امامزاده احمد (ع) نطنز، الگوی تولید و خودکفایی

آستان مقدس امامزاده احمدبن محسن (ع) در پنج کیلومتری شمال شرقی باغشهر نطنز و در روستای خفر واقع شده است. قرارگیری این امامزاده روی تپه‌ای در کنار آزادراه اصفهان- نطنز- کاشان موجب شده است این مکان مقدس پذیرای زائران و مسافران بسیاری شود که در مسیــــــر اصفهان- تهران در حال تردد هستند. توسعه امامزاده در سال‌های اخیر و ارائه خدمات رایگان به مسافران باعث شده است روزبه‌روز به تعداد زائران این امامزاده بزرگوار افزوده شود. با توسعه آستان مقدس از نظر عمرانی و فضای سبز و حضور متعدد مسافران، با وجود افزایش هزینه‌های جاری امامزاده، تعدادی کارگر برای انجام امور روزمره استخدام شدنـــــد. از اقدامـــــات صورت‌گرفته در این آستان مقدس می‌توان به احداث فضای سبز مثمر چند هکتاری، کبوترخانه، زمین بازی کودکان، آشپزخانه و رستوران حرم، فروشگاه و سکوهای استراحت زائران اشاره کرد.

محمد ابراهیمی، مدیریت آستان مقدس که زندگی خود را همچون پدر مرحومش وقف خدمت به این مکان مقدس کرده، برای تأمین هزینه‌های جاری امامزاده دست به ابتکاراتی زده است. او در ابتدا با برنامه‌ریزی جهت زیباسازی و تعدیل هوایی این مکان مقدس، برای احداث فضای سبز از درختان میوه‌ای همچون پسته، عناب، انجیر، انگور، انار و سنجد استفاده کرد. ابراهیمی معتقد است برای ایجاد فضای سبز باید از درختان میوه استفاده کرد که فارغ از زیبایی، میوه هم داشته باشند. هنوز درختان میوه امامزاده به طور کامل به بار ننشسته‌اند، اما او برنامه دارد در آینده از میوه‌ها برای درآمدزایی و نیز پذیرایی از زائران استفاده کند. در کنار درختان میوه، یک گلستان گل‌محمدی نیز ایجاد کرده است که امسال و در ابتدای راه توانست 50 لیتر گلاب ناب را تهیه و در فروشگاه امامزاده به فروش برساند. البته بخشی از فضای سبز امامزاده به کاشت گیاهان دارویی اختصاص دارد که زیر نظر کارشناسان جهاد کشاورزی کاشته شده است. ابراهیمی می‌گوید: از سه سال پیش به فکر افتادم با توجه به اینکه امامزاده در روستا واقع شده است، از طریق کشاورزی و دامپروری بخشی از هزینه‌های امامزاده را تأمین کنم. اما متاسفانه امامزاده موقوفاتی برای این کار نداشت. لذا از زمین‌های کشاورزی پدر مرحومم استفاده کردم. بخشی را به کشت زعفران اختصاص دادم که البته زیاد نیست، اما توانستیم سال گذشته 100مثقال زعفران خشک تولید و به فروش برسانیم. در یک انبار قدیمی که پدرم قصد داشت وقف آستان مقدس کند، با هدف پرورش مرغ بومی و تولید تخم مرغ چند هزار جوجه‌ریزی کردیم. او می‌گوید: تولید تخم‌مرغ درآمد خوبی را نصیب امامزاده می‌کرد، اما امسال به دلیل افزایش قیمت دان مرغی و سایر هزینه‌ها به پرورش هزار عدد جوجه بسنده کردیم.

از فروش انار تا تهیه رب انار محلی

یکی از محصولات شاخص روستای خفر و روستاهای همجوارش، میوه انار است. ابراهیمی می‌گوید: چند سالی است که انارهای باغ پدری‌ام را پس از چیدن در امامزاده به فروش می‌رسانم و از زمانی‌که انارهای باغ را نذر امامزاده کرده‌ام، هر سال به برکت میوه‌های باغ افزوده می‌شود. او می‌گوید: از آنجایی که رستوران آستان در فصل پاییز درآمد چندانی نداشت و تقریبا تعطیل می‌شد تصمیم گرفتیم بخشی از انارها را به تولید رب محلی اختصاص دهیم. سال گذشته نزدیک به سه تن رب انار در آشپزخانه رستوران امامزاده تولید کردیم. او می‌گوید: دو سال پیش نیز با خرید 15کندوی عسل زمینه تولید عسل طبیعی را در امامزاده فراهم کردیم.

