پژوهش و برنامهریزی شـهــرداری اصـفـهــان اســت؛ اما اگـر پایاننامهای به نوعی با مجموعه ما ارتباط داشته باشد و در حوزه پدافند غیرعامل باشد به ما معرفی میکنند و ما همکاری لازم را برای حمایت از آن انجام میدهیم. یک عنوان پایاننامه با موضوع تخلیه اضطراری به این مجموعه ارسال شد که سال گذشته محتوای مطالب آن به صورت تئوری در سالن امیرکبیر باغ غدیر ارائه شد؛ اما اجرای آن با حوادث آبان و کرونا همزمان شد و به تعویق افتاد.
به تازگی اتاق فکری تشکیل دادید با نام «هیئت اندیشهورز» در اینباره توضیح میدهید؟
این اتاق برای مباحث پدافندی تشکیل شده است که برخی از اعضای هیئت علمی دانشگاه صنعتی، اصفهان و مالکاشتر در آن حضور دارند و موضوعها را تشریح و بررسی میکنند. چهارچوب اولیه طرح جامع ایمنی شهر در اواخر سال گذشته تدوین و بررسی شد و هنوز هم ادامه دارد تا نهایی و به معاونت برنامهریزی ارسال شود که در این اتاق بررسی میشود و مربوط به برنامه اصفهان 1405 است. طرح ایمنی بازار اصفهان هم که بر اثر مشکلاتی به تعویق افتاده در دستور کار قرار گرفته است و اداره کل میراث فرهنگی، اداره اوقاف، اصناف و مجموعههای مدیریت شهرداری در این موضوع دخیل هستند تا برای پیشگیری از موازیکاری، مشکلات بازار را به صورت واحد حل کنند. اگر این مشکل حل نشود باید در هیئت اندیشهورز مطرح و شرح خدمات آن تدوین شود تا مسئولان استان هر تصمیمی گرفتند، اجرا کنند.
رویکرد مدیریت شهری برای تابآوری بیشتر شهر اصفهان چیست؟
تمام اقداماتی که در حـال انـجـام بوده در راستای تابآوری شهــر اصفهان است. شهر را باید به بافت جدید و فرسوده تقسیم کنیم. در بافتهای جدید قطعا برای تابآوری پیشبینیهای لازم انجام شده است. صدور پروانهها و مقررات ملی ساختمان به جد در حال پیگیری است و معاونت شهرسازی این موضوع را به مناطق ابلاغ کرده و نظام مهندسی هم به جد پیگیر است و در بازدیدها این موضوعها رصد میشود و همه این اقدامات در راستای تابآوری و زیستپذیری شهر است؛ اما بافت جدید به گونهای است اگر اتفاقی رخ دهد خسارتپذیری آن بیشتر است، به همین منظور اقداماتی در مناطق 15گانه برای افزایش درصد تابآوری در بافتهای فرسوده انجام شده و مناطق هم هزینههای زیادی در این راستا متحمل شدهاند. با انجام این اقدامات درصد تابآوری بیشتر شده است؛ اما نوسازی بافتهای فرسوده شهر را تابآورتر میکند. برای ابرپروژهها هم دو اقدام انجام میشود؛ یکی موضوع مدیریت بحران و دیگری ایمنی از لحاظ پدافند غیرعامل. موضوع مدیریت بحران از طریق وزیر کشور به همه دستگاهها ابلاغ شده که ضروری است برای اجرای پروژههای توسعهای و عمرانی پیوست کاهش خطر تهیه شود که در آن همه موارد ایمنی و تابآوری و پایداری مدنظر قرار و قطعا مهندسان ناظری باید بر حسن اجرای آن نظارت کنند. از لحاظ پدافندی هم طبق دستورالعملهایی که وجود دارد برای ابرپروژهها باید حتما پیوست الزامات پدافندی تهیه شود. سازمان کل خدمات طراحی و فنی مهندسی شهرداری در جلسات کمیته فنی این موضوعها را مدنظر قرار میدهد و یکی از کارشناسان این مجموعه موضوعها را رصد میکند که پیوستها تدوین و اجرایی شود تا پروژهها در برابر حوادث طبیعی و بحرانها تابآور شوند.
با همه صحبتهایی که بازگو شد، آیا مهمترین وظیفه این مجموعه ستادی و نظارتی است؟
بله، این مجموعه کار اجرایی کمتری انجام میدهد. تدوین برخی از آییننامههای مربوط به کرونا، بررسی و انجام طرحهای مطالعاتی کاهش خطر انجام و به هیئت اندیشهورز ارسال میشود. مباحث نظارتی در حوزه پدافندی و برگزاری جلسات آموزشی برای کاهش خسارتها نیز از فعالیتهای این مجموعه است.
میزان هماهنگی، همراهی و فرمانبری مدیریت شهری با این مجموعه چگونه است؟
با توجه به نگاه مثبتی که آقای نوروزی، شهردار اصفهان و معاونان ایشان به این مجموعه دارند، همکاری بسیار خوبی هم در این زمینه انجام شده است. ما توانستیم جایگاه خود را حفظ و در اولین فرصت جلسات را برگزار کنیم. جلساتی که هر سه ماه یکبار برگزار میشود.
سازمان مدیریت بحران کشور از عملکرد مجموعه بحران شهرداری اصفهان راضی است؟
بله، چون مرتب اقدامات را برای آنها گزارش میکنیم. اولین جلساتی که این مجموعه برگزار کرد، سازمان مدیریت بحران کشور الگوگیری کردند و به تمام شهرها ابلاغ شد. این موضوع برای شهرداری اصفهان بسیارمثبت و خوب است.
تا به حال شده است برای اجرای کارها مانعی بر سر راه شما قرار گیرد؟
موانع کاری ما بودجهای است. قرار بود برای کابین مترو و اتوبوس، دستگاه بخریم که اعتبارات آن در بودجه پیشبینی نشده بود؛ اما با پیگیریهایی لازم، دستگاه مهپاش خریداری شد.
احداث ساختمان اصلی مدیریت بحران شهرداری اصفهان در چه مرحلهای است؟
ساختمان مدیریت بحران شهرداری اصفهان در باغ فدک واقع میشود که مراحل نازککاری آن تا پایان سال تمام میشود.
به نظر میرسد درقبال این همه خدمترسانی، اطلاعرسانی ضعیفی داشتید.
60درصد از مکاتبات ما محرمانه است و نمیتوانیم اخباری در این زمینه منتشر کنیم.
با توجه به همه اقداماتی که در شهر اصفهان انجام دادهاید، چه نمرهای به این مجموعه میدهید؟
سطح انتظارات من بیشتر از انجام اقـــدامـــاتــــی است که بـازگــو کردم. برنامهریزی و نیروی خوب فکری داریم؛ اما فرصت نداریم. تعریف فرایندها یکی از موضوعهایی است که هنوز موفق نشدهایم انجام دهیم. من به این مجموعه نمره زیر 15 میدهم؛ چون نتوانستیم به اهدافی که داشتیم برسیم، هر چند که بیشتر سازمانها از مجموعه ما راضی بودند.