سوغات سبز، برندی برای محصولات تولیدی

ابراهیمی می‌گوید: از سال قبل تصمیم گرفتیم با بسته‌بندی محصولاتی همچون زعفران، رب انار، تخم‌مرغ و گلاب به تولیدات خود شکل و شمایل بهتری بدهیم. از این رو برند «سوغات سبز» را برای محصولات امامزاده انتخاب کردیم و همین موجب شد مشتری محصولات تولیدی ما روزبه‌روز بیشتر شود. از اهالی روستا گرفته تا مسافران و زائران همه مشتری ما شدند.

تابستانی پربار با کاشت 9 هکتار حبوبات

او می‌گوید: متاسفانه امسال با شیوع کرونا درب حرم  بسته و رستوران امامزاده هم با تعطیلی روبه‌رو شد. لذا به فکر افتادیم تا با افزایش تولیدات، کاهش درآمد آستان را جبران کنیم. دو سالی است در نطنز و به تبع آن در روستای خفر وضع آب قنوات خوب شده است و آب به وفور در قنات‌ها جریان دارد. تصمیم گرفتیم حبوبات بکاریم. زمین‌های مرحوم پدر بود، اما کافی نبود. از اهالی روستا درخواست کمک کردیم. تعدادی از خانواده‌های روحانیون خفر به مدد ما شتافتند و زمین‌های کشاورزی بلااستفاده خود را در اختیار امامزاده قرار دادند. توانستیم نزدیک به 9 هکتار از انواع حبوبات (ماش، لوبیا، نخود، عدس و…) و همچنین محصولات جالیزی را بکاریم. با توجه به قرارگیری زمین کاشت محصولات جالیزی در حاشیه جاده، بخشی از محصولات مانند خیار، گوجه فرنگی، بادمجان و کدو را برای استفاده رایگان در اختیار عموم قرار دادیم که هر کس به اندازه نیاز مصرف خود از آن‌ها بچیند. برداشت محصولات به خوبی انجام شد و جز در برخی موارد که با آب و هوای منطقه سازگار نبود محصولات مرغوبی را برداشت کردیم. ابراهیمی می‌گوید: هم اکنون برای کشت پاییزه گندم و جو دست به کار شده‌ایم تا ضمن رونق‌بخشیدن به کشاورزی روستا و درآمدزایی برای امامزاده، دان مورد نیاز واحد مرغداری و همچنین چند صد کبوتر موجود در برج کبوترخانه آستان را تأمین کنیم. او می‌گوید: چند ماهی است که 25 رأس گوسفند خریداری کرده‌ایم تا بتوانیم واحد دامپروری را نیز فعال کنیم.

لزوم توجه بیشتر اداره کل اوقاف

مدیر آستان مقدس می‌گوید: تمامی درآمد حاصل از تولیدات ما صرف هزینه‌های جاری امامزاده احمد (ع) می‌شود و خوشبختانه چند سالی است که از نذورات ضریح و حق‌الدفن برای تأمین این هزینه‌ها استفاده نشده و فقط صرف توسعه عمرانی حرم مطهر می‌‌شود. او گلایه‌مند است که اداره کل اوقاف استان اصفهان می‌تواند نگاه متفاوت‌تری نسبت به این آستان مقدس داشته باشد و با توجه به زائرپذیری امامزاده در کنار یکی از مهم‌ترین شاهراه‌های ارتباطی کشور و اجرای طرح‌های درآمدزایی، سازمان اوقاف و امور خیریه باید بیشتر ما را برای مدیریت و توسعه این مکان مقدس یاری کند.

 درآمدزایی بر اسـاس پتانسیل‌های بومی

یک کارشناس کشاورزی می‌گوید: امامزاده احمد(ع) می‌تواند الگوی مناسبی برای سایر بقاع متبرکه قرار گیرد تا با تکیه بر ظرفیت‌های خود، بخشی از درآمد امامزاده‌ها تأمین شود و خدمت‌رسانی به زائران ارتقا یابد. او می‌گوید: هر یک از امامزاده‌ها با توجه به موقعیت جغرافیایی آن‌ها، ظرفیت‌های متفاوتی در کشاورزی دارند. به عنوان مثال در امامزاده احمد با توجه به اینکه در نقطه بین کوهستان و کویر قرار دارد، تولید پسته و انار موفقیت آمیز خواهد بو، اما اگر این امامزاده در نقاط سرد کوهستانی قرار داشت، باید به جای پسته از درختانی همچون گردو استفاده می‌کرد. لذا باید بررسی شود هر یک از بقاع متبرکه در چه منطقه‌ای قرار دارند تا با توجه به شرایط اقلیمی آنجا، به تولید محصولات کشاورزی پرداخت.